Sukta 24
Sukta 2.24
Gṛtsamada (Bhārgava)
Triṣṭubh
अयं सूक्तः बृहस्पतिं/ब्रह्मणस्पतिं पवित्रवाचः स्वामिनं स्तौति, यः मतिं प्रबोधयति यज्ञे च स्तोमं प्रभावयति। स मन्त्रेषु सङ्ग्रामेषु च श्रेष्ठो मन्त्रोपदेष्टा नायकश्च इति प्रशस्यते; तं हविः प्रार्थनां च प्रवर्तयतु, विजयम् वाजं च ददातु, प्रजां क्षेमं च रक्षतु इति याचते। अन्ते देवतां प्रति प्रार्थना—“सुवाचं स्तोमं नयतु”, येन उपासकाः सभायां बृहत् वदेरन्, वीर्यसमन्विताः।
In this hymn
Addressed to
Mantras
Mantra 1
सेमामविड्ढि प्रभृतिं य ईशिषेऽया विधेम नवया महा गिरा । यथा नो मीढ्वान्त्स्तवते सखा तव बृहस्पते सीषधः सोत नो मतिम् ॥
हे बृहस्पते, य ईशिषे, अस्याः अस्माकं प्रभृतिं सेमाम् अविड्ढि। अनेन नवया महत्या गिरा वयं त्वा विधेम—यथा नो मीढ्वान् तव सखा स्तवते। हे बृहस्पते, एतत् सीषधः, अस्मभ्यं च मतिं सोत।
Mantra 2
यो नन्त्वान्यनमन्न्योजसोतादर्दर्मन्युना शम्बराणि वि । प्राच्यावयदच्युता ब्रह्मणस्पतिरा चाविशद्वसुमन्तं वि पर्वतम् ॥
यः स्वेन ओजसा नन्त्वान्यनमन्, मन्युना शम्बराणि दुर्गाणि वि अदर्दर; स ब्रह्मणस्पतिः प्राच्यावयत् अच्युतम्, वसुमन्तं पर्वतं च आ विवेश, वि च अवृणोत्।
Mantra 3
तद्देवानां देवतमाय कर्त्वमश्रथ्नन्दृळ्हाव्रदन्त वीळिता । उद्गा आजदभिनद्ब्रह्मणा वलमगूहत्तमो व्यचक्षयत्स्वः ॥
तत् देवानां देवतमाय कर्त्वम् आसीत्—अश्रथ्नन् दृळ्हा बन्धनानि, वीळितानि च व्रदानि अव्रदन्त। उद् गावः आजग्मुः; ब्रह्मणा वलम् अभिनत्, तमः अपागूह, स्वः व्यचक्षयत्।
Mantra 4
अश्मास्यमवतं ब्रह्मणस्पतिर्मधुधारमभि यमोजसातृणत् । तमेव विश्वे पपिरे स्वर्दृशो बहु साकं सिसिचुरुत्समुद्रिणम् ॥
ब्रह्मणस्पतिरोजसा अश्मास्यं अवतं मधुधारम् अभ्यपूरयत्। तमेव विश्वे स्वर्दृशः पपिरे, बहु च साकम् उत्समुद्रिणमिव उद्गिरन्तः सिसिचुः॥
Mantra 5
सना ता का चिद्भुवना भवीत्वा माद्भिः शरद्भिर्दुरो वरन्त वः । अयतन्ता चरतो अन्यदन्यदिद्या चकार वयुना ब्रह्मणस्पतिः ॥
सनात् ता काचिद् भुवनानि भूत्वा, माद्भिः शरद्भिः वः द्वाराणि दुरो वरन्त। अयतन्ता चरतोऽन्यदन्यत्, ब्रह्मणस्पतिः वयुना इद्या चकार॥
Mantra 6
अभिनक्षन्तो अभि ये तमानशुर्निधिं पणीनां परमं गुहा हितम् । ते विद्वांसः प्रतिचक्ष्यानृता पुनर्यत उ आयन्तदुदीयुराविशम् ॥
अभिनक्षन्तो ये तम् अनशुः, पणीनाṃ परमं निधिं गुहाहितम्। ते विद्वांसः प्रतिचक्ष्य अनृतं, पुनर्यत उ आयन् तदुदीयुराविशम्॥
Mantra 7
ऋतावानः प्रतिचक्ष्यानृता पुनरात आ तस्थुः कवयो महस्पथः । ते बाहुभ्यां धमितमग्निमश्मनि नकिः षो अस्त्यरणो जहुर्हि तम् ॥
ऋतावानः कवयोऽनृतं प्रतिचक्ष्य पुनर्महस्पथे आ तस्थुः। ते बाहुभ्यां ध्मातमग्निमश्मनि प्राज्वालयन्; न कश्चिदस्य अरणोऽस्ति, यतः तं सत्यं जहुः॥
Mantra 8
ऋतज्येन क्षिप्रेण ब्रह्मणस्पतिर्यत्र वष्टि प्र तदश्नोति धन्वना । तस्य साध्वीरिषवो याभिरस्यति नृचक्षसो दृशये कर्णयोनयः ॥
