Sarga 46

Verse 1

ततस्तु तमसातीरं रम्यमाश्रित्य राघवः ।सीतामुद्वीक्ष्य सौमित्रिमिदं वचनमब्रवीत् ॥१॥

তাৰ পাছত ৰাঘৱ ৰামে তমসা নদীৰ মনোৰম তীৰ আশ্ৰয় কৰি, সীতালৈ দৃষ্টি দি, সৌমিত্ৰি (লক্ষ্মণ)ক এই বাক্য ক’লে।

Verse 2

इयमद्य निशा पूर्वा सौमित्रे प्रहिता वनम् ।वनवासस्य भद्रं ते स नोत्कण्ठितुमर्हसि ॥२॥

হে সৌমিত্ৰে, আজি বনলৈ প্ৰেৰণ হোৱাৰ পাছৰ এই প্ৰথম ৰাতি; তোমাৰ মঙ্গল হওক—বনবাসত তুমি উৎকণ্ঠা বা বিৰহ-বেদনা নকৰিবা।

Verse 3

पश्य शून्यान्यरण्यानि रुदन्तीव समन्ततः ।यथानिलयमायद्भिर्निलीनानि मृगद्विजैः ॥३॥

চোৱা—চাৰিওফালে এই অৰণ্যবোৰ শূন্য, যেন কান্দি আছে; নিজৰ নিজৰ আশ্ৰয়লৈ উভতি যোৱা মৃগ আৰু পক্ষীবোৰ লুকাই পৰিছে।

Verse 4

अद्यायोध्या तु नगरी राजधानी पितुर्मम ।सस्त्रीपुंसा गतानस्माञ्शोचिष्यति न संशयः ॥४॥

আজি নিঃসন্দেহে অযোধ্যা—মোৰ পিতাৰ ৰাজধানী নগৰী—আমি প্ৰস্থান কৰাত, স্ত্ৰী-পুৰুষ সকলোৱে একেলগে আমাৰ বাবে শোক কৰিব।

Verse 5

अनुरक्ता हि मनुजा राजानं बहुभिर्गुणैः ।त्वां च मां च नरव्याघ्र शत्रुघ्न भरतौ तथा ॥५॥

হে নৰব্যাঘ্ৰ, বহু গুণৰ কাৰণে প্ৰজাসকল ৰজাৰ প্ৰতি, তোমাৰ প্ৰতি, মোৰ প্ৰতি, আৰু তদ্ৰূপে ভৰত আৰু শত্রুঘ্নৰ প্ৰতিও ভক্তিভাৱে অনুৰক্ত।

Verse 6

पितरं चानुशोचामि मातरं च यशस्विनीम् ।अपि वान्धौ भवेतां तु रुदन्तौ तावभीक्ष्णशः ॥६॥

মই মোৰ পিতাক আৰু যশস্বিনী মাতাক লৈ শোক কৰোঁ; বাৰে বাৰে কান্দি কান্দি তেওঁলোক দুয়ো অন্ধ হৈ পৰিবও পাৰে।

Verse 7

भरतः खलु धर्मात्मा पितरं मातरं च मे ।धर्मार्थकामसहितैर्वाक्यैर्वाश्वासयिष्यति ॥७॥

ধৰ্মাত্মা ভৰত নিশ্চয়েই ধৰ্ম-অৰ্থ-কাৰ্মৰ সৈতে সঙ্গত বাক্যৰে মোৰ পিতা আৰু মাতাক আশ্বাস দিব।

Verse 8

भरतस्यानृशंसत्वं विचिन्त्याहं पुनः पुनः ।नानुशोचामि पितरं मातरं चापि लक्ष्मण ॥८॥

ভৰতৰ দয়াশীলতা আৰু অক্ৰূৰতাহীন স্বভাৱক মই বাৰে বাৰে চিন্তা কৰোঁ; হে লক্ষ্মণ, সেয়ে পিতা-মাতাৰ বিষয়ে মোৰ কোনো শোক বা উদ্বেগ নাথাকে।

Verse 9

त्वया कार्यं नरव्याघ्र मामनुव्रजता कृतम् ।अन्वेष्टव्या हि वैदेह्या रक्षणार्थे सहायता ॥९॥

