Sarga 46

Verse 1

ततस्तु तमसातीरं रम्यमाश्रित्य राघवः।सीतामुद्वीक्ष्य सौमित्रिमिदं वचनमब्रवीत्।।2.46.1।।

ನಂತರ ರಾಘವ ರಾಮನು ತಮಸಾ ನದಿಯ रम್ಯ ತೀರವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ಸೀತೆಯನ್ನು ನೋಡಿಯೇ, ಸೌಮಿತ್ರಿ (ಲಕ್ಷ್ಮಣ)ನಿಗೆ ಈ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದರು.

Verse 2

इयमद्य निशा पूर्वा सौमित्रे प्रहिता वनम्।वनवासस्य भद्रं ते स नोत्कण्ठितुमर्हसि।।2.46.2।।

ಹೇ ಸೌಮಿತ್ರೇ, ಇಂದು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರದ ಮೊದಲ ರಾತ್ರಿಯಿದು; ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ—ವನವಾಸದಲ್ಲಿ ನೀನು ವ್ಯಾಕುಲತೆಯನ್ನಾಗಲಿ ವಿರಹವನ್ನಾಗಲಿ ಹೊಂದಬೇಡ.

Verse 3

पश्य शून्यान्यरण्यानि रुदन्तीव समन्ततः।यथानिलयमायद्भिर्निलीनानि मृगद्विजैः।।2.46.3।।

ನೋಡು—ಎಲ್ಲೆಡೆ ಈ ಅರಣ್ಯಗಳು ಶೂನ್ಯವಾಗಿ, ಅಳುವಂತೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತಿವೆ; ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಮರಳಿದ ಮೃಗಪಕ್ಷಿಗಳು ಅಡಗಿಕೊಂಡಿವೆ.

Verse 4

अद्यायोध्या तु नगरी राजधानी पितुर्मम।सस्त्रीपुंसा गतानस्माञ्शोचिष्यति न संशयः।।2.46.4।।

ಇಂದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅಯೋಧ್ಯೆ—ನನ್ನ ತಂದೆಯ ರಾಜಧಾನಿ—ನಾವು ಹೊರಟುಹೋದ ಕಾರಣ, ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷರೆಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ನಮ್ಮಿಗಾಗಿ ಶೋಕಿಸುವುದು.

Verse 5

अनुरक्ता हि मनुजा राजानं बहुभिर्गुणैः।त्वां च मां च नरव्याघ्र शत्रुघ्न भरतौ तथा।।2.46.5।।

ಹೇ ನರవ్యಾಘ್ರ, ಅನೇಕ ಗುಣಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಜನರು ರಾಜನಿಗೆ, ನಿನಗೆ, ನನಗೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಭರತ ಮತ್ತು ಶತ್ರುಘ್ನರಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಅನುರಕ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

Verse 6

पितरं चानुशोचामि मातरं च यशस्विनीम्।अपि वान्धौ भवेतां तु रुदन्तौ तावभीक्ष्णशः।।2.46.6।।

ನಾನು ನನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನೂ ಯಶಸ್ವಿನಿಯಾದ ತಾಯಿಯನ್ನೂ ಅನುಶೋಚಿಸುತ್ತೇನೆ; ಮರುಮರು ಅಳುತ್ತಾ ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ಅಂಧರಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಇದೆ.

Verse 7

भरतः खलु धर्मात्मा पितरं मातरं च मे।धर्मार्थकामसहितैर्वाक्यैर्वाश्वासयिष्यति।।2.46.7।।

ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ಭರತನು ಧರ್ಮ-ಅರ್ಥ-ಕಾಮಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾದ ವಚನಗಳಿಂದ ನನ್ನ ತಂದೆ ತಾಯಿಯನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಆಶ್ವಾಸನೆ ನೀಡುವನು.

Verse 8

भरतस्यानृशंसत्वं विचिन्त्याहं पुनः पुनः।नानुशोचामि पितरं मातरं चापि लक्ष्मण।।2.46.8।।

ಭರತನ ದಯಾಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಅಕ್ರೂರತೆಯನ್ನು ನಾನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಚಿಂತಿಸುತ್ತೇನೆ; ಹೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಆದಕಾರಣ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಶೋಕವೂ ಚಿಂತೆಯೂ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 9

त्वया कार्यं नरव्याघ्र मामनुव्रजता कृतम्।अन्वेष्टव्या हि वैदेह्या रक्षणार्थे सहायता।।2.46.9।।

ಹೇ ನರಶ್ರೇಷ್ಠ (ನರವ್ಯಾಘ್ರ)! ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಬಂದು ಯೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಿದ್ದೀ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ವೈದೇಹಿಯ ರಕ್ಷಣಾರ್ಥ ಸಹಾಯವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಹುಡುಕಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

Verse 10

अद्भिरेव तु सौमित्रे वत्स्याम्यद्य निशामिमाम्।एतध्दि रोचते मह्यं वन्येऽपि विविधे सति।।2.46.10।।

ಹೇ ಸೌಮಿತ್ರಿ, ಇಂದು ರಾತ್ರಿ ನಾನು ಕೇವಲ ನೀರಿನಿಂದಲೇ ಜೀವನ ನಡೆಸುವೆನು. ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾನಾ ವಿಧದ ಆಹಾರಗಳಿದ್ದರೂ ನನಗೆ ಇದುವೇ ಇಷ್ಟವಾಗಿದೆ.

