Sarga 33

Verse 1

दत्त्वा तु सह वैदेह्या ब्राह्मणेभ्यो धनं बहु ।जग्मतुः पितरं द्रष्टुं सीतया सह राघवौ ॥१॥

বৈদেহীৰ সৈতে ব্ৰাহ্মণসকলক বহুধন দান কৰি, সীতাৰ সৈতে দুয়ো ৰাঘৱ নিজৰ পিতৃ (দশৰথ)ক দৰ্শন কৰিবলৈ প্ৰস্থান কৰিলে।

Verse 2

ततो गृहीते दुष्प्रेक्षे त्वशोभेतां तदायुधे ।मालादामभिराबद्धे सीतया समलङ्कृते ॥२॥

তাৰ পিছত হাতে তোলা সেই দুষ্প্ৰেক্ষ্য, দীপ্তিমান দুটা অস্ত্ৰ অধিক শোভা পালে—সীতাই মালা আৰু পুষ্পদামৰে বান্ধি সুশোভিত কৰি তুলিছিল।

Verse 3

ततः प्रासादहर्म्याणि विमानशिखराणि च ।अधिरुह्य जनश्श्रीमानुदासीनो व्यलोकयत् ॥३॥

তাৰ পিছত শ্ৰীমান নগৰবাসীয়ে প্ৰাসাদ-হৰ্ম্য আৰু বিমানশিখৰৰ দৰে উচ্চ মঞ্চত আৰোহণ কৰি, হৃদয়ত শোকৰ গম্ভীৰ ভাৰ লৈ, উদাসীনভাৱে চাই থাকিল।

Verse 4

न हि रथ्याः स्म शक्यन्ते गन्तुं बहुजनाकुलाः ।आरुह्य तस्मात्प्रासादान् दीनाः पश्यन्ति राघवम् ॥४॥

বহুজনৰ ভিৰেৰে ৰথ্যাবোৰে গমন কৰা সম্ভৱ নাছিল; সেয়ে দীন আৰু শোকাকুল লোকসকলে প্ৰাসাদত উঠি ৰাঘৱক দৰ্শন কৰিলে।

Verse 5

पदातिं वर्जितच्छत्रं रामं दृष्ट्वा जनास्तदा ।ऊचुर्बहुविधा वाच श्शोकोपहतचेतसः ॥५॥

ছত্ৰবিহীন পদাতিক ৰূপে যোৱা ৰামক দেখি, শোকত আঘাতপ্ৰাপ্ত হৃদয়ৰ লোকসকলে তেতিয়া নানা প্ৰকাৰৰ বাক্য উচ্চাৰণ কৰিলে।

Verse 6

यं यान्तमनुयाति स्म चतुरङ्गबलं महत् ।तमेकं सीतया सार्धमनुयाति स्म लक्ष्मणः ॥६॥

যেতিয়া তেওঁ প্ৰস্থান কৰিছিল, তেতিয়া মহা চতুৰঙ্গিনী সেনা তেওঁৰ পিছে পিছে গৈছিল; এতিয়া তেওঁ একাকী যোৱা বেলাত সীতাৰ সৈতে কেৱল লক্ষ্মণেই তেওঁৰ অনুগামী হয়।

Verse 7

ऐश्वर्यस्य रसज्ञः सन् कामिनां चैव कामदः ।नेच्छत्येवानृतं कर्तुं पितरं धर्मगौरवात् ॥७॥

ৰাজঐশ্বৰ্যৰ ৰস জনা আৰু কামনাৰ্থীৰ ইচ্ছা পূৰণকাৰী হ’লেও, ধৰ্মগৌৰৱৰ বাবে শ্ৰীৰামে পিতৃক প্ৰতিজ্ঞাভঙ্গী—অসত্যবাদী—কৰিবলৈ ইচ্ছা নকৰে।

Verse 8

या न शक्या पुरा द्रष्टुं भूतैराकाशगैरपि ।तामद्य सीतां पश्यन्ति राजमार्गगता जनाः ॥८॥

