Sarga 33

Verse 1

दत्त्वा तु सह वैदेह्या ब्राह्मणेभ्यो धनं बहु ।जग्मतुः पितरं द्रष्टुं सीतया सह राघवौ ॥१॥

ବୈଦେହୀ ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବହୁ ଧନ ଦାନ କରି, ସୀତା ସହ ଦୁଇ ରାଘବ ନିଜ ପିତା (ଦଶରଥ)ଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 2

ततो गृहीते दुष्प्रेक्षे त्वशोभेतां तदायुधे ।मालादामभिराबद्धे सीतया समलङ्कृते ॥२॥

ତାପରେ ଧରାଯାଇଥିବା ସେଇ ଦୁର୍ଦ୍ଦର୍ଶନୀୟ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଦୁଇଟି ଆୟୁଧ ଅଧିକ ଶୋଭିତ ହେଲା—ସୀତା ମାଳା ଓ ପୁଷ୍ପଦାମରେ ବାନ୍ଧି ସୁଶୋଭିତ କରିଥିବାରୁ।

Verse 3

ततः प्रासादहर्म्याणि विमानशिखराणि च ।अधिरुह्य जनश्श्रीमानुदासीनो व्यलोकयत् ॥३॥

ତାପରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ନାଗରିକମାନେ ପ୍ରାସାଦ ଓ ହର୍ମ୍ୟ, ଏବଂ ବିମାନଶିଖର ସଦୃଶ ଉଚ୍ଚ ମଞ୍ଚମାନଙ୍କୁ ଆରୋହଣ କରି, ହୃଦୟରେ ଶୋକର ଭାର ଧାରଣ କରି ଉଦାସୀନ ଭାବେ ଦେଖିଲେ।

Verse 4

न हि रथ्याः स्म शक्यन्ते गन्तुं बहुजनाकुलाः ।आरुह्य तस्मात्प्रासादान् दीनाः पश्यन्ति राघवम् ॥४॥

ବହୁଜନରେ ଭିଡ଼ ହୋଇଥିବା ରଥ୍ୟାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଯିବା ସମ୍ଭବ ନ ଥିଲା; ତେଣୁ ଦୀନ ଓ ଶୋକାକୁଳ ଲୋକମାନେ ପ୍ରାସାଦ ଉପରେ ଆରୋହଣ କରି ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 5

पदातिं वर्जितच्छत्रं रामं दृष्ट्वा जनास्तदा ।ऊचुर्बहुविधा वाच श्शोकोपहतचेतसः ॥५॥

ଛତ୍ର ବିନା ପଦାତି ଭାବେ ଯାଉଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶୋକରେ ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ ହୃଦୟବାନ୍ ଲୋକମାନେ ସେତେବେଳେ ବହୁପ୍ରକାର କଥା କହିଲେ।

Verse 6

यं यान्तमनुयाति स्म चतुरङ्गबलं महत् ।तमेकं सीतया सार्धमनुयाति स्म लक्ष्मणः ॥६॥

ସେ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଥିଲେ, ମହା ଚତୁରଙ୍ଗିଣୀ ସେନା ତାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଯାଉଥିଲା; ଏବେ ସେ ଏକାକୀ ଯାଉଥିବାବେଳେ ସୀତା ସହିତ କେବଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି।

Verse 7

ऐश्वर्यस्य रसज्ञः सन् कामिनां चैव कामदः ।नेच्छत्येवानृतं कर्तुं पितरं धर्मगौरवात् ॥७॥

ରାଜଐଶ୍ୱର୍ୟର ରସ ଜାଣିଥିବା ଓ କାମୀମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣକାରୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଧର୍ମଗୌରବରୁ ଶ୍ରୀରାମ ପିତାଙ୍କୁ ଅସତ୍ୟବାଦୀ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 8

या न शक्या पुरा द्रष्टुं भूतैराकाशगैरपि ।तामद्य सीतां पश्यन्ति राजमार्गगता जनाः ॥८॥

ଯାହାକୁ ପୂର୍ବେ ଆକାଶଗାମୀ ଭୂତମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ଥିଲେ, ଆଜି ରାଜମାର୍ଗରେ ଚାଲୁଥିବା ଲୋକେ ସେଇ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି।

