Sarga 33
त्रयस्त्रिंशः सर्गः — Civic Lament and Rama’s Dutiful Approach to Daśaratha
अयोध्याकाण्ड
ಈ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ ಸೀತೆಯನ್ನು ಸಹ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಾನಧರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ವನವಾಸವನ್ನು ಧರ್ಮಸಮ್ಮತ ವಿಧಿ-ಮರ್ಯಾದೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕರ್ತವ್ಯವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ದಶರಥನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ. ಸೀತೆಯು ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರ ಶಸ್ತ್ರಗಳಿಗೆ ಪುಷ್ಪಮಾಲೆಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಾಳೆ—ಈ ಗೃಹ್ಯ-ಪವಿತ್ರ ಸಂಕೇತ ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಕರ್ತವ್ಯಪಾಲನೆಗಾಗಿ ಇರುವ ಸಾಧನಗಳೆಂದು ಪುನಃ ಅರ್ಥಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಬೀದಿಗಳು ಜನಸಮೂಹದಿಂದ ತುಂಬಿ ಸಾಗಲಾಗದಂತಾಗುತ್ತವೆ; ಪ್ರಜೆಗಳು ಮನೆಮೇಲುಗಳಿಗೆ ಏರಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ—ರಾಮನು ಪಾದಚಾರಿಯಾಗಿ, ಛತ್ರವಿಲ್ಲದೆ—ರಾಜಾಚಾರದ ಈ ವಿಪರ್ಯಾಸ ಅವರಿಗೆ ತೀವ್ರ ವ್ಯಥೆ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ದಶರಥನು ಏನೋ ಆವೇಶ/ಮೋಹದಲ್ಲಿ ವನವಾಸದ ಮಾತು ಹೇಳುತ್ತಿರುವಂತೆ ಇದೆ; ತನ್ನ ಸದುಪಚಾರದಿಂದ ‘ಲೋಕವನ್ನು ಜಯಿಸಿದ’ ಪ್ರಿಯಪುತ್ರನನ್ನು ರಾಜನು ಹೇಗೆ ನಿರ್ವಾಸಿತಗೊಳಿಸಬಲ್ಲನು ಎಂದು ಅವರು ಆಕ್ರಂದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಜೆಗಳು ರಾಮನ ಷಡ್ಗುಣಗಳನ್ನು ಸಾರುತ್ತಾರೆ—ಅಹಿಂಸೆ, ಕರುಣೆ, ವಿದ್ಯೆ, ಸದಾಚಾರ, ದಮ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಸಂಯಮ—ಅವನನ್ನು ಧರ್ಮಸಾರ, ಮಾನವತೆಯ ಮೂಲವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಸಮಾಜವನ್ನು ಆ ಮೂಲದ ಶಾಖೆ-ಫಲಗಳಂತೆ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ದುಃಖವು ಬರದಲ್ಲಿ ಜಲಚರಗಳ ತವಕ, ಬೇರು ಕತ್ತರಿಸಿದ ಮರದ ಪತನ ಎಂಬ ಉಪಮೆಗಳಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಕೊನೆಗೆ ಮನೆಬಿಟ್ಟು ರಾಮನೊಂದಿಗೆ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಸಿದ್ಧರಾಗುತ್ತದೆ; ನಗರ-ಅರಣ್ಯಗಳು ನೈತಿಕ ಭೂಗೋಳಗಳಂತೆ ಪರಸ್ಪರ ಬದಲಾಗುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ರಾಮನು ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದರೂ ಅಚಲವಾಗಿ ಅರಮನೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ವಿಷಣ್ಣನಾದ ಸುಮಂತ್ರನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಆಗಮನವನ್ನು ರಾಜನಿಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಅವನಿಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿ, ಸಂಯಮ ಮತ್ತು ಕರ್ತವ್ಯನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾ ದಶರಥನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ದೃಢನಿಶ್ಚಯದಿಂದಿರುತ್ತಾನೆ.