ऋतज्येन क्षिप्रेण ब्रह्मणस्पतिर्यत्र वष्टि तद् धन्वना प्राश्नोति प्र च नयति। तस्य साध्वीरिषवो याभिरस्यति नृचक्षसां दर्शयितुं कर्णयोनयः, दृश्यम् आविष्कुर्वन्ति॥
Mantra 9
स संनयः स विनयः पुरोहितः स सुष्टुतः स युधि ब्रह्मणस्पतिः । चाक्ष्मो यद्वाजं भरते मती धनादित्सूर्यस्तपति तप्यतुर्वृथा ॥
स संनयः स विनयः पुरोहितः; स सुष्टुतः स युधि ब्रह्मणस्पतिः। यदा स मती धनादिव वाजं भरति, तदा तस्य लाभस्य विरुद्धं सूर्यस्य तपनमपि वृथा भवति॥
Mantra 10
विभु प्रभु प्रथमं मेहनावतो बृहस्पतेः सुविदत्राणि राध्या । इमा सातानि वेन्यस्य वाजिनो येन जना उभये भुञ्जते विशः ॥
विभुः प्रभुः प्रथमं मेहनावतः बृहस्पतेः सुविदत्राणि राध्यानि। इमा सातानि वेन्यस्य वाजिनो येन जना उभये भुञ्जते विशः॥
Mantra 11
योऽवरे वृजने विश्वथा विभुर्महामु रण्वः शवसा ववक्षिथ । स देवो देवान्प्रति पप्रथे पृथु विश्वेदु ता परिभूर्ब्रह्मणस्पतिः ॥
योऽवरे वृजने विश्वथा विभुर्महामु रण्वः शवसा ववक्षिथ। स देवो देवान्प्रति पप्रथे पृथु विश्वेदु ता परिभूर्ब्रह्मणस्पतिः॥
Mantra 12
विश्वं सत्यं मघवाना युवोरिदापश्चन प्र मिनन्ति व्रतं वाम् । अच्छेन्द्राब्रह्मणस्पती हविर्नोऽन्नं युजेव वाजिना जिगातम् ॥
विश्वं सत्यं मघवाना युवोरिदापश्चन प्र मिनन्ति व्रतं वाम्। अच्छेन्द्राब्रह्मणस्पती हविर्नोऽन्नं युजेव वाजिना जिगातम्॥
Mantra 13
उताशिष्ठा अनु शृण्वन्ति वह्नयः सभेयो विप्रो भरते मती धना । वीळुद्वेषा अनु वश ऋणमाददिः स ह वाजी समिथे ब्रह्मणस्पतिः ॥
उताशिष्ठा अनु शृण्वन्ति वह्नयः; सभेयो विप्रो भरते मतीः धनाः। वीळुद्वेषा अनु वश ऋणमाददिः; स ह वाजी समिथे ब्रह्मणस्पतिः॥
Mantra 14
ब्रह्मणस्पतेरभवद्यथावशं सत्यो मन्युर्महि कर्मा करिष्यतः । यो गा उदाजत्स दिवे वि चाभजन्महीव रीतिः शवसासरत्पृथक् ॥
ब्रह्मणस्पतेरभवद्यथावशं सत्यो मन्युर्महि कर्मा करिष्यतः। यो गा उदाजत् स दिवे वि चाभजन्महीव रीतिः शवसासरत्पृथक्॥
Mantra 15
ब्रह्मणस्पते सुयमस्य विश्वहा रायः स्याम रथ्यो वयस्वतः । वीरेषु वीराँ उप पृङ्धि नस्त्वं यदीशानो ब्रह्मणा वेषि मे हवम् ॥
ब्रह्मणस्पते सुयमस्य विश्वहा रायः स्याम रथ्यो वयस्वतः। वीरेषु वीरान् उप पृङ्धि नस्त्वं यदीशानो ब्रह्मणा वेषि मे हवम्॥
Mantra 16
ब्रह्मणस्पते त्वमस्य यन्ता सूक्तस्य बोधि तनयं च जिन्व । विश्वं तद्भद्रं यदवन्ति देवा बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥
हे ब्रह्मणस्पते, त्वमस्य सूक्तस्य यन्ता; अस्मिन् बोधस्व, तनयं च जिन्व। यद् भद्रं तद् एव देवाः पालयन्ति; वयं विदथे सुवीराः सन्तो बृहद् वदेम।
Inside Sukta 24
How it unfolds
- Where it opens
The hymn opens by asking Bṛhaspati to recognize the offering-source and to accept a “new and great word,” setting inspired thought in motion.