Verse 9

अङ्गरागोचितां सीतां रक्तचन्दनसेविनीम् ।वर्षमुष्णं च शीतं च नेष्यन्त्याशु विवर्णताम् ॥९॥

ଅଙ୍ଗରାଗ ଲେପନରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ଓ ରକ୍ତଚନ୍ଦନ ସେବିନୀ ସୀତା, ଏବେ ବର୍ଷା, ଉଷ୍ଣତା ଓ ଶୀତକୁ ସହିବେ; ସେଗୁଡ଼ିକ ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କର କାନ୍ତିକୁ ମ୍ଲାନ କରିଦେବ।

Verse 10

अद्य नूनं दशरथस्सत्त्वमाविश्य भाषते ।न हि राजा प्रियं पुत्रं विवासयितुमर्हति ॥१०॥

ଆଜି ନିଶ୍ଚୟ ଦଶରଥ କୌଣସି ତମୋମୟ ଶକ୍ତିରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ କଥା କହୁଛନ୍ତି; କାରଣ ରାଜା ନିଜ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରକୁ ବନବାସକୁ ପଠାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 11

निर्गुणस्यापि पुत्रस्य कथं स्याद्विप्रवासनम् ।किं पुनर्यस्य लोकोऽयं जितो वृत्तेन केवलम् ॥११॥

ନିର୍ଗୁଣ ପୁତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ କିପରି ବନବାସକୁ ପଠାଯିବ? ତେବେ ଯିଏ କେବଳ ନିଜ ସଦ୍ବୃତ୍ତିରେ ଏହି ସମଗ୍ର ଲୋକକୁ ଜିତିଛନ୍ତି ସେହି ରାମଙ୍କୁ ତ କିପରି?

Verse 12

अनृशंस्यमनुक्रोशः श्रुतं शीलं दमश्शमः ।राघवं शोभयन्त्येते षड्गुणाः पुरुषोत्तमम् ॥१२॥

ଅହିଂସା, କରୁଣା, ଶ୍ରୁତି-ଜ୍ଞାନ, ସୁଶୀଳତା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଦମନ ଓ ମନଃଶାନ୍ତି—ଏହି ଛଅ ଗୁଣ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ରାଘବଙ୍କୁ ଶୋଭା ଦେଉଛି।

Verse 13

तस्मात्तस्योपघातेन प्रजाः परमपीडिताः ।औदकानीव सत्त्वानि ग्रीष्मे सलिलसङ्क्षयात् ॥१३॥

ଏହିପରି ତାଙ୍କ (ରାମଙ୍କ) ଉପରେ ହୋଇଥିବା ଆଘାତରେ ପ୍ରଜାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ—ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଜଳ ଶୁଷ୍କ ହେଲେ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯେପରି ବ୍ୟାକୁଳ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 14

पीडया पीडितं सर्वं जगदस्य जगत्पतेः ।मूलस्येवोपघातेन वृक्षः पुष्पफलोपगः ॥१४॥

ଜଗତ୍ପତି ସେ ଯେତେବେଳେ ପୀଡିତ ହୁଅନ୍ତି, ସମଗ୍ର ଜଗତ ମଧ୍ୟ ପୀଡିତ ହୁଏ; ମୂଳରେ ଆଘାତ ପଡିଲେ ପୁଷ୍ପ-ଫଳଧାରୀ ବୃକ୍ଷ ଯେପରି ଭାଙ୍ଗିପଡେ।

Verse 15

मूलं ह्येष मनुष्याणां धर्मसारो महाद्युतिः ।पुष्पं फलं च पत्रं च शाखाश्चास्येतरे जनाः ॥१५॥

ମହାଦ୍ୟୁତିମାନ, ଧର୍ମସାର ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ମୂଳ; ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର ପୁଷ୍ପ, ଫଳ, ପତ୍ର ଓ ଶାଖା ସଦୃଶ।

Verse 16

ते लक्ष्मण इव क्षिप्रं सपत्न्य स्सहबान्धवाः ।गच्छन्तमनुगच्छामो येन गच्छति राघवः ॥१६॥

ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପରି ଆମେ ମଧ୍ୟ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସହ ଓ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ସହିତ ଶୀଘ୍ର—ରାଘବ ଯେଉଁ ପଥେ ଯାଆନ୍ତି ସେହି ପଥେ—ତାଙ୍କୁ ଅନୁଗମନ କରିବା।

Verse 17

उद्यानानि परित्यज्य क्षेत्राणि च गृहाणि च ।एकदुःखसुखा राममनुगच्छाम धार्मिकम् ॥१७॥

ଉଦ୍ୟାନ, କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଗୃହ ତ୍ୟାଗ କରି, ଏକେ ଦୁଃଖ-ସୁଖ ଭାଗୀ ହୋଇ, ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମଙ୍କୁ ଆମେ ଅନୁଗମନ କରିବା।

Verses 18-21

समुद्धृतनिधानानि परिध्वस्ताजिराणि च ।उपात्त धनधान्यानि हृतसाराणि सर्वशः ॥१८॥रजसाभ्यवकीर्णानि परित्यक्तानि दैवतैः ।मूषकैःपरिधावद्भिरुद्बिलैरावृतानि च ॥१९॥अपेतोदकधूमानि हीनसम्मार्जनानि च ।प्रणष्टबलिकर्मेज्यामन्त्रहोमजपानि च ॥२०॥दुष्कालेनेव भग्नानि भिन्नभाजनवन्ति च ।अस्मात्त्यक्तानि वेश्मानि कैकेयी प्रतिपद्यताम् ॥२१॥

ଆମେ ଯେ ଗୃହଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବୁ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ କୈକେୟୀ ଗ୍ରହଣ କରୁ: ଯାହାର ଆଙ୍ଗଣ ଧ୍ୱଂସ, ଗୁପ୍ତ ନିଧି ଉଦ୍ଧାରିତ, ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଉଠାଇ ନିଆଯାଇ ସର୍ବଥା ନିଷ୍ସାର ହୋଇଛି; ଧୂଳିରେ ଢାକା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିତ୍ୟକ୍ତ, ମୂଷାମାନେ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଓ ତାଙ୍କର ବିଲରେ ଆବୃତ; ଜଳ ଓ ରନ୍ଧନ-ଧୂଆଁ ବିନା, ଝାଡ଼ୁ-ସଫା ହୀନ, ବଳିକର୍ମ, ପୂଜା, ମନ୍ତ୍ର, ହୋମ, ଜପ ନଷ୍ଟ; ଦୁର୍ଭିକ୍ଷରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଘର ପରି, ଭଙ୍ଗା ପାତ୍ରରେ ଛିଟିଯାଇଥିବା।

Verse 22

वनं नगरमेवास्तु येन गच्छति राघवः ।अस्माभिश्च परित्यक्तं पुरं सम्पद्यतां वनम् ॥२२॥

ରାଘବ ଯେଉଁ ବନକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେଇ ବନ ନଗର ହେଉ; ଆମେ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ଏହି ପୁର ହେଉ ବନ।

Verse 23

बिलानि दंष्ट्रिण स्सर्वे सानूनि मृगपक्षिणः ।त्यजन्त्वस्मद्भयाद्भीता गजास्सिंहा वनानि च ॥२३॥अस्मत्त्यक्तं प्रपद्यन्तां सेव्यमानं त्यजन्तु च ।

ଆମ ଭୟରେ ଭୀତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦଂଷ୍ଟ୍ରଧାରୀ ପଶୁ ନିଜ ନିଜ ବିଲ ତ୍ୟାଗ କରୁନ୍ତୁ; ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ପର୍ବତର ସାନୁ ଛାଡ଼ୁନ୍ତୁ; ଗଜ ଓ ସିଂହମାନେ ବନ ତ୍ୟାଗ କରୁନ୍ତୁ। ଆମେ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ପୁରକୁ ସେମାନେ ଆଶ୍ରୟ କରୁନ୍ତୁ, ଏବଂ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଏବେ ଆମେ ସେବନ କରୁଛୁ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନେ ତ୍ୟାଗ କରୁନ୍ତୁ।