Shlokas
Verse 1
दत्त्वा तु सह वैदेह्या ब्राह्मणेभ्यो धनं बहु।जग्मतुः पितरं द्रष्टुं सीतया सह राघवौ।।।।
ವೈದೇಹಿಯೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಬಹಳ ಧನವನ್ನು ದಾನಮಾಡಿ, ಸೀತೆಯೊಡನೆ ಇಬ್ಬರೂ ರಾಘವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆ (ದಶರಥ)ನನ್ನು ನೋಡಲು ಹೊರಟರು.
Verse 2
ततो गृहीते दुष्प्रेक्षे त्वशोभेतां तदायुधे।मालादामभिराबद्धे सीतया समलङ्कृते।।।।
ನಂತರ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡ ಆ ದುರ್ಬೀಕ್ಷ್ಯ, ದೀಪ್ತಿಮಾನ್ ಎರಡು ಆಯುಧಗಳು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಂಗೊಳಿಸಿದವು—ಸೀತೆಯು ಮಾಲೆ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಪದಾಮಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿ ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದರಿಂದ.
Verse 3
ततः प्रासादहर्म्याणि विमानशिखराणि च।अधिरुह्य जनश्श्रीमानुदासीनो व्यलोकयत्।।।।
ನಂತರ ಶ್ರೀಮಂತ ನಾಗರಿಕರು ಪ್ರಾಸಾದ-ಹರ್ಮ್ಯಗಳಿಗೂ ವಿಮಾನಶಿಖರಗಳಂತಿರುವ ಉನ್ನತ ಮಂಟಪಗಳಿಗೂ ಏರಿ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಶೋಕಭಾರವನ್ನೂ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನೂ ಹೊತ್ತು, ಉದಾಸೀನವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು.
Verse 4
न हि रथ्याः स्म शक्यन्ते गन्तुं बहुजनाकुलाः।आरुह्य तस्मात्प्रासादान् दीनाः पश्यन्ति राघवम्।।।।
ಬಹುಜನರಿಂದ ತುಂಬಿದ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ದೀನವಾಗಿ ಶೋಕಗ್ರಸ್ತರಾದ ಜನರು ಪ್ರಾಸಾದಗಳಿಗೆ ಏರಿ ರಾಘವನನ್ನು ನೋಡಿದರು.
Verse 5
पदातिं वर्जितच्छत्रं रामं दृष्ट्वा जनास्तदा।ऊचुर्बहुविधा वाच श्शोकोपहतचेतसः।।।।
ಛತ್ರವಿಲ್ಲದೆ ಪಾದಚಾರಿಯಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ ರಾಮನನ್ನು ಕಂಡು, ಶೋಕದಿಂದ ಆಘಾತಗೊಂಡ ಹೃದಯದ ಜನರು ಆಗ ಅನೇಕ ವಿಧದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
Verse 6
यं यान्तमनुयाति स्म चतुरङ्गबलं महत्।तमेकं सीतया सार्धमनुयाति स्म लक्ष्मणः।।।।
ಅವನು ಹೊರಟಾಗ ಮಹಾ ಚತುರುಂಗ ಸೇನೆ ಅವನ ಹಿಂದೆ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಈಗ ಅವನು ಏಕಾಕಿಯಾಗಿ ಹೋಗುವಾಗ ಸೀತೆಯೊಡನೆ ಕೇವಲ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೇ ಅವನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 7
ऐश्वर्यस्य रसज्ञः सन् कामिनां चैव कामदः।नेच्छत्येवानृतं कर्तुं पितरं धर्मगौरवात्।।।।
ರಾಜೈಶ್ವರ್ಯದ ರಸವನ್ನು ಅರಿತವನೂ, ಕಾಮಿಗಳ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವವನೂ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಧರ್ಮಗೌರವದಿಂದ ಶ್ರೀರಾಮನು ತಂದೆಯನ್ನು ವಚನಭಂಗಿಯಾಗಿ—ಅಸತ್ಯವನ್ನಾಗಿ—ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 8
या न शक्या पुरा द्रष्टुं भूतैराकाशगैरपि।तामद्य सीतां पश्यन्ति राजमार्गगता जनाः।।।।
ಹಿಂದೆ ಆಕಾಶಗಾಮಿ ಭೂತಗಳಿಗೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣದಿದ್ದ ಆ ಸೀತೆಯನ್ನು, ಇಂದು ರಾಜಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಜನರು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
Verse 9
अङ्गरागोचितां सीतां रक्तचन्दनसेविनीम्।वर्षमुष्णं च शीतं च नेष्यन्त्याशु विवर्णताम्।।।।
ಸುಗಂಧ ಅಂಗಳೇಪಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯಳಾಗಿ ರಕ್ತಚಂದನ ಲೇಪಿಸುವ ಸೀತೆಯು, ಇನ್ನು ಮಳೆ, ಬಿಸಿಲು ಮತ್ತು ಚಳಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ; ಅವು ಶೀಘ್ರವೇ ಅವಳ ಕಾಂತಿಯನ್ನು ಮಂಕುಮಾಡುವವು.