হে নৰব্যাঘ্ৰ! তুমি মোক অনুসৰণ কৰি আহি যথোচিত কাৰ্য কৰিছা; নহ’লে বৈদেহীৰ ৰক্ষাৰ্থে সহায় নিশ্চয়েই বিচাৰিব লাগিলেহেঁতেন।

Verse 10

अद्भिरेव तु सौमित्रे वत्स्याम्यद्य निशामिमाम् ।एतध्दि रोचते मह्यं वन्येऽपि विविधे सति ॥१०॥

হে সৌমিত্ৰি, আজি ৰাতি মই কেৱল জলেই আশ্ৰয় কৰি থাকিম। বনতে নানা বিধ আহাৰ থাকিলেও, মোৰ মনত এইটোৱেই ৰুচে।

Verse 11

एवमुक्त्वा तु सौमित्रिं सुमन्त्रमपि राघवः ।अप्रमत्तस्त्वमश्वेषु भव सौम्येत्युवाच ह ॥११॥

এইদৰে সৌমিত্ৰি (লক্ষ্মণ)ক কৈ ৰাঘৱ ৰামে সুমন্ত্ৰকো ক’লে: “সৌম্য, অশ্বসমূহৰ বিষয়ে অপ্রমত্ত হৈ সাৱধান থাকিবা।”

Verse 12

सोऽश्वान्सुमन्त्रः संयम्य सूर्येऽस्तं समुपागते ।प्रभूतयवसान् कृत्वा बभूव प्रत्यनन्तरः ॥१२॥

সূৰ্য অস্ত যেতেই সুমন্ত্ৰে অশ্বসমূহ সংযম কৰি বেঁধি ৰাখিলে; প্ৰচুৰ যৱ-চাৰা দি, সিহঁতৰ কাষতে নিকটত বহি থাকিল।

Verse 13

उपास्य तु शिवां सन्ध्यां दृष्ट्वा रात्रिमुपस्थिताम् ।रामस्य शयनं चक्रे सूतः सौमित्रिणा सह ॥१३॥

শিৱময় শুভ সন্ধ্যা উপাসনা কৰি, ৰাতি উপস্থিত হোৱা দেখি, সূতে সৌমিত্ৰি (লক্ষ্মণ)ৰ সৈতে মিলি ৰামৰ শয়নস্থান সাজিলে।

Verse 14

तां शय्यां तमसातीरे वीक्ष्य वृक्षदलैः कृताम् ।रामः सौमित्रिणा सार्धं सभार्यस्संविवेश ह ॥१४॥

তমসা নদীৰ তীৰত গছৰ পাতৰে গঢ়া সেই শয্যা দেখি, ৰামে সৌমিত্ৰিৰ সৈতে আৰু পত্নী (সীতা)সহ তাত শয়ন কৰিলে।

Verse 15

सभार्यं सम्प्रसुप्तं तं भ्रातरं वीक्ष्य लक्ष्मणः ।कथयामास सूताय रामस्य विविधान् गुणान् ॥१५॥

পত্নীসহ নিদ্ৰামগ্ন ভাতৃক দেখি লক্ষ্মণে সূতক ৰামৰ বিবিধ গুণৰ কথা বৰ্ণনা কৰি ক’লে।

Verse 16

जाग्रतो ह्येव तां रात्रिं सौमित्रेरुदितो रविः ।सूतस्य तमसातीरे रामस्य ब्रुवतो गुणान् ॥१६॥

সৌমিত্ৰি সেই ৰাতি সাৰা জাগি থাকি, তমসা নদীৰ তীৰত সূতৰ সন্মুখত ৰামৰ গুণগান কৰি থাকোঁতেই সূৰ্য উদয় হ’ল।

Verse 17

गोकुलाकुलतीरायास्तमसाया विदूरतः ।अवसत्तत्र तां रात्रिं रामः प्रकृतिभिस्सह ॥१७॥

গৰুৰ জাক-জমাকৰে ভৰপূৰ তমসা নদীৰ তীৰৰ পৰা বেছি দূৰ নহয়, ৰামে নিজৰ প্ৰজাসকলৰ সৈতে তাতেই সেই ৰাতি কটালে।

Verse 18

उत्थाय स महातेजाः प्रकृतीस्ता निशाम्य च ।अब्रवीद्भ्रातरं रामो लक्ष्मणं पुण्यलक्षणम् ॥१८॥

