Sukta 24
Sukta 2.24
Gṛtsamada (Bhārgava)
Bṛhaspati
Triṣṭubh
এই সূক্তত বृहস্পতি/ব্ৰহ্মণস্পতিকে পবিত্ৰ বাক্ৰ অধিপতি হিচাপে আহ্বান কৰা হৈছে—যিজনে প্ৰেৰিত চিন্তা (মতি) জাগ্ৰত কৰে আৰু যজ্ঞত স্তোত্ৰক ফলপ্ৰসূ কৰে। তেওঁক পৰামৰ্শ আৰু সংঘাতত অগ্ৰগণ্য পথপ্ৰদৰ্শক বুলি প্ৰশংসা কৰি, অৰ্ঘ্য-অৰ্পণ আৰু প্ৰাৰ্থনাক গতি দিবলৈ, বিজয় আৰু প্ৰাচুৰ্য (ৱাজ) দান কৰিবলৈ, আৰু সন্তান-সন্ততি তথা কল্যাণ ৰক্ষা কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে। সূক্তৰ অন্তত দেৱতাক ‘সুবক্ত স্তোত্ৰক পথ দেখুৱাওক’ বুলি মিনতি কৰা হৈছে, যাতে উপাসকসকলে সভাত বৃহৎ (বিশাল) বাক্য উচ্চাৰণ কৰিব পাৰে আৰু বীৰশক্তিৰে সমৃদ্ধ হয়।
Mantras
Mantra 1
सेमामविड्ढि प्रभृतिं य ईशिषेऽया विधेम नवया महा गिरा । यथा नो मीढ्वान्त्स्तवते सखा तव बृहस्पते सीषधः सोत नो मतिम् ॥
হে বृहস্পতি, যি শাসন কৰোঁতা, আমাৰ এই নিবেদন-উৎস (প্ৰভৃতি) জানি লোৱা। এই নতুন, মহান গীৰাৰে আমি তোমাক বিধান/সেৱা কৰোঁ—যেন তোমাৰ দাতা সখাই আমাৰ হৈ তোমাক স্তৱ কৰে। হে বृहস্পতি, ইয়াক গতি দিয়া, আৰু আমাৰ বাবে প্ৰেৰিত মতি (অনুপ্ৰেৰণা) নিঃসৃত কৰি দিয়া।
Mantra 2
यो नन्त्वान्यनमन्न्योजसोतादर्दर्मन्युना शम्बराणि वि । प्राच्यावयदच्युता ब्रह्मणस्पतिरा चाविशद्वसुमन्तं वि पर्वतम् ॥
যি নিজৰ বলত বাধা দিয়া প্ৰতিবন্ধকসমূহক নত কৰিলে, আৰু মন্যু-তেজে শম্বৰৰ দুৰ্গসমূহ ভাঙি পেলালে; ব্ৰহ্মণস্পতি অচ্যুতকো কঁপাই দিলে, আৰু ধনভৰা পৰ্বতত প্ৰৱেশ কৰি তাক মুকলি কৰিলে।
Mantra 3
तद्देवानां देवतमाय कर्त्वमश्रथ्नन्दृळ्हाव्रदन्त वीळिता । उद्गा आजदभिनद्ब्रह्मणा वलमगूहत्तमो व्यचक्षयत्स्वः ॥
এই কৰ্ম দেৱসমূহৰ মাজত সৰ্বাধিক দেৱতাময়জনৰ কীৰ্তি: কঠিনে বাঁধা যি আছিল তাক ঢিলা কৰিলে, দৃঢ় প্ৰতিবন্ধকতা ভাঙিলে। গাভীসমূহ ওপৰলৈ উঠিল; ব্ৰহ্মণাৰে তেওঁ ব’ল (ৱল) কাটি দিলে, অন্ধকাৰ দূৰ কৰিলে, আৰু স্বৰ-লোক (সূৰ্য-জগত) প্ৰকাশ কৰিলে।
Mantra 4
अश्मास्यमवतं ब्रह्मणस्पतिर्मधुधारमभि यमोजसातृणत् । तमेव विश्वे पपिरे स्वर्दृशो बहु साकं सिसिचुरुत्समुद्रिणम् ॥
ব্ৰহ্মণস্পতিয়ে বলৰ জোৰে শিলামুখীয়া কূপ—মধুধাৰা উৎস—ভৰাই তুলিলে। সূৰ্যদৰ্শী সকলোৱে সেই মধু পান কৰিলে; আৰু একেলগে বহুলভাৱে উথলি উঠা ঝৰ্ণাৰ দৰে তাক উজলাই ঢালি দিলে।
Mantra 5
सना ता का चिद्भुवना भवीत्वा माद्भिः शरद्भिर्दुरो वरन्त वः । अयतन्ता चरतो अन्यदन्यदिद्या चकार वयुना ब्रह्मणस्पतिः ॥
প্ৰাচীন কালৰ পৰা, সত্তাতেই জগতসমূহ হৈ উঠি, ঋতু-ঋতুৰে তোমালোকৰ বাবে দুৱাৰসমূহ বন্ধ কৰি ৰখা হৈছিল। নানা গতিৰে চলি, প্ৰত্যেকে নিজৰ পথত; ব্ৰহ্মণস্পতিয়ে সঠিক বিবেচনা স্থাপন কৰি কৰ্ম-ব্যৱস্থা বিধান কৰিলে।