Verse 10
अद्य नूनं दशरथस्सत्त्वमाविश्य भाषते।न हि राजा प्रियं पुत्रं विवासयितुमर्हति।।।।
ಇಂದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ದಶರಥನು ಯಾವುದೋ ತಮೋಬಲದಿಂದ ಆವಿಷ್ಟನಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ರಾಜನು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರನನ್ನು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುವುದು ಯುಕ್ತವಲ್ಲ.
Verse 11
निर्गुणस्यापि पुत्रस्य कथं स्याद्विप्रवासनम्।किं पुनर्यस्य लोकोऽयं जितो वृत्तेन केवलम्।।।।
ಗುಣರಹಿತನಾದ ಮಗನನ್ನಾದರೂ ಹೇಗೆ ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಬಹುದು? ಹಾಗಿರಲು, ಕೇವಲ ತನ್ನ ಸದುಚ್ಚರಿತ್ರದಿಂದಲೇ ಈ ಲೋಕವನ್ನೆಲ್ಲ ಗೆದ್ದಿರುವ ರಾಮನನ್ನು ಇನ್ನೆಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ!
Verse 12
अनृशंस्यमनुक्रोशः श्रुतं शीलं दमश्शमः।राघवं शोभयन्त्येते षड्गुणाः पुरुषोत्तमम्।।।।
ಅಹಿಂಸೆ, ಕರುಣೆ, ಶಾಸ್ತ್ರಶ್ರವಣ-ಜ್ಞಾನ, ಸದುಶೀಲತೆ, ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಮನಃಶಾಂತಿ—ಈ ಆರು ಗುಣಗಳು ಪುರುಷೋತ್ತಮ ರಾಘವನನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತವೆ.
Verse 13
तस्मात्तस्योपघातेन प्रजाः परमपीडिताः।औदकानीव सत्त्वानि ग्रीष्मे सलिलसङ्क्षयात्।।।।
ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಆಘಾತದಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳು ಪರಮವಾಗಿ ಪೀಡಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ—ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನೀರು ಒಣಗಿದಾಗ ಜಲಚರಗಳು ಕಷ್ಟಪಡುವಂತೆ.
Verse 14
पीडया पीडितं सर्वं जगदस्य जगत्पतेः।मूलस्येवोपघातेन वृक्षः पुष्पफलोपगः।।।।
ಜಗತ್ಪತಿಯಾದ ಅವನು ಪೀಡಿತನಾದಾಗ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತೂ ಪೀಡಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ಬೇರುಗೆ ಹೊಡೆತ ಬಿದ್ದರೆ ಹೂ-ಹಣ್ಣು ಹೊತ್ತಿರುವ ಮರ ಕುಸಿಯುವಂತೆ.
Verse 15
मूलं ह्येष मनुष्याणां धर्मसारो महाद्युतिः।पुष्पं फलं च पत्रं च शाखाश्चास्येतरे जनाः।।।।
ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ, ಧರ್ಮಸಾರನಾದ ಅವನೇ ಮಾನವರ ಮೂಲ; ಇತರ ಜನರು ಅವನ ಹೂವು, ಹಣ್ಣು, ಎಲೆ ಮತ್ತು ಕೊಂಬೆಗಳಂತೆ.