তাৰ পাছত মহাতেজস্বী ৰাম উঠি, সেই প্ৰজাসকলক লক্ষ্য কৰি, পুণ্যলক্ষণধাৰী ভ্ৰাতা লক্ষ্মণক ক’লে।

Verse 19

अस्मद्व्यपेक्षान् सौमित्रे निरपेक्षान् गृहेष्वपि ।वृक्षमूलेषु संसुप्तान् पश्य लक्ष्मण साम्प्रतम् ॥१९॥

হে সৌমিত্ৰে, লক্ষ্মণ, এতিয়া চোৱা—আমাৰ প্ৰতি চিন্তাৰ বাবে এইসকল লোকে ঘৰলৈও নিৰপেক্ষ হৈ গছৰ গুৰিত শুই আছে।

Verse 20

यथैते नियमं पौराः कुर्वन्त्यस्मन्निवर्तने ।अपि प्राणान्न्यसिष्यन्ति न तु त्यक्ष्यन्ति निश्चयम् ॥२०॥

আমাৰ প্ৰত্যাৱৰ্তনৰ বিষয়ে এই পুৰবাসীয়ে যিদৰে নিয়ম গ্ৰহণ কৰিছে, তাত দেখা যায়—তেওঁলোকে প্ৰাণো ত্যাগ কৰিব পাৰে, কিন্তু নিজৰ দৃঢ় নिश्चয় কেতিয়াও ত্যাগ নকৰিব।

Verse 21

यावदेव तु संसुप्ता स्तावदेव वयं लघु ।रथमारुह्य गच्छामः पन्थानमकुतोभयम् ॥२१॥

যিমান সময় তেওঁলোকে গভীৰ নিদ্ৰাত শুই থাকিব, সিমান সময়তে আমি সোনকালে ৰথত আৰোহণ কৰি, ভয়হীন আৰু নিৰ্বিঘ্ন পথেদি আগবাঢ়ি যাম।

Verse 22

अतो भूयोऽपि नेदानीमिक्ष्वाकुपुरवासिनः ।स्वपेयुरनुरक्ता मां वृक्षमूलानि संश्रिताः ॥२२॥

সেয়ে, মোৰ প্ৰতি অনুৰক্ত ইক্ষ্বাকুপুৰবাসী ভক্তজনসকল প্ৰেমবশত গছৰ মূলত আশ্ৰয় লৈছে; তেওঁলোকে আজি ৰাতি পুনৰ নিদ্ৰা নাপাব।

Verse 23

पौरा ह्यात्मकृताद्दुःखाद्विप्रमोच्या नृपात्मजैः ।न तु खल्वात्मना योज्या दुःखेन पुरवासिनः ॥२३॥

পুৰবাসীসকলক তেওঁলোকে নিজে কৰা দুখৰ পৰা ৰাজপুত্ৰসকলে মুক্ত কৰিব লাগে; কিন্তু আমাৰ কাৰণে নগৰবাসীক দুখত জড়োৱা উচিত নহয়।

Verse 24

अब्रवील्लक्ष्मणो रामं साक्षाद्धर्ममिवस्थितम् ।रोचते मे तथा प्राज्ञ क्षिप्र मारुह्यतामिति ॥२४॥

সাক্ষাৎ ধৰ্মৰ দৰে স্থিত ৰামক লক্ষ্মণে ক’লে: “হে প্ৰাজ্ঞ, এই উপায় মোৰ মনত ৰুচে; শীঘ্ৰে ৰথত আৰোহণ কৰা হওক।”

Verse 25

अथ रामोऽब्रवीच्छ्रीमान्सुमन्त्रं युज्यतां रथः ।गमिष्यामि ततोऽरण्यं गच्छ शीघ्रमितः प्रभो ॥२५॥

তেতিয়া শ্ৰীমান ৰামে সুমন্ত্ৰক ক’লে: “হে প্ৰভু সাৰথি, ৰথ জোঁতাই দিয়া; ইয়াৰ পৰা মই শীঘ্ৰে অৰণ্যলৈ গমন কৰিম।”

Verse 26

सूतस्तत स्सत्त्वरितः स्यन्दनं तैर्हयोत्तमैः ।योजयित्व्राऽथ रामाय प्राञ्जलिः प्रत्यवेदयत् ॥२६॥