Verse 11

एवमुक्त्वा तु सौमित्रिं सुमन्त्रमपि राघवः।अप्रमत्तस्त्वमश्वेषु भव सौम्येत्युवाच ह।।2.46.11।।

ಹೀಗೆ ಸೌಮಿತ್ರಿ (ಲಕ್ಷ್ಮಣ)ನಿಗೆ ಹೇಳಿ, ರಾಘವ ರಾಮನು ಸುಮಂತ್ರನಿಗೂ ಹೇಳಿದರು: “ಸೌಮ್ಯನೇ, ಅಶ್ವಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಪ್ರಮತ್ತನಾಗಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಿರು.”

Verse 12

सोऽश्वान्सुमन्त्रः संयम्य सूर्येऽस्तं समुपागते।प्रभूतयवसान् कृत्वा बभूव प्रत्यनन्तरः।।2.46.12।।

ಸೂರ್ಯನು ಅಸ್ತಂಗತವಾದಾಗ ಸುಮಂತ್ರನು ಅಶ್ವಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿ, ಅವರಿಗೆ ಸಮೃದ್ಧ ಯವ-ಮೇವು ನೀಡಿದನು; ನಂತರ ಅವರ ಬಳಿಯೇ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಉಳಿದನು.

Verse 13

उपास्य तु शिवां सन्ध्यां दृष्ट्वा रात्रिमुपस्थिताम्।रामस्य शयनं चक्रे सूतः सौमित्रिणा सह।।2.46.13।।

ಶುಭವಾದ ಸಂಧ್ಯೆಯನ್ನು ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡಿ, ರಾತ್ರಿಯು ಸಮೀಪಿಸಿದುದನ್ನು ಕಂಡು, ಸೂತನು ಸೌಮಿತ್ರಿ (ಲಕ್ಷ್ಮಣ)ನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ರಾಮನಿಗೆ ಶಯನಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದನು.

Verse 14

तां शय्यां तमसातीरे वीक्ष्य वृक्षदलैः कृताम्।रामः सौमित्रिणा सार्धं सभार्यस्संविवेश ह।।2.46.14।।

ತಮಸಾ ನದೀತೀರದಲ್ಲಿ ವೃಕ್ಷಪರ್ಣಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಆ ಶಯ್ಯೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಮನು ಸೌಮಿತ್ರಿಯೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಪತ್ನಿ (ಸೀತಾ)ಸಹಿತ ಅಲ್ಲಿ ಶಯನಿಸಿದನು.

Verse 15

सभार्यं सम्प्रसुप्तं तं भ्रातरं वीक्ष्य लक्ष्मणः।कथयामास सूताय रामस्य विविधान् गुणान्।।2.46.15।।

ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಹೋದರನನ್ನು ನೋಡಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಸೂತನಿಗೆ ರಾಮನ ವಿವಿಧ ಗುಣಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿ ಹೇಳಿದನು.

Verse 16

जाग्रतो ह्येव तां रात्रिं सौमित्रेरुदितो रविः।सूतस्य तमसातीरे रामस्य ब्रुवतो गुणान्।।2.46.16।।

ಸೌಮಿತ್ರಿ ಆ ರಾತ್ರಿಯೆಲ್ಲ ಜಾಗರನಾಗಿ, ತಮಸಾ ನದೀತೀರದಲ್ಲಿ ಸೂತನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಗುಣಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗಲೇ ಸೂರ್ಯನು ಉದಯಿಸಿದನು.

Verse 17

गोकुलाकुलतीरायास्तमसाया विदूरतः।अवसत्तत्र तां रात्रिं रामः प्रकृतिभिस्सह।।2.46.17।।

ಗೋಕುಲಗಳಿಂದ ಕಿಕ್ಕಿರಿದ ತಮಸಾ ನದೀತೀರದಿಂದ ಅಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿ, ರಾಮನು ತನ್ನ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಆ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ವಾಸಮಾಡಿದನು.

Verse 18

उत्थाय स महातेजाः प्रकृतीस्ता निशाम्य च।अब्रवीद्भ्रातरं रामो लक्ष्मणं पुण्यलक्षणम्।।2.46.18।।

ಆಮೇಲೆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ರಾಮನು ಎದ್ದು, ಆ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಪುಣ್ಯಲಕ್ಷಣನಾದ ತನ್ನ ಸಹೋದರ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಮಾತಾಡಿದನು.

Verse 19

अस्मद्व्यपेक्षान् सौमित्रे निरपेक्षान् गृहेष्वपि।वृक्षमूलेषु संसुप्तान् पश्य लक्ष्मण साम्प्रतम्।।2.46.19।।

ಹೇ ಸೌಮಿತ್ರೇ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಈಗ ನೋಡು—ನಮ್ಮ ಮೇಲಿನ ಕಾಳಜಿಯಿಂದ ಇವರು ಮನೆಗಳ ಮೇಲೆಯೂ ನಿರಪೇಕ್ಷರಾಗಿ, ಮರಗಳ ಬೇರುಗಳ ಬಳಿ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

Verse 20

यथैते नियमं पौराः कुर्वन्त्यस्मन्निवर्तने। अपि प्राणान्न्यसिष्यन्ति न तु त्यक्ष्यन्ति निश्चयम्।।2.46.20।।

ನಾವು ಮರಳುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಈ ಪೌರರು ಇಂತಹ ನಿಯಮವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದರೆ, ಅವರು ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ತ್ಯಜಿಸಬಹುದಾದರೂ ತಮ್ಮ ದೃಢನಿಶ್ಚಯವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಬಿಡರು.

Verse 21

यावदेव तु संसुप्ता स्तावदेव वयं लघु।रथमारुह्य गच्छामः पन्थानमकुतोभयम्।।2.46.21।।

ಅವರು ಗಾಢ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವವರೆಗೂ, ನಾವು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ರಥವನ್ನು ಏರಿ, ಭಯವಿಲ್ಲದ ಹಾಗೂ ಅಡಚಣೆಯಿಲ್ಲದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೊರಟುಹೋಗೋಣ.

Verse 22

अतो भूयोऽपि नेदानीमिक्ष्वाकुपुरवासिनः।स्वपेयुरनुरक्ता मां वृक्षमूलानि संश्रिताः।।2.46.22।।

ಆದ್ದರಿಂದ, ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಅನುರಕ್ತರಾದ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಪುರದ ಜನರು, ಮರಗಳ ಬೇರುಗಳ ಬಳಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿರುವವರು, ಇಂದು ರಾತ್ರಿ ಮತ್ತೆ ನಿದ್ರಿಸಲಾರರು.

Verse 23

पौरा ह्यात्मकृताद्दुःखाद्विप्रमोच्या नृपात्मजैः।न तु खल्वात्मना योज्या दुःखेन पुरवासिनः।।2.46.23।।

ಪೌರರು ತಮ್ಮಿಂದಲೇ ಉಂಟಾದ ದುಃಖದಿಂದ ರಾಜಪುತ್ರರಿಂದ ವಿಮೋಚಿತರಾಗಬೇಕು; ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ನಗರವಾಸಿಗಳನ್ನು ದುಃಖಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸುವುದು ಯುಕ್ತವಲ್ಲ.

Verse 24

अब्रवील्लक्ष्मणो रामं साक्षाद्धर्ममिवस्थितम्।रोचते मे तथा प्राज्ञ क्षिप्र मारुह्यतामिति।।2.46.24।।

ಧರ್ಮವೇ ಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದ ರಾಮನಿಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಹೇಳಿದನು: “ಹೇ ಪ್ರಾಜ್ಞನೇ, ಈ ಮಾರ್ಗ ನನಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗಿದೆ; ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ರಥವನ್ನು ಏರೋಣ.”

Verse 25

अथ रामोऽब्रवीच्छ्रीमान्सुमन्त्रं युज्यतां रथः।गमिष्यामि ततोऽरण्यं गच्छ शीघ्रमितः प्रभो।।2.46.25।।

ಆಗ ಶ್ರೀಮಾನ್ ರಾಮನು ಸುಮಂತ್ರನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: “ಸ್ವಾಮಿ ಸಾರಥಿಯೇ, ರಥವನ್ನು ಜೂತಗೊಳಿಸು; ಇಲ್ಲಿಂದ ನಾನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಡುತ್ತೇನೆ.”

Verse 26

सूतस्तत स्सत्त्वरितः स्यन्दनं तैर्हयोत्तमैः।योजयित्व्राऽथ रामाय प्राञ्जलिः प्रत्यवेदयत्।।2.46.26।।

ಅನಂತರ ಸೂತನು ತ್ವರೆಯಿಂದ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಶ್ವಗಳಿಂದ ಸ್ಯಂದನವನ್ನು ಜೂತಗೊಳಿಸಿ, ಬಳಿಕ ಕೈಮುಗಿದು ರಾಮನಿಗೆ ವಿನಯದಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡಿದನು.