Verse 16
ते लक्ष्मण इव क्षिप्रं सपत्न्य स्सहबान्धवाः।गच्छन्तमनुगच्छामो येन गच्छति राघवः।।।।
ಲಕ್ಷ್ಮಣನಂತೆ ನಾವೂ ಪತ್ನಿಯರೊಡನೆ ಬಂಧುಬಾಂಧವರ ಸಹಿತ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ—ರಾಘವನು ಯಾವ ದಾರಿಯಿಂದ ಹೋಗುತ್ತಾನೋ ಅದೇ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ—ಅವನನ್ನು ಅನುಸರಿಸೋಣ.
Verse 17
उद्यानानि परित्यज्य क्षेत्राणि च गृहाणि च।एकदुःखसुखा राममनुगच्छाम धार्मिकम्।।।।
ಉದ್ಯಾನಗಳು, ಹೊಲಗಳು ಮತ್ತು ಮನೆಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಒಂದೇ ದುಃಖ-ಸুখವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡು, ಧರ್ಮಾತ್ಮ ರಾಮನನ್ನು ನಾವು ಅನುಸರಿಸೋಣ.
Verse 18
समुद्धृतनिधानानि परिध्वस्ताजिराणि च।उपात्त धनधान्यानि हृतसाराणि सर्वशः।।।।रजसाभ्यवकीर्णानि परित्यक्तानि दैवतैः।मूषकैःपरिधावद्भिरुद्बिलैरावृतानि च।।।।अपेतोदकधूमानि हीनसम्मार्जनानि च।प्रणष्टबलिकर्मेज्यामन्त्रहोमजपानि च।।।।दुष्कालेनेव भग्नानि भिन्नभाजनवन्ति च।अस्मात्त्यक्तानि वेश्मानि कैकेयी प्रतिपद्यताम्।।।।
ನಾವು ತ್ಯಜಿಸುವ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕೈಕೇಯಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿ: ಅವುಗಳ ಅಂಗಳಗಳು ಧ್ವಂಸಗೊಂಡಿವೆ, ಗುಪ್ತ ನಿಧಿಗಳು ತೆಗೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಧನ-ಧಾನ್ಯ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಾರವಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಧೂಳಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟು, ದೇವತೆಗಳಿಂದ ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಇಲಿ ಓಡಾಡುತ್ತಾ ಅವುಗಳ ಬಿಲಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿವೆ; ನೀರೂ ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಹೊಗೆಯೂ ಇಲ್ಲ, ಒಗೆಯದೇ, ಬಲಿ-ಕರ್ಮ, ಪೂಜೆ, ಮಂತ್ರ, ಹೋಮ, ಜಪ ಎಲ್ಲವೂ ನಿಶ್ಶಬ್ದ; ದುರ್ಭಿಕ್ಷದಂತೆ ಮುರಿದ ಮನೆಗಳಾಗಿ, ಒಡೆದ ಪಾತ್ರೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವವು.