Verses 24-25

तृणमांस फलादानां देशं व्यालमृगद्विजम् ॥२४॥प्रपद्यतां हि कैकेयी सपुत्रा सह बान्धवैः ।राघवेण वने सर्वे वयं वत्स्याम निर्वृताः ॥२५॥

ତୃଣ, ମାଂସ ଓ ଫଳ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ପକ୍ଷୀ-ମୃଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବ୍ୟାଳ ଓ ମୃଗ ଥିବା ଏହି ଦେଶକୁ କୈକେୟୀ ପୁତ୍ର ଓ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ସହ ଗ୍ରହଣ କରୁନ୍ତୁ। ଆମେ ସମସ୍ତେ ରାଘବଙ୍କ ସହ ବନରେ ବସି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଶାନ୍ତିମୟ ରହିବୁ।

Verse 26

इत्येवं विविधा वाचो नानाजनसमीरिताः ।शुश्राव रामः श्रुत्वा च न विचक्रेऽस्य मानसम् ॥२६॥

ଏପରି ନାନା ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୁହାଯାଇଥିବା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର କଥା ରାମ ଶୁଣିଲେ; କିନ୍ତୁ ଶୁଣି ସାରିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମନ ନିଜ ସଙ୍କଳ୍ପରୁ ଡଗମଗାଇଲା ନାହିଁ।

Verse 27

स तु वेश्म पितुर्दूरात्कैलासशिखरप्रभम् ।अभिचक्राम धर्मात्मा मत्तमातङ्गविक्रमः ॥२७॥

ଧର୍ମାତ୍ମା ସେ, ମତ୍ତ ହାତୀ ପରି ପରାକ୍ରମୀ, ଦୂରରୁ କୈଲାସ ଶିଖର ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରାସାଦ ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 28

विनीतवीरपुरुषं प्रविश्य तु नृपालयम् ।ददर्शावस्थितं दीनं सुमन्त्रमविदूरतः ॥२८॥

ବିନୀତ ଓ ଶିସ୍ତବଦ୍ଧ ବୀରମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ରାଜଭବନରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେ ଅବିଦୂରେ ଦୀନଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 29

प्रतीक्षमाणोऽपि जनं तदार्त मनार्तरूपः प्रहसन्निवाथ ।जगाम रामः पितरं दिदृक्षुः पितुर्निदेशं विधिवच्चिकीर्षुः ॥२९॥

ସେତେବେଳେ ଆର୍ତ୍ତ ଜନମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ରାମ ନିଜ ଆର୍ତ୍ତତା ପ୍ରକାଶ କଲେ ନାହିଁ; ହସୁଥିବା ପରି ପ୍ରସନ୍ନମୁଖେ ପିତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଗଲେ—ପିତୃଆଜ୍ଞାକୁ ବିଧିବତ୍ ପାଳନ କରିବା ନିଶ୍ଚୟରେ।

Verse 30

तत्पूर्वमैक्ष्वाकसुतो महात्मा रामो गमिष्यन्वनमार्तरूपम् ।व्यतिष्ठत प्रेक्ष्य तदा सुमन्त्रं पितुर्महात्मा प्रतिहारणार्थम् ॥३०॥

ତତ୍କ୍ଷଣେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶଜ ମହାତ୍ମା ଶ୍ରୀରାମ, ବନଗମନରେ ଉଦ୍ୟତ ଓ ଶୋକାକୁଳ ମୁଖମଣ୍ଡଳ ସହ, ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ଥମ୍କିଲେ—ପିତା ମହାରାଜଙ୍କୁ ନିଜ ଆଗମନ ଜଣାଇବା ପାଇଁ।

Verse 31

पितुर्निदेशेन तु धर्मवत्सलः वनप्रवेशे कृतबुद्धिनिश्चयः ।स राघवः प्रेक्ष्य सुमन्त्रमब्रवी न्निवेदयस्वागमनं नृपाय मे ॥३१॥

କିନ୍ତୁ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଧର୍ମପ୍ରିୟ ଓ ବନପ୍ରବେଶରେ ଦୃଢନିଶ୍ଚୟୀ ସେଇ ରାଘବ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ: “ମୋ ଆଗମନ ନୃପଙ୍କୁ ନିବେଦନ କର।”