Sukta 24

Mantra 1

सेमामविड्ढि प्रभृतिं य ईशिषेऽया विधेम नवया महा गिरा । यथा नो मीढ्वान्त्स्तवते सखा तव बृहस्पते सीषधः सोत नो मतिम् ॥

ହେ ବୃହସ୍ପତେ, ତୁମେ ଯେ ଅଧିପତି, ଆମର ଏହି ଅର୍ପଣ-ମୂଳ (ପ୍ରଭୃତି) କୁ ଜାଣ। ଏହି ନୂତନ ଓ ମହାନ ବାଣୀରେ ଆମେ ତୁମ ସେବା କରୁ—ଯେପରି ତୁମର ଉଦାର ସଖା ଆମ ପାଇଁ ତୁମ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତୁ। ହେ ବୃହସ୍ପତେ, ଏହାକୁ ପ୍ରେରିତ କର; ଆମ ପାଇଁ ପ୍ରେରିତ ମତି (ପ୍ରଜ୍ଞା) କୁ ନିଚୋଡ଼ି ଦିଅ।

Mantra 2

यो नन्त्वान्यनमन्न्योजसोतादर्दर्मन्युना शम्बराणि वि । प्राच्यावयदच्युता ब्रह्मणस्पतिरा चाविशद्वसुमन्तं वि पर्वतम् ॥

ଯିଏ ନିଜ ବଳରେ ପ୍ରତିରୋଧ କରୁଥିବା ବାଧାମାନଙ୍କୁ ନମାଇଦେଲା, ଏବଂ ମନ୍ୟୁ (ଉତ୍କଟ ପ୍ରେରଣା)ର ଶକ୍ତିରେ ଶମ୍ବରର ଦୁର୍ଗମାନଙ୍କୁ ଭଙ୍ଗ କଲା—ସେଇ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତି ଅଚଳକୁ ମଧ୍ୟ ଝୁକାଇ, ବସୁ-ସମ୍ପନ୍ନ ପର୍ବତରେ ପ୍ରବେଶ କରି ତାହାକୁ ଫାଡ଼ି ଖୋଲିଦେଲା।

Mantra 3

तद्देवानां देवतमाय कर्त्वमश्रथ्नन्दृळ्हाव्रदन्त वीळिता । उद्गा आजदभिनद्ब्रह्मणा वलमगूहत्तमो व्यचक्षयत्स्वः ॥

ଏହା ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବାଧିକ ଦିବ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ କୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା: ସେମାନେ କଠିନ ବନ୍ଧନକୁ ଢିଲା କଲେ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିରୋଧକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ଗାଈମାନେ ଉପରକୁ ଉଠିଲେ; ବ୍ରହ୍ମ (ବାଣୀ) ଦ୍ୱାରା ସେ ବଳକୁ ଚିରିଦେଲା; ତମସକୁ ହଟାଇ ସ୍ୱଃ—ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକକୁ ପ୍ରକାଶିତ କଲା।

Mantra 4

अश्मास्यमवतं ब्रह्मणस्पतिर्मधुधारमभि यमोजसातृणत् । तमेव विश्वे पपिरे स्वर्दृशो बहु साकं सिसिचुरुत्समुद्रिणम् ॥

ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତି ନିଜ ଓଜସ୍‌ରେ ପାଷାଣ-ମୁଖ ଥିବା କୂପକୁ—ମଧୁଧାରା ଝରଣାକୁ—ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟଦର୍ଶୀ ସମସ୍ତେ ତାହାରୁ ପାନ କଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥି ତାହାକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଭାବେ, ଉପରକୁ ଉଠୁଥିବା ଉତ୍ସ୍ରୋତ ପରି, ସମୁଦ୍ରସଦୃଶ ଭାବେ ଝରାଇଲେ।

Mantra 5

सना ता का चिद्भुवना भवीत्वा माद्भिः शरद्भिर्दुरो वरन्त वः । अयतन्ता चरतो अन्यदन्यदिद्या चकार वयुना ब्रह्मणस्पतिः ॥

ପୁରାତନ କାଳରୁ, ଭୁବନମାନେ ନିଜ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ସ୍ଥିର ହେବା ସମୟରେ, ଋତୁମାନଙ୍କ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ତୁମ ପାଇଁ ଦ୍ୱାରଗୁଡ଼ିକ ବନ୍ଦ ରହିଲା। ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପଥରେ ଚଳି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ନିଜ ଗତିରେ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତି ଋତର ଯଥାର୍ଥ ବିବେକ କରି କାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ନିୟୋଜନ କଲେ।

Mantra 6

अभिनक्षन्तो अभि ये तमानशुर्निधिं पणीनां परमं गुहा हितम् । ते विद्वांसः प्रतिचक्ष्यानृता पुनर्यत उ आयन्तदुदीयुराविशम् ॥