Verse 19
समुद्धृतनिधानानि परिध्वस्ताजिराणि च।उपात्त धनधान्यानि हृतसाराणि सर्वशः।।2.33.18।।रजसाभ्यवकीर्णानि परित्यक्तानि दैवतैः।मूषकैःपरिधावद्भिरुद्बिलैरावृतानि च।।2.33.19।।अपेतोदकधूमानि हीनसम्मार्जनानि च।प्रणष्टबलिकर्मेज्यामन्त्रहोमजपानि च।।2.33.20।।दुष्कालेनेव भग्नानि भिन्नभाजनवन्ति च।अस्मात्त्यक्तानि वेश्मानि कैकेयी प्रतिपद्यताम्।।2.33.21।।
ನಾವು ತ್ಯಜಿಸುವ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕೈಕೇಯಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿ: ಅವುಗಳ ಅಂಗಳಗಳು ಧ್ವಂಸಗೊಂಡಿವೆ, ಗುಪ್ತ ನಿಧಿಗಳು ತೆಗೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಧನ-ಧಾನ್ಯ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಾರವಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಧೂಳಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟು, ದೇವತೆಗಳಿಂದ ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಇಲಿ ಓಡಾಡುತ್ತಾ ಅವುಗಳ ಬಿಲಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿವೆ; ನೀರೂ ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಹೊಗೆಯೂ ಇಲ್ಲ, ಒಗೆಯದೇ, ಬಲಿ-ಕರ್ಮ, ಪೂಜೆ, ಮಂತ್ರ, ಹೋಮ, ಜಪ ಎಲ್ಲವೂ ನಿಶ್ಶಬ್ದ; ದುರ್ಭಿಕ್ಷದಂತೆ ಮುರಿದ ಮನೆಗಳಾಗಿ, ಒಡೆದ ಪಾತ್ರೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವವು.
Verse 20
समुद्धृतनिधानानि परिध्वस्ताजिराणि च।उपात्त धनधान्यानि हृतसाराणि सर्वशः।।2.33.18।।रजसाभ्यवकीर्णानि परित्यक्तानि दैवतैः।मूषकैःपरिधावद्भिरुद्बिलैरावृतानि च।।2.33.19।।अपेतोदकधूमानि हीनसम्मार्जनानि च।प्रणष्टबलिकर्मेज्यामन्त्रहोमजपानि च।।2.33.20।।दुष्कालेनेव भग्नानि भिन्नभाजनवन्ति च।अस्मात्त्यक्तानि वेश्मानि कैकेयी प्रतिपद्यताम्।।2.33.21।।
ನಮ್ಮ ಭಯದಿಂದ ಭೀತರಾದ ದಂಷ್ಟ್ರಧಾರಿ ಮೃಗಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ತಮ್ಮ ಬಿಲಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲಿ; ಪರ್ವತದ ಸಾನುನಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಮೃಗಪಕ್ಷಿಗಳೂ ಸ್ಥಳ ಬಿಡಲಿ; ನಮ್ಮ ಸನ್ನಿಧಿಯ ಭಯದಿಂದ ಗಜಗಳೂ ಸಿಂಹಗಳೂ ವನಗಳನ್ನು ತೊರೆದು ಹೋಗಲಿ. ನಾವು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಅವರು ಆಶ್ರಯಿಸಲಿ, ನಾವು ಸೇವಿಸುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಖಾಲಿ ಮಾಡಲಿ.
Verse 21
समुद्धृतनिधानानि परिध्वस्ताजिराणि च।उपात्त धनधान्यानि हृतसाराणि सर्वशः।।2.33.18।।रजसाभ्यवकीर्णानि परित्यक्तानि दैवतैः।मूषकैःपरिधावद्भिरुद्बिलैरावृतानि च।।2.33.19।।अपेतोदकधूमानि हीनसम्मार्जनानि च।प्रणष्टबलिकर्मेज्यामन्त्रहोमजपानि च।।2.33.20।।दुष्कालेनेव भग्नानि भिन्नभाजनवन्ति च।अस्मात्त्यक्तानि वेश्मानि कैकेयी प्रतिपद्यताम्।।2.33.21।।
ಹುಲ್ಲು, ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಫಲಗಳನ್ನು ಆಹಾರಮಾಡುವ ಸರ್ಪ-ವ್ಯಾಲ-ಮೃಗ-ದ್ವಿಜಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಆ ದೇಶವನ್ನು ಕೈಕೇಯಿ ತನ್ನ ಪುತ್ರನೂ ಬಂಧುಗಳೂ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿ. ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ರಾಘವನೊಂದಿಗೆ ವನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಿಘ್ನವಾಗಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ವಾಸಿಸುವೆವು.
