Sarga 46

Verse 1

ततस्तु तमसातीरं रम्यमाश्रित्य राघवः।सीतामुद्वीक्ष्य सौमित्रिमिदं वचनमब्रवीत्।।2.46.1।।

ତାପରେ ରାଘବ ରାମ ତମସା ନଦୀର ରମ୍ୟ ତଟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସୌମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ)ଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 2

इयमद्य निशा पूर्वा सौमित्रे प्रहिता वनम्।वनवासस्य भद्रं ते स नोत्कण्ठितुमर्हसि।।2.46.2।।

ହେ ସୌମିତ୍ରେ, ଆଜି ବନବାସ ପାଇଁ ପଠାଯାଇଥିବା ପରେ ଏହା ପ୍ରଥମ ରାତି; ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—ବନବାସରେ ତୁମେ ଉତ୍କଣ୍ଠା କିମ୍ବା ବିରହରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 3

पश्य शून्यान्यरण्यानि रुदन्तीव समन्ततः।यथानिलयमायद्भिर्निलीनानि मृगद्विजैः।।2.46.3।।

ଦେଖ—ଚାରିଦିଗରେ ଏହି ଅରଣ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଶୂନ୍ୟ, ଯେନେ କାନ୍ଦୁଛି; ନିଜ ନିଜ ଆଶ୍ରୟକୁ ଫେରିଥିବା ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଲୁଚିଗଲେ।

Verse 4

अद्यायोध्या तु नगरी राजधानी पितुर्मम।सस्त्रीपुंसा गतानस्माञ्शोचिष्यति न संशयः।।2.46.4।।

ଆଜି ନିଶ୍ଚୟ ଅଯୋଧ୍ୟା—ମୋ ପିତାଙ୍କର ରାଜଧାନୀ—ଆମେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଥିବାରୁ, ସ୍ତ୍ରୀପୁରୁଷ ସମେତ ସମସ୍ତେ ଶୋକ କରିବ।

Verse 5

अनुरक्ता हि मनुजा राजानं बहुभिर्गुणैः।त्वां च मां च नरव्याघ्र शत्रुघ्न भरतौ तथा।।2.46.5।।

ହେ ନରବ୍ୟାଘ୍ର, ଅନେକ ଗୁଣର କାରଣରୁ ପ୍ରଜାମାନେ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରତି, ତୁମ ପ୍ରତି, ମୋ ପ୍ରତି, ଏବଂ ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ ଅନୁରକ୍ତ।

Verse 6

पितरं चानुशोचामि मातरं च यशस्विनीम्।अपि वान्धौ भवेतां तु रुदन्तौ तावभीक्ष्णशः।।2.46.6।।

ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଓ ଯଶସ୍ବିନୀ ମାତାଙ୍କୁ ନେଇ ଶୋକ କରୁଛି; ପୁନଃପୁନଃ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ସେ ଦୁଇଜଣ ଶାୟଦ ଅନ୍ଧ ହୋଇପାରନ୍ତି।

Verse 7

भरतः खलु धर्मात्मा पितरं मातरं च मे।धर्मार्थकामसहितैर्वाक्यैर्वाश्वासयिष्यति।।2.46.7।।

ଧର୍ମାତ୍ମା ଭରତ ନିଶ୍ଚୟ ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମ ସହିତ ସମନ୍ୱିତ ବଚନରେ ମୋ ପିତା ଓ ମାତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନା ଦେବ।

Verse 8

भरतस्यानृशंसत्वं विचिन्त्याहं पुनः पुनः।नानुशोचामि पितरं मातरं चापि लक्ष्मण।।2.46.8।।

ଭରତଙ୍କ ଦୟାଶୀଳତା ଓ ଅକ୍ରୂରତାକୁ ମୁଁ ପୁନଃପୁନଃ ଚିନ୍ତା କରେ; ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତେଣୁ ପିତା ଓ ମାତା ବିଷୟରେ ମୋର ଶୋକ କିମ୍ବା ଚିନ୍ତା ନାହିଁ।

Verse 9

त्वया कार्यं नरव्याघ्र मामनुव्रजता कृतम्।अन्वेष्टव्या हि वैदेह्या रक्षणार्थे सहायता।।2.46.9।।