ଯେମାନେ ଆଗକୁ ଧାଇ ଗଲେ ଏବଂ ଗୁହାରେ ଲୁଚିଥିବା ପଣିମାନଙ୍କ ପରମ ନିଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ—ସେହି ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଅନୃତ (ଅସତ୍ୟ)କୁ ପଛକୁ ଚାହିଁ, ଯେଉଁଠାରୁ ଆସିଥିଲେ ସେଠାରୁ ପୁନର୍ବାର ଫେରିଲେ; ଏବଂ ଉପରକୁ ଉଠି, ଖୋଲା ବିଶାଳତା (ଆବିଶମ୍)ରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Mantra 7

ऋतावानः प्रतिचक्ष्यानृता पुनरात आ तस्थुः कवयो महस्पथः । ते बाहुभ्यां धमितमग्निमश्मनि नकिः षो अस्त्यरणो जहुर्हि तम् ॥

ଋତବାନ—ଋତଧାରୀ—ଅନୃତ (ଅସତ୍ୟ) ପ୍ରତି ପଛକୁ ଚାହିଁ, ପୁନର୍ବାର ମହାପଥରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ାଇଲେ, ମହାପଥର କବିମାନେ। ସେମାନେ ନିଜ ବାହୁବଳରେ ପାଥରରେ ଘସି ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କଲେ; ତାହାକୁ ଅଟକାଇବାକୁ କେହି ନାହିଁ—କାରଣ ସେମାନେ ତାହାକୁ ସତ୍ୟରୂପେ ବାହାରକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି।

Mantra 8

ऋतज्येन क्षिप्रेण ब्रह्मणस्पतिर्यत्र वष्टि प्र तदश्नोति धन्वना । तस्य साध्वीरिषवो याभिरस्यति नृचक्षसो दृशये कर्णयोनयः ॥

ଋତର ଧନୁଷ୍ୟ-ଜ୍ୟା (ଡୋରି) ଦ୍ୱାରା—କ୍ଷିପ୍ର ଓ ତୀବ୍ର—ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତି ଯେଉଁଥିରେ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେହିଟିକୁ ଲାଭ କରି ଧନୁଷ୍ୟରେ ଆଗକୁ ଚାଲାନ୍ତି। ତାଙ୍କର ସିଧା ‘ସାଧ୍ୱୀ’ ଇଷୁମାନେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ନ୍ତି, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ; କର୍ଣ୍ଣରୁ ଜନ୍ମିତ ସେମାନେ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରନ୍ତି।

Mantra 9

स संनयः स विनयः पुरोहितः स सुष्टुतः स युधि ब्रह्मणस्पतिः । चाक्ष्मो यद्वाजं भरते मती धनादित्सूर्यस्तपति तप्यतुर्वृथा ॥

ସେଇ ନେତା, ସେଇ ବିନୟୀ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ, ପୁରୋହିତ—ଅଗ୍ରେ ସ୍ଥାପିତ; ସେଇ ସୁଷ୍ଟୁତ—ସୁପ୍ରଶଂସିତ; ଯୁଦ୍ଧରେ ସେଇ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତି। ଯେତେବେଳେ ସେ ପ୍ରେରିତ ମତି ଦ୍ୱାରା ବାଜ—ବଳର ପୂର୍ଣ୍ଣତା—ଧନରୂପେ ଆଣନ୍ତି, ସେହି ଲାଭ ପ୍ରତି ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥରେ ତପେ।

Mantra 10

विभु प्रभु प्रथमं मेहनावतो बृहस्पतेः सुविदत्राणि राध्या । इमा सातानि वेन्यस्य वाजिनो येन जना उभये भुञ्जते विशः ॥

ହେ ବୃହସ୍ପତେ, ମହା ବିଭୁ, ପ୍ରଭୁ, ମେହନାବାନ୍ (ଜନନ-ଶକ୍ତିରେ ସମୃଦ୍ଧ) — ତୁମ ପ୍ରଥମ ଲାଭ୍ୟ ସିଦ୍ଧିମାନେ ବିଶାଳ ଓ ସାର୍ବଭୌମ। ତୁମ ସୁବିଦତ୍ର (ସୁଦାନ-ଦାତା), ୱେନ୍ୟ (ଇଚ୍ଛନୀୟ) ୱାଜିନ (ବଳବାନ/ସମୃଦ୍ଧି-ବାହକ)ଙ୍କ ଏହି ବିଜୟ-ସାଧନଗୁଡ଼ିକ ରାଧ୍ୟ (ସାଧ୍ୟ) ଅଟେ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଜନମାନେ ଓ ବିଶଃ (ଜନସମୂହ) ଅନ୍ତର୍ଗତ ଓ ବାହ୍ୟ — ଉଭୟ ମଙ୍ଗଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି।

Mantra 11

योऽवरे वृजने विश्वथा विभुर्महामु रण्वः शवसा ववक्षिथ । स देवो देवान्प्रति पप्रथे पृथु विश्वेदु ता परिभूर्ब्रह्मणस्पतिः ॥