যিজনী সীতাক পূৰ্বে আকাশগামী ভূতসকলেও সহজে দেখা নাছিল, আজি ৰাজমাৰ্গে চলা জনসাধাৰণে সেই সীতাকেই দেখিছে।

Verse 9

अङ्गरागोचितां सीतां रक्तचन्दनसेविनीम् ।वर्षमुष्णं च शीतं च नेष्यन्त्याशु विवर्णताम् ॥९॥

সুগন্ধি অঙ্গৰাগৰ উপযুক্তা আৰু ৰক্তচন্দনৰ লেপন-অভ্যস্তা সীতাই এতিয়া বৰষুণ, গৰম আৰু শীত সহিব লাগিব; সেয়া শীঘ্ৰেই তেওঁৰ কান্তি ম্লান কৰি দিব।

Verse 10

अद्य नूनं दशरथस्सत्त्वमाविश्य भाषते ।न हि राजा प्रियं पुत्रं विवासयितुमर्हति ॥१०॥

আজি নিশ্চয় দশৰথ কোনো তমোময় শক্তিৰ আৱেশত পৰি কথা কৈছে যেন লাগে; কিয়নো ৰজাই নিজৰ প্ৰিয় পুত্ৰক বনবাসলৈ নিৰ্বাসিত কৰা উচিত নহয়।

Verse 11

निर्गुणस्यापि पुत्रस्य कथं स्याद्विप्रवासनम् ।किं पुनर्यस्य लोकोऽयं जितो वृत्तेन केवलम् ॥११॥

নিৰ্গুণ পুত্ৰকোও কেনেকৈ বনবাসলৈ পঠাব পাৰি? তেন্তে ৰামক কেনেকৈ—যিজনে কেৱল নিজৰ সদাচাৰেৰে এই সমগ্ৰ লোকক জয় কৰিছে।

Verse 12

अनृशंस्यमनुक्रोशः श्रुतं शीलं दमश्शमः ।राघवं शोभयन्त्येते षड्गुणाः पुरुषोत्तमम् ॥१२॥

অহিংসা, কৰুণা, শ্ৰুতি-জ্ঞান, সুশীলতা, ইন্দ্ৰিয়-দমন আৰু মনঃশান্তি—এই ছয় গুণে পুৰুষোত্তম ৰাঘৱক শোভা দিয়ে।

Verse 13

तस्मात्तस्योपघातेन प्रजाः परमपीडिताः ।औदकानीव सत्त्वानि ग्रीष्मे सलिलसङ्क्षयात् ॥१३॥

সেয়ে তেওঁৰ (ৰামৰ) ওপৰত হোৱা আঘাতত প্ৰজাসকল অতি পীড়িত—গ্ৰীষ্মত পানী শুকাই গ’লে জলচৰ প্ৰাণীসমূহ যিদৰে ব্যাকুল হয়।

Verse 14

पीडया पीडितं सर्वं जगदस्य जगत्पतेः ।मूलस्येवोपघातेन वृक्षः पुष्पफलोपगः ॥१४॥

জগত্পতি তেওঁ পীড়িত হ’লে সমগ্ৰ জগতেও পীড়িত হয়; যেনে মূলত আঘাত লাগিলে ফুল-ফলধাৰী গছ ভাঙি পৰে।

Verse 15

मूलं ह्येष मनुष्याणां धर्मसारो महाद्युतिः ।पुष्पं फलं च पत्रं च शाखाश्चास्येतरे जनाः ॥१५॥

মহাদ্যুতিমান, ধৰ্মসাৰ তেওঁৱেই মানুহৰ মূল; আন লোকসকল তেওঁৰ ফুল, ফল, পাতা আৰু ডাল-শাখাৰ সদৃশ।

Verse 16

ते लक्ष्मण इव क्षिप्रं सपत्न्य स्सहबान्धवाः ।गच्छन्तमनुगच्छामो येन गच्छति राघवः ॥१६॥

লক্ষ্মণৰ দৰে আমিও পত্নীসকল আৰু আত্মীয়-স্বজনসহ শীঘ্ৰে—ৰাঘৱ যি পথে যায় সেই পথেই—তেওঁক অনুসৰণ কৰোঁ।

Verse 17

उद्यानानि परित्यज्य क्षेत्राणि च गृहाणि च ।एकदुःखसुखा राममनुगच्छाम धार्मिकम् ॥१७॥

উদ্যান, ক্ষেত্ৰ আৰু ঘৰ ত্যাগ কৰি, একে দুখ-সুখ ভাগ-বতৰা কৰি, ধৰ্মাত্মা ৰামক আমি অনুসৰণ কৰোঁ।

Verses 18-21

समुद्धृतनिधानानि परिध्वस्ताजिराणि च ।उपात्त धनधान्यानि हृतसाराणि सर्वशः ॥१८॥रजसाभ्यवकीर्णानि परित्यक्तानि दैवतैः ।मूषकैःपरिधावद्भिरुद्बिलैरावृतानि च ॥१९॥अपेतोदकधूमानि हीनसम्मार्जनानि च ।प्रणष्टबलिकर्मेज्यामन्त्रहोमजपानि च ॥२०॥दुष्कालेनेव भग्नानि भिन्नभाजनवन्ति च ।अस्मात्त्यक्तानि वेश्मानि कैकेयी प्रतिपद्यताम् ॥२१॥

আমি যি ঘৰবোৰ ত্যাগ কৰি যাম, সেই ঘৰবোৰ কাইকেয়ীয়ে গ্ৰহণ কৰক: যাৰ আঙণ ধ্বস্ত, গোপন নিধি খুঁচি উলিয়াই লোৱা, ধন-ধান্য উঠাই নিয়া আৰু সৰ্বতোভাবে নিঃসাৰ কৰা; ধূলিৰে আৱৃত, দেৱতাসকলৰ দ্বাৰা পৰিত্যক্ত, মূষাকে দৌৰাদৌৰি কৰি আৰু সিহঁতৰ বিলত ঢাকি থকা; পানী আৰু ৰান্ধনি-ধোঁৱা নথকা, ঝাড়ু-সফাইহীন, বলি-কর্ম, পূজা, মন্ত্ৰ, হোম আৰু জপ নষ্ট; দুৰ্ভিক্ষে ভাঙি পেলোৱা ঘৰৰ দৰে, ভঙা পাত্ৰেৰে ছিটিয়াই থকা।

Verse 22

वनं नगरमेवास्तु येन गच्छति राघवः ।अस्माभिश्च परित्यक्तं पुरं सम्पद्यतां वनम् ॥२२॥

যি বনলৈ ৰাঘৱ যায়, সেই বনেই নগৰ হওক; আৰু আমাৰ দ্বাৰা পৰিত্যক্ত এই পুৰেই বন হৈ পৰক।

Verse 23

बिलानि दंष्ट्रिण स्सर्वे सानूनि मृगपक्षिणः ।त्यजन्त्वस्मद्भयाद्भीता गजास्सिंहा वनानि च ॥२३॥अस्मत्त्यक्तं प्रपद्यन्तां सेव्यमानं त्यजन्तु च ।

আমাৰ ভয়ত ভীত হৈ সকলো দঁষ্ট্ৰধাৰী জন্তু নিজৰ বিল ত্যাগ কৰক; মৃগ-পক্ষীসকলে পৰ্বতৰ সানু এৰি দিয়ক; হাতী আৰু সিংহেও বন ত্যাগ কৰক। আমি ত্যাগ কৰা নগৰত তেওঁলোকে আশ্ৰয় লওক, আৰু যি স্থান এতিয়া আমাৰ দ্বাৰা বাস কৰি সেৱিত, সেই স্থান তেওঁলোকে ত্যাগ কৰক।

Verses 24-25

तृणमांस फलादानां देशं व्यालमृगद्विजम् ॥२४॥प्रपद्यतां हि कैकेयी सपुत्रा सह बान्धवैः ।राघवेण वने सर्वे वयं वत्स्याम निर्वृताः ॥२५॥

তৃণ, মাংস আৰু ফল আহাৰ কৰা মৃগ-পক্ষীৰে পূৰ্ণ, ব্যাল আৰু মৃগে ভৰা এই দেশ কেকেয়ী পুত্ৰ আৰু বান্ধৱসকলসহ গ্ৰহণ কৰক। আমি সকলোৱে ৰাঘৱৰ সৈতে বনত বাস কৰি সন্তুষ্টি আৰু শান্তিত থাকিম।

Verse 26

इत्येवं विविधा वाचो नानाजनसमीरिताः ।शुश्राव रामः श्रुत्वा च न विचक्रेऽस्य मानसम् ॥२६॥

এইদৰে নানা জনে কোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ কথা ৰামে শুনিলে; তথাপি শুনাৰ পাছতো তেওঁৰ মন নিজৰ সংকল্পৰ পৰা একো ডগমগাল নহ’ল।

Verse 27

स तु वेश्म पितुर्दूरात्कैलासशिखरप्रभम् ।अभिचक्राम धर्मात्मा मत्तमातङ्गविक्रमः ॥२७॥

ধৰ্মাত্মা সেইজন, মত্ত হাতীৰ দৰে পৰাক্ৰমী হৈ, দূৰৰ পৰা কৈলাস-শিখৰৰ দৰে দীপ্তিমান পিতৃ-প্ৰাসাদৰ দিশে আগবাঢ়িল।

Verse 28

विनीतवीरपुरुषं प्रविश्य तु नृपालयम् ।ददर्शावस्थितं दीनं सुमन्त्रमविदूरतः ॥२८॥

বিনীত আৰু শৃঙ্খলাবদ্ধ বীৰসকলৰ দ্বাৰা ৰক্ষিত ৰাজভৱনত প্ৰৱেশ কৰি, তেওঁ অতি ওচৰত দীনভাৱে থিয় হৈ থকা সুমন্ত্ৰক দেখিলে।

Verse 29

प्रतीक्षमाणोऽपि जनं तदार्त मनार्तरूपः प्रहसन्निवाथ ।जगाम रामः पितरं दिदृक्षुः पितुर्निदेशं विधिवच्चिकीर्षुः ॥२९॥

সেই সময় দুখিত জনসমূহক দেখিলেও ৰামে নিজৰ ব্যাকুলতা প্ৰকাশ নকৰিলে; হাঁহিৰ দৰে প্ৰসন্ন মুখে পিতৃ-দৰ্শনৰ বাবে গ’ল—পিতৃ-আজ্ঞা বিধিবৎ পালন কৰিবলৈ দৃঢ় সংকল্পে।

Verse 30

तत्पूर्वमैक्ष्वाकसुतो महात्मा रामो गमिष्यन्वनमार्तरूपम् ।व्यतिष्ठत प्रेक्ष्य तदा सुमन्त्रं पितुर्महात्मा प्रतिहारणार्थम् ॥३०॥

তেতিয়াই ইক্ষ্বাকুবংশৰ মহাত্মা শ্ৰীৰাম, বনগমনলৈ ওলাই দুখে ম্লান মুখেৰে, সুমন্ত্ৰক দেখি থমকি ৰ’ল—পিতৃ-মহাৰাজক নিজৰ আগমনৰ সংবাদ জনাবলৈ।

Verse 31

पितुर्निदेशेन तु धर्मवत्सलः वनप्रवेशे कृतबुद्धिनिश्चयः ।स राघवः प्रेक्ष्य सुमन्त्रमब्रवी न्निवेदयस्वागमनं नृपाय मे ॥३१॥

কিন্তু পিতৃ-আদেশত ধৰ্ম-ৱৎসল আৰু বনপ্ৰৱেশত দৃঢ়নিশ্চয়ী সেই ৰাঘৱে সুমন্ত্ৰক দেখি ক’লে: “মোৰ আগমনৰ কথা নৃপতিলৈ নিবেদন কৰা।”