ହେ ନରବ୍ୟାଘ୍ର! ମୋତେ ଅନୁସରଣ କରି ତୁମେ ଯଥୋଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ; ନଚେତ୍ ବୈଦେହୀଙ୍କ ରକ୍ଷାର୍ଥେ ସହାୟତା ନିଶ୍ଚୟ ଖୋଜିବାକୁ ପଡ଼ିଥାନ୍ତା।

Verse 10

अद्भिरेव तु सौमित्रे वत्स्याम्यद्य निशामिमाम्।एतध्दि रोचते मह्यं वन्येऽपि विविधे सति।।2.46.10।।

ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଆଜି ରାତିରେ ମୁଁ କେବଳ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ନିର୍ବାହ କରିବି। ବନରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଆହାର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋତେ ଏହିଟି ହିଁ ରୋଚେ।

Verse 11

एवमुक्त्वा तु सौमित्रिं सुमन्त्रमपि राघवः।अप्रमत्तस्त्वमश्वेषु भव सौम्येत्युवाच ह।।2.46.11।।

ଏଭଳି କହି ସୌମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ)ଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ରାଘବ ରାମ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କହିଲେ: “ସୌମ୍ୟ, ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଅପ୍ରମତ୍ତ ହୋଇ ସତର୍କ ରୁହ।”

Verse 12

सोऽश्वान्सुमन्त्रः संयम्य सूर्येऽस्तं समुपागते।प्रभूतयवसान् कृत्वा बभूव प्रत्यनन्तरः।।2.46.12।।

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବାବେଳେ ସୁମନ୍ତ୍ର ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ରଖିଲେ; ପ୍ରଚୁର ଯବ-ଚାରା ଦେଇ, ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ନିକଟରେ ବସି ରହିଲେ।

Verse 13

उपास्य तु शिवां सन्ध्यां दृष्ट्वा रात्रिमुपस्थिताम्।रामस्य शयनं चक्रे सूतः सौमित्रिणा सह।।2.46.13।।

ଶିବମୟ ଶୁଭ ସନ୍ଧ୍ୟାକୁ ଉପାସନା କରି, ରାତ୍ରି ଆସିପହଞ୍ଚିଛି ବୋଲି ଦେଖି, ସୂତ ସୌମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ)ଙ୍କ ସହ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଶୟନସ୍ଥାନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।

Verse 14

तां शय्यां तमसातीरे वीक्ष्य वृक्षदलैः कृताम्।रामः सौमित्रिणा सार्धं सभार्यस्संविवेश ह।।2.46.14।।

ତମସା ନଦୀତୀରେ ବୃକ୍ଷପତ୍ରରେ ତିଆରି ସେଇ ଶୟ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ରାମ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କ ସହ ଏବଂ ପତ୍ନୀ (ସୀତା) ସହିତ ସେଠାରେ ଶୟନ କଲେ।

Verse 15

सभार्यं सम्प्रसुप्तं तं भ्रातरं वीक्ष्य लक्ष्मणः।कथयामास सूताय रामस्य विविधान् गुणान्।।2.46.15।।

ପତ୍ନୀ ସହ ନିଦ୍ରାସ୍ଥ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୂତଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ଗୁଣମାନଙ୍କୁ କଥାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି କହିଲେ।

Verse 16

जाग्रतो ह्येव तां रात्रिं सौमित्रेरुदितो रविः।सूतस्य तमसातीरे रामस्य ब्रुवतो गुणान्।।2.46.16।।

ସୌମିତ୍ରି ସେଇ ରାତି ସାରା ଜାଗି ରହି, ତମସା ନଦୀତୀରେ ସୂତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରାମଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରୁଥିବାବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା।

Verse 17

गोकुलाकुलतीरायास्तमसाया विदूरतः।अवसत्तत्र तां रात्रिं रामः प्रकृतिभिस्सह।।2.46.17।।

ଗୋକୁଳରେ ଭିଡ଼ ଥିବା ତମସା ନଦୀତୀରରୁ ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ, ରାମ ନିଜ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ସହ ସେଠାରେ ସେଇ ରାତି ରହିଲେ।

Verse 18

उत्थाय स महातेजाः प्रकृतीस्ता निशाम्य च।अब्रवीद्भ्रातरं रामो लक्ष्मणं पुण्यलक्षणम्।।2.46.18।।

ତାପରେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ରାମ ଉଠି, ସେଇ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ନିହାରି, ପୁଣ୍ୟଲକ୍ଷଣ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 19

अस्मद्व्यपेक्षान् सौमित्रे निरपेक्षान् गृहेष्वपि।वृक्षमूलेषु संसुप्तान् पश्य लक्ष्मण साम्प्रतम्।।2.46.19।।

ହେ ସୌମିତ୍ରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏବେ ଦେଖ—ଆମ ପ୍ରତି ଚିନ୍ତାରେ ଏମାନେ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ନିରପେକ୍ଷ ହୋଇ, ବୃକ୍ଷମୂଳରେ ଶୋଇ ରହିଛନ୍ତି।

Verse 20

यथैते नियमं पौराः कुर्वन्त्यस्मन्निवर्तने। अपि प्राणान्न्यसिष्यन्ति न तु त्यक्ष्यन्ति निश्चयम्।।2.46.20।।

ଆମର ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ବିଷୟରେ ଏହି ପୌରମାନେ ଯେପରି ନିୟମ ଧରିଛନ୍ତି, ତାହା ଦେଖି ଲାଗେ—ସେମାନେ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବେ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ନିଶ୍ଚୟ କେବେ ଛାଡ଼ିବେ ନାହିଁ।

Verse 21

यावदेव तु संसुप्ता स्तावदेव वयं लघु।रथमारुह्य गच्छामः पन्थानमकुतोभयम्।।2.46.21।।

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଶୁଇ ରହିଛନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଶୀଘ୍ର ରଥରେ ଆରୋହଣ କରି, ଭୟହୀନ ଓ ନିର୍ବାଧ ପଥରେ ଗମନ କରିବା।

Verse 22

अतो भूयोऽपि नेदानीमिक्ष्वाकुपुरवासिनः।स्वपेयुरनुरक्ता मां वृक्षमूलानि संश्रिताः।।2.46.22।।

ଏହି କାରଣରୁ, ମୋ ପ୍ରତି ଅନୁରକ୍ତ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁପୁରବାସୀମାନେ ପ୍ରେମବଶେ ବୃକ୍ଷମୂଳରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଆଜି ରାତିରେ ପୁଣି ଶୁଇପାରିବେ ନାହିଁ।

Verse 23

पौरा ह्यात्मकृताद्दुःखाद्विप्रमोच्या नृपात्मजैः।न तु खल्वात्मना योज्या दुःखेन पुरवासिनः।।2.46.23।।

ପୌରମାନେ ନିଜେ କରିଥିବା ଦୁଃଖରୁ ରାଜପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ଆମ କାରଣରେ ପୁରବାସୀମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଯୋଗାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 24

अब्रवील्लक्ष्मणो रामं साक्षाद्धर्ममिवस्थितम्।रोचते मे तथा प्राज्ञ क्षिप्र मारुह्यतामिति।।2.46.24।।

ସାକ୍ଷାତ୍ ଧର୍ମ ସ୍ୱରୂପ ଭଳି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରାମଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ: “ହେ ପ୍ରାଜ୍ଞ, ଏହି ଉପାୟ ମୋତେ ରୋଚେ; ଶୀଘ୍ର ରଥରେ ଆରୋହଣ କରନ୍ତୁ।”

Verse 25

अथ रामोऽब्रवीच्छ्रीमान्सुमन्त्रं युज्यतां रथः।गमिष्यामि ततोऽरण्यं गच्छ शीघ्रमितः प्रभो।।2.46.25।।

ତେବେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: “ହେ ପ୍ରଭୁ ସାରଥି, ରଥ ଯୋଗାଅ; ଏଠାରୁ ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି।”

Verse 26

सूतस्तत स्सत्त्वरितः स्यन्दनं तैर्हयोत्तमैः।योजयित्व्राऽथ रामाय प्राञ्जलिः प्रत्यवेदयत्।।2.46.26।।

ତାପରେ ସୂତ ତ୍ୱରା କରି ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ରଥକୁ ଯୋଗାଇ, ପଛରେ ହାତ ଯୋଡ଼ି ରାମଙ୍କୁ ନମ୍ରଭାବେ ଜଣାଇଲେ।

Verse 27

अयं युक्तो महाबाहो रथस्ते रथिनां वर।त्वमारोहस्व भद्रं ते ससीत स्सहलक्ष्मणः।।2.46.27।।

“ହେ ମହାବାହୁ, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଆପଣଙ୍କ ରଥ ଯୋଗାଯାଇଛି। ଆପଣଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଆରୋହଣ କରନ୍ତୁ।”

Verse 28

तं स्यन्दनमधिष्ठाय राघव स्सपरिच्छदः।शीघ्रगामाकुलावर्तां तमसामतरन्नदीम्।।2.46.28।।

ତାପରେ ରାଘବ ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ସେଇ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରି, ଶୀଘ୍ରଗାମୀ ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ଆକୁଳ ତମସା ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ।

Verse 29

स सन्तीर्य महाबाहुः श्रीमान् शिवमकण्टकम्।प्रापद्यत महामार्गमभयं भयदर्शिनाम्।।2.46.29।।

ଏପରି ଅତିକ୍ରମ କରି, ମହାବାହୁ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମ ଶିବମୟ ଓ ନିର୍ବିଘ୍ନ ମହାମାର୍ଗକୁ ଧରିଲେ—ଯାହା ଭୟଦର୍ଶୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅଭୟ ଦେଇଥାଏ।

Verse 30

मोहनार्थं तु पौराणां सूतं रामोऽब्रवीद्वचः।उदङ्मुखः प्रयाहि त्वं रथमास्थाय सारथे।।2.46.30।।मुहूर्तं त्वरितं गत्वा निवर्तय रथं पुनः।यथा न विद्युः पौरा मां तथा कुरु समाहितः।।2.46.31।।

ପୌରମାନଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିବା ପାଇଁ ରାମ ସାରଥିଙ୍କୁ କହିଲେ: “ହେ ସାରଥି, ରଥ ଆରୋହଣ କରି ଉତ୍ତରମୁଖେ ପ୍ରୟାଣ କର।”

Verse 31

मोहनार्थं तु पौराणां सूतं रामोऽब्रवीद्वचः।उदङ्मुखः प्रयाहि त्वं रथमास्थाय सारथे।।2.46.30।।मुहूर्तं त्वरितं गत्वा निवर्तय रथं पुनः।यथा न विद्युः पौरा मां तथा कुरु समाहितः।।2.46.31।।

“କିଛିକ୍ଷଣ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ପୁନଃ ରଥକୁ ଫେରାଇ ଆଣ; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାବଧାନତାରେ ଏମିତି କର, ଯେପରି ପୌରମାନେ ମୋର ଗତିସ୍ଥାନ ଜାଣିନ ପାରନ୍ତି।”

Verse 32

रामस्य वचनं श्रुत्वा तथा चक्रे स सारथिः।प्रत्यागम्य च रामस्य स्यन्दनं प्रत्यवेदयत्।।2.46.32।।

ରାମଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସାରଥି ସେହିପରି କଲେ; ପୁନଃ ଫେରି ଆସି ରାମଙ୍କୁ ସ୍ୟନ୍ଦନ—ରଥ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି ବୋଲି ଜଣାଇଲେ।

Verse 33

तौ सम्प्रयुक्तं तु रथं समास्थितौतदा ससीतौ रघुवंशवर्धनौ।प्रचोदयामास ततस्तुरङ्गमान्स सारथिर्येन पथा तपोवनम्।।2.46.33।।

ତାପରେ ରଘୁବଂଶକୁ ବର୍ଦ୍ଧିତ କରୁଥିବା ସେଇ ଦୁଇଜଣ, ସୀତାସହିତ, ସୁଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଆରୋହଣ କଲେ; ତାହାପରେ ସାରଥି ତପୋବନକୁ ଯାଉଥିବା ପଥରେ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ଆଗେଇ ଚାଲାଇଲେ।

Verse 34

तत स्समास्थाय रथं महारथःससारथिर्दाशरथिर्वनं ययौ।उदङ्मुखं तं तु रथं चकार सप्रयाणमाङ्गल्य निमित्तदर्शनात्।।2.46.34।।

ତତ୍ପରେ ମହାରଥୀ ଦାଶରଥି ରାମ ସାରଥି ସହିତ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରି ବନକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ଯାତ୍ରାର ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତ ଦେଖି ସୁମନ୍ତ୍ର ରଥକୁ ଉତ୍ତରମୁଖ କରିଦେଲେ।