Verse 27

अयं युक्तो महाबाहो रथस्ते रथिनां वर।त्वमारोहस्व भद्रं ते ससीत स्सहलक्ष्मणः।।2.46.27।।

“ಹೇ ಮಹಾಬಾಹು, ರಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ನಿನ್ನ ರಥ ಜೂತಗೊಂಡಿದೆ. ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ—ಸೀತೆಯೂ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೂ ಸಹಿತ ನೀನು ಏರು.”

Verse 28

तं स्यन्दनमधिष्ठाय राघव स्सपरिच्छदः।शीघ्रगामाकुलावर्तां तमसामतरन्नदीम्।।2.46.28।।

ಅಗತ್ಯ ಪರಿಕರಗಳೊಡನೆ ಆ ಸ್ಯಂದನವನ್ನು ಅಧಿಷ್ಠಿಸಿ, ರಾಘವನು ವೇಗವಾಗಿ ಹರಿಯುವ, ಭ್ರಮರಗಳಿಂದ ಕಲುಷಿತವಾದ ತಮಸಾ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿದನು.

Verse 29

स सन्तीर्य महाबाहुः श्रीमान् शिवमकण्टकम्।प्रापद्यत महामार्गमभयं भयदर्शिनाम्।।2.46.29।।

ಹೀಗೆ ದಾಟಿ, ಮಹಾಬಾಹು ಶ್ರೀಮಾನ್ ರಾಮನು ಮಂಗಳಕರವೂ ನಿರ್ವಿಘ್ನವೂ ಆದ ಮಹಾಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದನು—ಭಯವನ್ನು ಕಾಣುವವರಿಗೂ ಅಭಯವನ್ನು ನೀಡುವಂತಹದು.

Verse 30

मोहनार्थं तु पौराणां सूतं रामोऽब्रवीद्वचः।उदङ्मुखः प्रयाहि त्वं रथमास्थाय सारथे।।2.46.30।।मुहूर्तं त्वरितं गत्वा निवर्तय रथं पुनः।यथा न विद्युः पौरा मां तथा कुरु समाहितः।।2.46.31।।

ಪುರಜನರನ್ನು ಮರುಳುಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ರಾಮನು ಸಾರಥಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: “ಹೇ ಸಾರಥಿ, ರಥವನ್ನು ಏರಿ ಉತ್ತರಮುಖವಾಗಿ ಹೊರಡು.”

Verse 31

मोहनार्थं तु पौराणां सूतं रामोऽब्रवीद्वचः।उदङ्मुखः प्रयाहि त्वं रथमास्थाय सारथे।।2.46.30।।मुहूर्तं त्वरितं गत्वा निवर्तय रथं पुनः।यथा न विद्युः पौरा मां तथा कुरु समाहितः।।2.46.31।।

“ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ವೇಗವಾಗಿ ಹೋಗಿ, ನಂತರ ರಥವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸು; ಪುರಜನರಿಗೆ ನಾನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದೆನು ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯದಂತೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಮಾಡು.”

Verse 32

रामस्य वचनं श्रुत्वा तथा चक्रे स सारथिः।प्रत्यागम्य च रामस्य स्यन्दनं प्रत्यवेदयत्।।2.46.32।।

ರಾಮನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಾರಥಿಯು ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿದನು; ಹಿಂದಿರುಗಿ ಬಂದು ರಾಮನಿಗೆ ಸ್ಯಂದನದ ವಿಷಯವಾಗಿ—ರಥ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದನು.

Verse 33

तौ सम्प्रयुक्तं तु रथं समास्थितौतदा ससीतौ रघुवंशवर्धनौ।प्रचोदयामास ततस्तुरङ्गमान्स सारथिर्येन पथा तपोवनम्।।2.46.33।।

ಆಮೇಲೆ ರಘುವಂಶವರ್ಧಕರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರು, ಸೀತೆಯೊಡನೆ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲಾದ ರಥವನ್ನು ಏರಿದರು; ನಂತರ ಸಾರಥಿಯು ತಪೋವನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಓಡಿಸಿದನು.

Verse 34

तत स्समास्थाय रथं महारथःससारथिर्दाशरथिर्वनं ययौ।उदङ्मुखं तं तु रथं चकार सप्रयाणमाङ्गल्य निमित्तदर्शनात्।।2.46.34।।

ಆಮೇಲೆ ಮಹಾರಥನಾದ ದಾಶರಥಿ ರಾಮನು ಸಾರಥಿಯೊಡನೆ ರಥಾರೂಢನಾಗಿ ವನದತ್ತ ಹೊರಟನು; ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಮಂಗಳಕರ ನಿಮಿತ್ತಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಸುಮಂತ್ರನು ರಥವನ್ನು ಉತ್ತರಮುಖವಾಗಿ ನಡೆಸಿದನು.