ଯେ ଅବର ବୃଜନ (ନିମ୍ନ କ୍ଷେତ୍ର)ରେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବଥା ସର୍ବତ୍ର ବିଭୁ, ସେ ମହାନ, ରଣ୍ୱ (ମନୋହର) — ଶବସା (ବଳରେ) ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିବା। ସେ ଦେବ ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ବିଶାଳ ଭାବେ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକମଣ୍ଡଳକୁ ପରିଭୂ (ଆବରଣ କରି ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା) ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତି ସର୍ବତ୍ର ଦଣ୍ଡାୟମାନ।

Mantra 12

विश्वं सत्यं मघवाना युवोरिदापश्चन प्र मिनन्ति व्रतं वाम् । अच्छेन्द्राब्रह्मणस्पती हविर्नोऽन्नं युजेव वाजिना जिगातम् ॥

ହେ ମଘବାନୌ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତି — ତୁମ ଵ୍ରତ (ନିୟତ କର୍ମ/ବିଧି) ସର୍ବଥା ସତ୍ୟ; ଆପଃ (ଜଳ) ମଧ୍ୟ ତୁମ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ କ୍ଷୀଣ କରିପାରେ ନାହିଁ। ହେ ଇନ୍ଦ୍ରା-ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତୀ, ଆମ ହବିଃ (ଆହୁତି) ଓ ଅନ୍ନ (ପୋଷକ ଆହାର) ନେଇ ଆମ ପାଖକୁ ଆସ — ସମୃଦ୍ଧିର ରଥକୁ ଯୁକ୍ତ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଶ୍ୱ ପରି।

Mantra 13

उताशिष्ठा अनु शृण्वन्ति वह्नयः सभेयो विप्रो भरते मती धना । वीळुद्वेषा अनु वश ऋणमाददिः स ह वाजी समिथे ब्रह्मणस्पतिः ॥

ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଗ୍ନି-ବାହକମାନେ ତାଙ୍କ ଆଦେଶକୁ ଶୁଣନ୍ତି; ସଭାଯୋଗ୍ୟ ପ୍ରେରିତ ବିପ୍ର ଧନସମ ମତି (ଚିନ୍ତା) ଉତ୍ପାଦନ କରେ। ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରି ସେ ଶତ୍ରୁତାର ବନ୍ଧନରୁ ଋଣକୁ ହଟାଏ; ସମର-ସଭାରେ ବିଜୟୀ ସେଇ—ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତି।

Mantra 14

ब्रह्मणस्पतेरभवद्यथावशं सत्यो मन्युर्महि कर्मा करिष्यतः । यो गा उदाजत्स दिवे वि चाभजन्महीव रीतिः शवसासरत्पृथक् ॥

ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତିଠାରୁ, ତାଙ୍କ ଅଧିକାରାନୁସାରେ, ସତ୍ୟ ମନ୍ୟୁ (ଧର୍ମକ୍ରୋଧ) ଉଦ୍ଭବିଲା—ମହାକର୍ମ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଯିଏ ଗୋମାନଙ୍କୁ (କିରଣମାନଙ୍କୁ) ଉପରକୁ ଉଦ୍ଧାର କଲା, ସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦିବ ପାଇଁ ବିଭାଜିତ କଲା; ମହା ପ୍ରବାହ-ପଥ ପରି ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଆଗକୁ ଧାଇଲା, ଅବ୍ୟବସ୍ଥାରୁ ପଥମାନଙ୍କୁ ପୃଥକ କରି।

Mantra 15

ब्रह्मणस्पते सुयमस्य विश्वहा रायः स्याम रथ्यो वयस्वतः । वीरेषु वीराँ उप पृङ्धि नस्त्वं यदीशानो ब्रह्मणा वेषि मे हवम् ॥

ହେ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତି, ସର୍ବଦା ଆମ ଗତିକୁ ସୁୟମ (ସୁଶାସିତ) କର; ରଥ ପରି ଆଗକୁ ନେଇଯାଉଥିବା ଧନରେ ଆମେ ସମୃଦ୍ଧ ହେଉ, ପ୍ରାଣବଳରେ ଧନୀ ହେଉ। ବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆମ ଉପରେ ବୀର୍ୟ ବଢ଼ାଇଦେ; କାରଣ ତୁମେ ଈଶାନ—ବ୍ରହ୍ମ (ବଚନ) ଦ୍ୱାରା ମୋର ହବ (ଆହ୍ୱାନ)କୁ ଆସୁଥିବା ପ୍ରଭୁ।

Mantra 16

ब्रह्मणस्पते त्वमस्य यन्ता सूक्तस्य बोधि तनयं च जिन्व । विश्वं तद्भद्रं यदवन्ति देवा बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥

ହେ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତେ, ତୁମେ ଏହି ସୁକ୍ତର ନେତା; ଏହା ପ୍ରତି ଜାଗ୍ରତ ହୁଅ ଏବଂ ଆମ ସନ୍ତତିକୁ ମଧ୍ୟ ପୋଷଣ କର। ଯାହା ସର୍ବ ମଙ୍ଗଳ, ତାହାକୁ ଦେବମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ସୁବୀର ହୋଇ ଆମେ ବିଦଥରେ ‘ବୃହତ୍’ କୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା।