Sarga 33

Verse 1

दत्त्वा तु सह वैदेह्या ब्राह्मणेभ्यो धनं बहु।जग्मतुः पितरं द्रष्टुं सीतया सह राघवौ।।।।

వైదేహితో కలిసి బ్రాహ్మణులకు విరివిగా ధనం దానం చేసి, ఇద్దరు రాఘవులు సీతాసహితంగా తండ్రిని దర్శించుటకు బయలుదేరిరి.

Verse 2

ततो गृहीते दुष्प्रेक्षे त्वशोभेतां तदायुधे।मालादामभिराबद्धे सीतया समलङ्कृते।।।।

ఆపై చేతికి తీసుకున్న ఆ దుష్ప్రేక్షమైన రెండు ఆయుధాలు మరింత ప్రకాశించాయి—సీత పుష్పమాలలతో, పుష్పదామాలతో కట్టి అలంకరించినవిగా।

Verse 3

ततः प्रासादहर्म्याणि विमानशिखराणि च।अधिरुह्य जनश्श्रीमानुदासीनो व्यलोकयत्।।।।

అనంతరం సంపన్నులైన ప్రజలు ప్రాసాదములు, హర్మ్యములు, ఎత్తైన విమానశిఖరములపైకి ఎక్కి, హృదయములో శోకభారముతో ఉదాసీనంగా వీక్షించిరి.

Verse 4

न हि रथ्याः स्म शक्यन्ते गन्तुं बहुजनाकुलाः।आरुह्य तस्मात्प्रासादान् दीनाः पश्यन्ति राघवम्।।।।

బహుజనసమూహముతో నిండిన వీధులలో నడవడం సాధ్యము కాలేదు; అందుచేత దుఃఖంతో దైన్యపడిన ప్రజలు ప్రాసాదములపైకి ఎక్కి రాఘవుని దర్శించిరి.

Verse 5

पदातिं वर्जितच्छत्रं रामं दृष्ट्वा जनास्तदा।ऊचुर्बहुविधा वाच श्शोकोपहतचेतसः।।।।

అప్పుడు రాజఛత్రం లేని, పాదచారిగా ఉన్న రాముని చూచి, శోకముచేత ఆవృతమైన హృదయములతో ప్రజలు నానావిధమైన వాక్యములు పలికిరి.

Verse 6

यं यान्तमनुयाति स्म चतुरङ्गबलं महत्।तमेकं सीतया सार्धमनुयाति स्म लक्ष्मणः।।।।

ఎవరి ప్రయాణాన్ని ఒకప్పుడు మహా చతురంగ సైన్యం అనుసరించేదో, ఆ రాముడు ఇప్పుడు ఒంటరిగా వెళ్తున్నాడు; ఆయనను సీతతో కూడిన లక్ష్మణుడు మాత్రమే అనుసరిస్తున్నాడు।

Verse 7

ऐश्वर्यस्य रसज्ञः सन् कामिनां चैव कामदः।नेच्छत्येवानृतं कर्तुं पितरं धर्मगौरवात्।।।।

రాజ్యైశ్వర్యసుఖరసాన్ని బాగా తెలిసినవాడై, ప్రజల కోరికలను నెరవేర్చగలవాడై ఉన్నప్పటికీ, ధర్మగౌరవం వల్ల శ్రీరాముడు తండ్రిని వచనభ్రష్టుడిగా చేయదలచుకోడు।

Verse 8

या न शक्या पुरा द्रष्टुं भूतैराकाशगैरपि।तामद्य सीतां पश्यन्ति राजमार्गगता जनाः।।।।

మునుపు ఆకాశచారులైన భూతగణములకైనా దర్శించుట కష్టమైన ఆ సీతను, నేడు రాజమార్గమున నడిచే జనులు దర్శిస్తున్నారు।

Verse 9

अङ्गरागोचितां सीतां रक्तचन्दनसेविनीम्।वर्षमुष्णं च शीतं च नेष्यन्त्याशु विवर्णताम्।।।।

సుగంధ అంగరాగానికి అలవాటైన, రక్తచందన సేవనముచేసే సీతను ఇప్పుడు వర్షము, ఉష్ణము, శీతము త్వరగా వర్ణహీనురాలిని చేయును।

Verse 10

अद्य नूनं दशरथस्सत्त्वमाविश्य भाषते।न हि राजा प्रियं पुत्रं विवासयितुमर्हति।।।।

ఈ రోజు దశరథుడు నిశ్చయంగా ఏదో తమసిక శక్తి ఆవేశించినవాడివలె మాట్లాడుతున్నాడు; ఎందుకంటే రాజు తన ప్రియపుత్రుని వనవాసానికి పంపుటకు అర్హుడు కాడు.

Verse 11

निर्गुणस्यापि पुत्रस्य कथं स्याद्विप्रवासनम्।किं पुनर्यस्य लोकोऽयं जितो वृत्तेन केवलम्।।।।

గుణహీనుడైన కుమారునికైనా వనవాసం ఎలా విధించగలం? మరి కేవలం సద్ఆచారంతోనే ఈ సమస్త లోకాన్ని జయించిన రాఘవ రాముని సంగతి ఏమనాలి?

Verse 12

अनृशंस्यमनुक्रोशः श्रुतं शीलं दमश्शमः।राघवं शोभयन्त्येते षड्गुणाः पुरुषोत्तमम्।।।।

అహింస, కరుణ, విద్య, శీలము, ఇంద్రియనిగ్రహము, అంతఃశాంతి—ఈ ఆరు గుణాలు పురుషోత్తముడైన రాఘవుని అలంకరిస్తాయి.

Verse 13

तस्मात्तस्योपघातेन प्रजाः परमपीडिताः।औदकानीव सत्त्वानि ग्रीष्मे सलिलसङ्क्षयात्।।।।

అందుచేత ఆయనకు (రామునకు) కలిగిన ఆఘాతంతో ప్రజలు అత్యంత బాధపడుతున్నారు—గ్రీష్మంలో నీరు ఎండిపోతే జలచరాలు తల్లడిల్లినట్లుగా.

Verse 14

पीडया पीडितं सर्वं जगदस्य जगत्पतेः।मूलस्येवोपघातेन वृक्षः पुष्पफलोपगः।।।।

జగత్పతి రామునికి బాధ కలిగితే సమస్త జగత్తు కూడా బాధపడుతుంది; వేరుపై దెబ్బ పడితే పుష్పఫలభరితమైన వృక్షం కూలినట్లుగా.

Verse 15

मूलं ह्येष मनुष्याणां धर्मसारो महाद्युतिः।पुष्पं फलं च पत्रं च शाखाश्चास्येतरे जनाः।।।।

మహాతేజస్సుతో, ధర్మసారస్వరూపుడైన ఆయనే మనుష్యుల మూలము; ఇతరులు ఆయనకు పుష్పములు, ఫలములు, పత్రములు, శాఖలవంటివారు.

Verse 16

ते लक्ष्मण इव क्षिप्रं सपत्न्य स्सहबान्धवाः।गच्छन्तमनुगच्छामो येन गच्छति राघवः।।।।

లక్ష్మణునివలె మనమూ త్వరగా, భార్యలతోను బంధువులతోను కలిసి, రాఘవుడు ఏ మార్గమున వెళ్తాడో ఆ మార్గమునే ఆయనను అనుసరించుదాం।

Verse 17

उद्यानानि परित्यज्य क्षेत्राणि च गृहाणि च।एकदुःखसुखा राममनुगच्छाम धार्मिकम्।।।।

ఉద్యానాలను, పొలాలను, ఇళ్లను విడిచి, ఒకే దుఃఖసుఖాలను పంచుకుంటూ, ధర్మాత్ముడైన రాముని అనుసరించుదాం।

Verse 18

समुद्धृतनिधानानि परिध्वस्ताजिराणि च।उपात्त धनधान्यानि हृतसाराणि सर्वशः।।।।रजसाभ्यवकीर्णानि परित्यक्तानि दैवतैः।मूषकैःपरिधावद्भिरुद्बिलैरावृतानि च।।।।अपेतोदकधूमानि हीनसम्मार्जनानि च।प्रणष्टबलिकर्मेज्यामन्त्रहोमजपानि च।।।।दुष्कालेनेव भग्नानि भिन्नभाजनवन्ति च।अस्मात्त्यक्तानि वेश्मानि कैकेयी प्रतिपद्यताम्।।।।

మనము విడిచిపెట్టిన ఆ ఇళ్లు—దాచిన నిధులు తవ్వి తీసివేయబడి, ప్రాంగణాలు ధ్వంసమై, ధనధాన్యాలు ఎత్తుకుపోయి, సర్వత్రా సారహీనమై; ధూళితో కప్పబడి, దేవతలచే పరిత్యక్తమై; ఎలుకలు పరుగెత్తి తిరుగుతూ వాటి బిళ్లలతో నిండిపోయి; నీరు, వంటగది పొగ లేక, శుభ్రపరిచే పనులు లేక; బలి, పూజ, మంత్ర, హోమ, జపములు నశించి—దుర్భిక్షం వలన విరిగిన ఇళ్లవలె, పగిలిన పాత్రలతో చెల్లాచెదురై ఉన్న—అటువంటి గృహాలను కైకేయీనే స్వీకరించుగాక।

Verse 19

समुद्धृतनिधानानि परिध्वस्ताजिराणि च।उपात्त धनधान्यानि हृतसाराणि सर्वशः।।2.33.18।।रजसाभ्यवकीर्णानि परित्यक्तानि दैवतैः।मूषकैःपरिधावद्भिरुद्बिलैरावृतानि च।।2.33.19।।अपेतोदकधूमानि हीनसम्मार्जनानि च।प्रणष्टबलिकर्मेज्यामन्त्रहोमजपानि च।।2.33.20।।दुष्कालेनेव भग्नानि भिन्नभाजनवन्ति च।अस्मात्त्यक्तानि वेश्मानि कैकेयी प्रतिपद्यताम्।।2.33.21।।

మనము విడిచిపెట్టిన ఆ ఇళ్లు—దాచిన నిధులు తవ్వి తీసివేయబడి, ప్రాంగణాలు ధ్వంసమై, ధనధాన్యాలు ఎత్తుకుపోయి, సర్వత్రా సారహీనమై; ధూళితో కప్పబడి, దేవతలచే పరిత్యక్తమై; ఎలుకలు పరుగెత్తి తిరుగుతూ వాటి బిళ్లలతో నిండిపోయి; నీరు, వంటగది పొగ లేక, శుభ్రపరిచే పనులు లేక; బలి, పూజ, మంత్ర, హోమ, జపములు నశించి—దుర్భిక్షం వలన విరిగిన ఇళ్లవలె, పగిలిన పాత్రలతో చెల్లాచెదురై ఉన్న—అటువంటి గృహాలను కైకేయీనే స్వీకరించుగాక।

Verse 20

समुद्धृतनिधानानि परिध्वस्ताजिराणि च।उपात्त धनधान्यानि हृतसाराणि सर्वशः।।2.33.18।।रजसाभ्यवकीर्णानि परित्यक्तानि दैवतैः।मूषकैःपरिधावद्भिरुद्बिलैरावृतानि च।।2.33.19।।अपेतोदकधूमानि हीनसम्मार्जनानि च।प्रणष्टबलिकर्मेज्यामन्त्रहोमजपानि च।।2.33.20।।दुष्कालेनेव भग्नानि भिन्नभाजनवन्ति च।अस्मात्त्यक्तानि वेश्मानि कैकेयी प्रतिपद्यताम्।।2.33.21।।

దంష్ట్రధారులైన సమస్త మృగములు తమ బిలములను విడిచిపెట్టుగాక; పర్వతశ్రేణులపై నివసించే మృగపక్షులు కూడా తమ స్థలములను త్యజించుగాక. మా భయముచేత భీతులైన గజములు, సింహములు వనములను విడిచిపెట్టుగాక. మేము త్యజించిన స్థలమును వారు ఆశ్రయించుగాక; మేము ఇప్పుడు సేవించుచున్న స్థలమును కూడా వారు విడిచిపెట్టుగాక.

Verse 21

समुद्धृतनिधानानि परिध्वस्ताजिराणि च।उपात्त धनधान्यानि हृतसाराणि सर्वशः।।2.33.18।।रजसाभ्यवकीर्णानि परित्यक्तानि दैवतैः।मूषकैःपरिधावद्भिरुद्बिलैरावृतानि च।।2.33.19।।अपेतोदकधूमानि हीनसम्मार्जनानि च।प्रणष्टबलिकर्मेज्यामन्त्रहोमजपानि च।।2.33.20।।दुष्कालेनेव भग्नानि भिन्नभाजनवन्ति च।अस्मात्त्यक्तानि वेश्मानि कैकेयी प्रतिपद्यताम्।।2.33.21।।

తృణము, మాంసము, ఫలములు భుజించే జీవులతో నిండిన—సర్ప, మృగ, పక్షులతో కూడిన—ఆ దేశమును కైకేయి తన కుమారునితోను బంధువులతోను స్వీకరించుగాక. మేమంతా రాఘవునితో కలిసి వనములో ఆనందంగా నివసించెదము.

Verse 22

वनं नगरमेवास्तु येन गच्छति राघवः।अस्माभिश्च परित्यक्तं पुरं सम्पद्यतां वनम्।।।।

రాఘవుడు ఎటు వెళ్తాడో ఆ వనమే మనకు నగరమగుగాక; మనచే పరిత్యక్తమైన ఈ పురము వనముగా మారుగాక।

Verse 23

बिलानि दंष्ट्रिण स्सर्वे सानूनि मृगपक्षिणः।त्यजन्त्वस्मद्भयाद्भीता गजास्सिंहा वनानि च।।।।अस्मत्त्यक्तं प्रपद्यन्तां सेव्यमानं त्यजन्तु च।

దంష్ట్రధారులైన సమస్త మృగములు తమ బిలములను విడిచిపెట్టుగాక; పర్వతశ్రేణులపై నివసించే మృగపక్షులు కూడా తమ స్థలములను త్యజించుగాక. మా భయముచేత భీతులైన గజములు, సింహములు వనములను విడిచిపెట్టుగాక. మేము త్యజించిన స్థలమును వారు ఆశ్రయించుగాక; మేము ఇప్పుడు సేవించుచున్న స్థలమును కూడా వారు విడిచిపెట్టుగాక.

Verse 24

तृणमांस फलादानां देशं व्यालमृगद्विजम्।।।।प्रपद्यतां हि कैकेयी सपुत्रा सह बान्धवैः।राघवेण वने सर्वे वयं वत्स्याम निर्वृताः।।।।

తృణము, మాంసము, ఫలములు భుజించే జీవులతో నిండిన—సర్ప, మృగ, పక్షులతో కూడిన—ఆ దేశమును కైకేయి తన కుమారునితోను బంధువులతోను స్వీకరించుగాక. మేమంతా రాఘవునితో కలిసి వనములో ఆనందంగా నివసించెదము.

Verse 25

तृणमांस फलादानां देशं व्यालमृगद्विजम्।।2.33.24।।प्रपद्यतां हि कैकेयी सपुत्रा सह बान्धवैः।राघवेण वने सर्वे वयं वत्स्याम निर्वृताः।।2.33.25।।

తృణము, మాంసము, ఫలములు భుజించే జీవులతో నిండిన—సర్ప, మృగ, పక్షులతో కూడిన—ఆ దేశమును కైకేయి తన కుమారునితోను బంధువులతోను స్వీకరించుగాక. మేమంతా రాఘవునితో కలిసి వనములో ఆనందంగా నివసించెదము.

Verse 26

इत्येवं विविधा वाचो नानाजनसमीरिताः।शुश्राव रामः श्रुत्वा च न विचक्रेऽस्य मानसम्।।।।

ఇలా అనేకులచే పలికిన వివిధ మాటలను రాముడు విన్నాడు; అయినా వాటిని విన్నప్పటికీ ఆయన మనస్సు తన సంకల్పం నుండి ఏమాత్రం చలించలేదు।

Verse 27

स तु वेश्म पितुर्दूरात्कैलासशिखरप्रभम्।अभिचक्राम धर्मात्मा मत्तमातङ्गविक्रमः।।।।

ధర్మాత్ముడు, మత్తగజంలా పరాక్రమశాలి అయిన రాముడు, దూరం నుంచే కైలాస శిఖరంలా ప్రకాశించే తన తండ్రి మహాలయము వైపు ముందుకు సాగాడు।

Verse 28

विनीतवीरपुरुषं प्रविश्य तु नृपालयम्।ददर्शावस्थितं दीनं सुमन्त्रमविदूरतः।।।।

వినయశీల వీరులతో నిండిన రాజభవనంలో ప్రవేశించి, ఆయన సమీపంలోనే నిలిచి ఉన్న దుఃఖితుడైన సుమంత్రుని చూశాడు।

Verse 29

प्रतीक्षमाणोऽपि जनं तदार्तमनार्तरूपः प्रहसन्निवाथ।जगाम रामः पितरं दिदृक्षुःपितुर्निदेशं विधिवच्चिकीर्षुः।।।।

ఆ సమయంలో ప్రజలు వ్యాకులంగా ఉన్నా రాముడు తన దుఃఖాన్ని చూపలేదు; చిరునవ్వుతో ఉన్నట్టుగా, తండ్రిని దర్శించేందుకు మరియు తండ్రి ఆజ్ఞను విధివిధానంగా నెరవేర్చేందుకు ఆయన వెళ్లాడు।

Verse 30

तत्पूर्वमैक्ष्वाकसुतो महात्मारामो गमिष्यन्वनमार्तरूपम्।व्यतिष्ठत प्रेक्ष्य तदा सुमन्त्रंपितुर्महात्मा प्रतिहारणार्थम्।।।।

అప్పుడు తొలిసారిగా ఇక్ష్వాకువంశనందనుడైన మహాత్ముడు శ్రీరాముడు, శోకచ్ఛాయతో ముఖం మలినమై, వనప్రయాణానికి సిద్ధమయ్యాడు. ఆ సమయంలో సుమంత్రుణ్ని చూచి క్షణం నిలిచెను—తన आगమనాన్ని మహాత్ముడైన తండ్రికి నివేదించుటకై।

Verse 31

पितुर्निदेशेन तु धर्मवत्सलःवनप्रवेशे कृतबुद्धिनिश्चयः।स राघवः प्रेक्ष्य सुमन्त्रमब्रवीन्निवेदयस्वागमनं नृपाय मे।।।।

తండ్రి ఆజ్ఞచేత ధర్మప్రియుడైన రాఘవుడు వనప్రవేశానికి దృఢనిశ్చయము చేసుకున్నాడు. సుమంత్రుణ్ని చూచి ఇలా అన్నాడు—“నా आगమనాన్ని రాజుగారికి నివేదించుము.”