তাৰ পাছত সূতে তৎপৰতাৰে সেই উত্তম অশ্বসমূহেৰে ৰথ জোঁতাই, তাৰপিছত হাত জোৰ কৰি ৰামক বিনীতভাৱে জনালে।

Verse 27

अयं युक्तो महाबाहो रथस्ते रथिनां वर ।त्वमारोहस्व भद्रं ते ससीत स्सहलक्ष्मणः ॥२७॥

“হে মহাবাহু, ৰথীসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ! তোমাৰ ৰথ জোঁতা হৈছে। তোমাৰ মঙ্গল হওক—সীতা আৰু লক্ষ্মণসহ তুমি আৰোহণ কৰা।”

Verse 28

तं स्यन्दनमधिष्ठाय राघव स्सपरिच्छदः ।शीघ्रगामाकुलावर्तां तमसामतरन्नदीम् ॥२८॥

তাৰ পাছত ৰাঘৱে প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰীসহ সেই ৰথত আৰোহণ কৰি, শীঘ্ৰগামী আৰু ঘূৰ্ণিত আৱৰ্তেৰে ব্যাকুল তমসা নদী পাৰ হ’ল।

Verse 29

स सन्तीर्य महाबाहुः श्रीमान् शिवमकण्टकम् ।प्रापद्यत महामार्गमभयं भयदर्शिनाम् ॥२९॥

এইদৰে পাৰ হৈ, মহাবাহু শ্ৰীমান ৰামে শিৱময় আৰু নিৰ্বিঘ্ন মহামাৰ্গ গ্ৰহণ কৰিলে—যি ভয়দৰ্শীসকলকো অভয় দান কৰে।

Verses 30-31

मोहनार्थं तु पौराणां सूतं रामोऽब्रवीद्वचः ।उदङ्मुखः प्रयाहि त्वं रथमास्थाय सारथे ॥३०॥मुहूर्तं त्वरितं गत्वा निवर्तय रथं पुनः ।यथा न विद्युः पौरा मां तथा कुरु समाहितः ॥३१॥

নগৰবাসীসকলক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ উদ্দেশ্যে ৰামে ৰথচালকক এই কথা ক'লে: 'হে সাৰথি, ৰথত উঠি ক্ষণকাল উত্তৰ দিশে যাওক, তাৰ পিছত সোনকালে ঘূৰি আহক। নগৰবাসীসকলে মোৰ গন্তব্য স্থান নুজানে এনেদৰে সাৱধানে কাৰ্য কৰক।'

Verse 32

रामस्य वचनं श्रुत्वा तथा चक्रे स सारथिः ।प्रत्यागम्य च रामस्य स्यन्दनं प्रत्यवेदयत् ॥३२॥

ৰামৰ বচন শুনি সাৰথিয়ে তেনেদৰেই কৰিলে; উভতি আহি ৰামক স্যন্দন—ৰথ প্ৰস্তুত আছে বুলি জনালে।

Verse 33

तौ सम्प्रयुक्तं तु रथं समास्थितौ तदा ससीतौ रघुवंशवर्धनौ ।प्रचोदयामास ततस्तुरङ्गमान् स सारथिर्येन पथा तपोवनम् ॥३३॥

তাৰ পাছত ৰঘুবংশ বঢ়োৱা সেই দুজন, সীতাসহ, সু-যোজিত ৰথত আৰোহণ কৰিলে; তেতিয়া সাৰথিয়ে তপোবনলৈ যোৱা পথেদি ঘোঁৰাবোৰক আগুৱাই চলিবলৈ প্ৰেৰণা দিলে।

Verse 34

तत स्समास्थाय रथं महारथः ससारथिर्दाशरथिर्वनं ययौ ।उदङ्मुखं तं तु रथं चकार स प्रयाणमाङ्गल्य निमित्तदर्शनात् ॥३४॥

তাৰ পাছত মহাৰথী দাশৰথি ৰাম সাৰথিসহ ৰথত আৰূঢ় হৈ বনলৈ যাত্ৰা কৰিলে; যাত্ৰাৰ মঙ্গল নিমিত্ত দেখা পাই সুমন্ত্ৰে ৰথখন উত্তৰমুখ কৰি চলালে।