- Development
Bṛhaspati is praised as leader, guide, and battle-lord of brahman who brings vāja through inspired prayer, making hostile forces powerless against the gain.
- Climax
The deity is affirmed as the decisive priestly power—when he bears vāja by mati, even the Sun’s burning is ‘in vain’ against that secured prosperity.
- Where it settles
It closes with an intimate request: may Bṛhaspati guide the well-spoken hymn, foster offspring, and let the worshippers speak the Vast (bṛhat) in the sacred session, rich in heroic energies.
The deity: Bṛhaspati
- In the VedaHe is invoked to “press out” inspired thought, to lead, to guide, and to bring vāja—forceful plenitude and winning power—through rightly shaped speech.
- Cosmic functionHe orders and empowers the sacrificial cosmos by activating mantra and rite, opening the way for divine protection, victory, and abundance; he is the organizing intelligence of the yajña that aligns human speech with divine law.
- Inner significanceThe awakened faculty of higher speech and discerning intelligence that turns aspiration into effective will—clarity in counsel, courage in conflict, and the inner priest who harmonizes thought, word, and act.
The seer
- Gṛtsamada (Bhārgava)Bhṛgu/Bhārgava gotra (Gṛtsamada lineage within the Bhṛgus) · A major seer of Maṇḍala 2, noted for powerful hymns to Agni and Bṛhaspati that emphasize the efficacy of mantra, right praise, and the priestly force of brahman in securing victory and prosperity.
Famous verses
sota no matim
स संनयः स विनयः पुरोहितः स सुष्टुतः स युधि ब्रह्मणस्पतिः । चाक्ष्मो यद्वाजं भरते मती धनादित्सूर्यस्तपति तप्यतुर्वृथा ॥bṛhad vadema
Attributes of the deity
- Lord of sacred speech (brahman)
- Purohita/foremost guide
- Bestower of vāja (victorious plenitude)
- Protector and increaser of progeny
- Battle-aid and remover of obstacles
- Awakener of inspired thought (mati)
Also by this seer
- Rigveda Maṇḍala 2 (many sūktas traditionally ascribed to Gṛtsamada)
- Notable Agni hymns in RV 2.1–2.7 (traditional ascription)
- Other Bṛhaspati/Brahmaṇaspati-focused praises within Maṇḍala 2 (traditional ascription)
The rite, step by step
- Prepare the altar and kindle Agni; establish ritual purity and intention.
- Invite Bṛhaspati/Brahmaṇaspati as purohita and guide; begin praise in Triṣṭubh cadence.
- Offer ghee and (where applicable) soma-libation while reciting verses that request the stirring of mati and the bringing of vāja.
- Conclude with a sealing prayer for auspiciousness, protection of progeny, and strong speech in the assembly (vidatha).
Offerings
- Ghee (ājya) into Agni
- Soma libation (where soma ritual is performed)
- Oblations of grain/cakes (puroḍāśa) in allied rites
- Dakṣiṇā (priestly gift) as completion of the sacrificial intention
Frequently Asked Questions
He is the lord of sacred speech (brahman) and the foremost guiding priest (purohita), invoked to make the hymn and sacrifice effective and to grant victory and prosperity.
It asks for awakened inspired thought (mati), victorious plenitude (vāja), protection and auspiciousness, and the fostering of offspring and strength in the sacred assembly.
Because it centers on the power of right speech and guidance: it is traditionally used to support clarity, successful ritual action, overcoming obstacles, and gaining strength and well-being.
Ask anything about Sukta 24 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