Mantra 6
अभिनक्षन्तो अभि ये तमानशुर्निधिं पणीनां परमं गुहा हितम् । ते विद्वांसः प्रतिचक्ष्यानृता पुनर्यत उ आयन्तदुदीयुराविशम् ॥
যিসকলে আগবাঢ়ি গৈ তাত উপনীত হ’ল—গুহাত নিহিত পণিসকলৰ পৰম নিধি—সেই জ্ঞানীসকলে অসত্যলৈ উভতি চাই, য’ৰ পৰা আহিছিল তাতেই পুনৰ ঘূৰি, মুক্ত বিস্তাৰত ওপৰলৈ উঠি গ’ল।
Mantra 7
ऋतावानः प्रतिचक्ष्यानृता पुनरात आ तस्थुः कवयो महस्पथः । ते बाहुभ्यां धमितमग्निमश्मनि नकिः षो अस्त्यरणो जहुर्हि तम् ॥
ঋতধাৰী কৱিসকলে অনৃতাৰ পিনে পুনৰ চাহি, মহৎ পথত আকৌ স্থিৰ হ’ল। তেওঁলোকে বাহুৰ বলৰে পাথৰত ঘঁহি-উদ্দীপ্ত অগ্নিক জ্বলাই তুলিলে; তাক ৰোধিব পৰা কেহি নাই—কাৰণ তেওঁলোকে তাক সত্যই বাহিৰলৈ নিক্ষেপ কৰিলে।
Mantra 8
ऋतज्येन क्षिप्रेण ब्रह्मणस्पतिर्यत्र वष्टि प्र तदश्नोति धन्वना । तस्य साध्वीरिषवो याभिरस्यति नृचक्षसो दृशये कर्णयोनयः ॥
ঋতৰ ধনুৰ ডোৰা-সদৃশ ক্ষিপ্ৰ শক্তিৰে ব্ৰহ্মণস্পতিয়ে যি ইচ্ছা কৰে, সেয়া ধনুৰে প্ৰহাৰ কৰি লাভ কৰে। তেওঁৰ সোজা ইষুবোৰ—যাৰে তেওঁ নিক্ষেপ কৰে—মানৱৰ দৰ্শনৰ বাবে; কৰ্ণ-উৎপন্ন সেইবোৰে দৃষ্টি প্ৰকাশ কৰে।
Mantra 9
स संनयः स विनयः पुरोहितः स सुष्टुतः स युधि ब्रह्मणस्पतिः । चाक्ष्मो यद्वाजं भरते मती धनादित्सूर्यस्तपति तप्यतुर्वृथा ॥
সেইজনেই নেতা, সেইজনেই বিনয়ী পথপ্ৰদৰ্শক, অগ্ৰে স্থাপিত পুরোহিত; সেইজনেই সু-স্তুত, যুদ্ধত সেইজনেই ব্ৰহ্মণস্পতি। যেতিয়া তেওঁ মতি—প্ৰেৰিত চিন্তা—দ্বাৰা ধন-সদৃশ বীৰ্যৰ পূৰ্ণতা ‘ৱাজ’ আনে, তেতিয়া সেই লাভৰ বিপক্ষে সূৰ্যৰ দাহো বৃথা হয়।
Mantra 10
विभु प्रभु प्रथमं मेहनावतो बृहस्पतेः सुविदत्राणि राध्या । इमा सातानि वेन्यस्य वाजिनो येन जना उभये भुञ्जते विशः ॥
বৃহস্পতিয়ে—সৰ্বব্যাপী, প্ৰভু, মহাশক্তিধাৰী—প্ৰথমে লাভ কৰিবলগীয়া সিদ্ধিসমূহ অতি বিস্তৃত আৰু অধিপত্যময়; হে বৃহস্পতিয়ে, সু-বিদিত দানসমূহ আৰু কল্যাণ-সম্পদ সাধনীয়। এইবোৰেই সেই মনোৰম, বাজিক (বাজ-দাতা)ৰ জয়সমূহ; যাৰ দ্বাৰা জনসমূহে—উভয় দিশৰ কল্যাণ, অন্তৰ আৰু বাহিৰৰ মঙ্গল—ভোগ কৰে।
Mantra 11
योऽवरे वृजने विश्वथा विभुर्महामु रण्वः शवसा ववक्षिथ । स देवो देवान्प्रति पप्रथे पृथु विश्वेदु ता परिभूर्ब्रह्मणस्पतिः ॥
যি নিম্ন ক্ষেত্ৰতো (অৱৰে বৃজনে) সৰ্বদিশে সৰ্বব্যাপী—মহান, ৰণ্ব (মনোহৰ) আৰু বলত বৃদ্ধি পোৱা—সেই দেৱে দেৱসকলৰ প্ৰতিও বিস্তৃত হৈ প্ৰকাশ পায়। এই সকলো জগতক আৱৰ্তি কৰি, অতিক্ৰম কৰি, ব্ৰহ্মণস্পতিয়ে (ব্ৰহ্মণস্পতি) স্থিত থাকে।
Mantra 12
विश्वं सत्यं मघवाना युवोरिदापश्चन प्र मिनन्ति व्रतं वाम् । अच्छेन्द्राब्रह्मणस्पती हविर्नोऽन्नं युजेव वाजिना जिगातम् ॥
হে মঘৱান দুয়ো (ইন্দ্ৰ আৰু ব্ৰহ্মণস্পতি), তোমালোকৰ বিধান সম্পূৰ্ণ সত্য; জলসমূহেও তোমালোকৰ ব্ৰত (নিয়ত কৰ্ম) ক্ষীণ কৰিব নোৱাৰে। হে ইন্দ্ৰা-ব্ৰহ্মণস্পতী, আমাৰ হৱিঃ আৰু পোষক অন্ন লৈ আমাৰ ওচৰলৈ আহাঁ—যেন সমৃদ্ধিৰ ৰথত যোজিত দুটা বলৱান বাজিক।
Mantra 13
उताशिष्ठा अनु शृण्वन्ति वह्नयः सभेयो विप्रो भरते मती धना । वीळुद्वेषा अनु वश ऋणमाददिः स ह वाजी समिथे ब्रह्मणस्पतिः ॥
আৰু অতি শক্তিশালী অগ্নিবাহকসকলে তেওঁৰ কথা অনুসৰি শোনে; সভাৰ যোগ্য প্ৰেৰিত ঋষিয়ে ধনস্বৰূপ মতি—চিন্তা—উৎপন্ন কৰে। তেওঁৰ ইচ্ছাৰ অনুসৰণে বৈৰী বন্ধনৰ পৰা ঋণ (ঋণম্) কাটি লয়; সেই বিজয়ীজনেই সমৰ-সমিতিত ব্ৰহ্মণস্পতিঃ।
Mantra 14
ब्रह्मणस्पतेरभवद्यथावशं सत्यो मन्युर्महि कर्मा करिष्यतः । यो गा उदाजत्स दिवे वि चाभजन्महीव रीतिः शवसासरत्पृथक् ॥
ব্ৰহ্মণস্পতিৰ পৰা, তেওঁৰ অধিপত্য অনুসাৰে, সত্য মন্যু—পবিত্ৰ ক্ৰোধ—উদ্ভৱ হ’ল, মহৎ কৰ্ম সম্পাদন কৰিবলৈ উদ্যত। যিজনে ৰশ্মিসকল (গা—গাভী) ওপৰলৈ উঠাই দিলে, তেওঁ সিহঁতক দিৱৰ বাবে বণ্টন কৰিলে; মহা জলধাৰাৰ পথৰ দৰে তেওঁৰ বল পৃথক পৃথককৈ বেগেৰে ধাৱিত হ’ল, পথসমূহক বিশৃঙ্খলাৰ পৰা পৃথক কৰি।
Mantra 15
ब्रह्मणस्पते सुयमस्य विश्वहा रायः स्याम रथ्यो वयस्वतः । वीरेषु वीराँ उप पृङ्धि नस्त्वं यदीशानो ब्रह्मणा वेषि मे हवम् ॥
হে ব্ৰহ্মণস্পতে, সদায় আমাৰ এই গতি সু-নিয়ন্ত্রিত কৰাঁ; ৰথবাহ্য ধন-সম্পদে আমি পূৰ্ণ হওঁ, প্ৰাণবলত সমৃদ্ধ হওঁ। বীৰসকলৰ মাজত আমাক বীৰবলৰে পূৰ কৰাঁ; কিয়নো তুমি ঈশান, ব্ৰহ্ম (বচন) দ্বাৰা মোৰ আহ্বানলৈ আহা।
Mantra 16
ब्रह्मणस्पते त्वमस्य यन्ता सूक्तस्य बोधि तनयं च जिन्व । विश्वं तद्भद्रं यदवन्ति देवा बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥
হে ব্ৰহ্মণস্পতী, তুমি এই সু-উক্ত সূক্তৰ পথপ্ৰদৰ্শক; ইয়াৰ প্ৰতি জাগ্ৰত হোৱা, আৰু আমাৰ সন্তান-সন্ততিকো পোষণ কৰা। যি মঙ্গলময়, সেয়াই—যাক দেৱতাসকলে ৰক্ষা কৰে; সু-বীৰ্য্যসমৃদ্ধ হৈ, বিদথত আমি বৃহৎ বাণী উচ্চাৰণ কৰোঁ।
Frequently Asked Questions
He is the lord of sacred speech (brahman) and the foremost guiding priest (purohita), invoked to make the hymn and sacrifice effective and to grant victory and prosperity.
It asks for awakened inspired thought (mati), victorious plenitude (vāja), protection and auspiciousness, and the fostering of offspring and strength in the sacred assembly.
Because it centers on the power of right speech and guidance: it is traditionally used to support clarity, successful ritual action, overcoming obstacles, and gaining strength and well-being.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.