Verse 22
वनं नगरमेवास्तु येन गच्छति राघवः।अस्माभिश्च परित्यक्तं पुरं सम्पद्यतां वनम्।।।।
ರಾಘವನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೋ, ಆ ಅರಣ್ಯವೇ ನಮ್ಮ ನಗರವಾಗಲಿ; ಮತ್ತು ನಾವು ತ್ಯಜಿಸುವ ಈ ಪುರವು ಅರಣ್ಯವಾಗಲಿ.
Verse 23
बिलानि दंष्ट्रिण स्सर्वे सानूनि मृगपक्षिणः।त्यजन्त्वस्मद्भयाद्भीता गजास्सिंहा वनानि च।।।।अस्मत्त्यक्तं प्रपद्यन्तां सेव्यमानं त्यजन्तु च।
ನಮ್ಮ ಭಯದಿಂದ ಭೀತರಾದ ದಂಷ್ಟ್ರಧಾರಿ ಮೃಗಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ತಮ್ಮ ಬಿಲಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲಿ; ಪರ್ವತದ ಸಾನುನಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಮೃಗಪಕ್ಷಿಗಳೂ ಸ್ಥಳ ಬಿಡಲಿ; ನಮ್ಮ ಸನ್ನಿಧಿಯ ಭಯದಿಂದ ಗಜಗಳೂ ಸಿಂಹಗಳೂ ವನಗಳನ್ನು ತೊರೆದು ಹೋಗಲಿ. ನಾವು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಅವರು ಆಶ್ರಯಿಸಲಿ, ನಾವು ಸೇವಿಸುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಖಾಲಿ ಮಾಡಲಿ.
Verse 24
तृणमांस फलादानां देशं व्यालमृगद्विजम्।।।।प्रपद्यतां हि कैकेयी सपुत्रा सह बान्धवैः।राघवेण वने सर्वे वयं वत्स्याम निर्वृताः।।।।
ಹುಲ್ಲು, ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಫಲಗಳನ್ನು ಆಹಾರಮಾಡುವ ಸರ್ಪ-ವ್ಯಾಲ-ಮೃಗ-ದ್ವಿಜಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಆ ದೇಶವನ್ನು ಕೈಕೇಯಿ ತನ್ನ ಪುತ್ರನೂ ಬಂಧುಗಳೂ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿ. ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ರಾಘವನೊಂದಿಗೆ ವನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಿಘ್ನವಾಗಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ವಾಸಿಸುವೆವು.
Verse 25
तृणमांस फलादानां देशं व्यालमृगद्विजम्।।2.33.24।।प्रपद्यतां हि कैकेयी सपुत्रा सह बान्धवैः।राघवेण वने सर्वे वयं वत्स्याम निर्वृताः।।2.33.25।।
ಹುಲ್ಲು, ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಫಲಗಳನ್ನು ಆಹಾರಮಾಡುವ ಸರ್ಪ-ವ್ಯಾಲ-ಮೃಗ-ದ್ವಿಜಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಆ ದೇಶವನ್ನು ಕೈಕೇಯಿ ತನ್ನ ಪುತ್ರನೂ ಬಂಧುಗಳೂ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿ. ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ರಾಘವನೊಂದಿಗೆ ವನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಿಘ್ನವಾಗಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ವಾಸಿಸುವೆವು.
Verse 26
इत्येवं विविधा वाचो नानाजनसमीरिताः।शुश्राव रामः श्रुत्वा च न विचक्रेऽस्य मानसम्।।।।
ಹೀಗೆ ನಾನಾ ಜನರು ಹೇಳಿದ ವಿಭಿನ್ನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ರಾಮನು ಕೇಳಿದನು; ಆದರೆ ಅವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮೇಲೂ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ತನ್ನ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ذرೆಯೂ ತಿರುಗಲಿಲ್ಲ.
Verse 27
स तु वेश्म पितुर्दूरात्कैलासशिखरप्रभम्।अभिचक्राम धर्मात्मा मत्तमातङ्गविक्रमः।।।।
ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ಅವನು, ಮದಿಸಿದ ಆನೆಯಂತೆ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿಯಾಗಿ, ದೂರದಿಂದ ಕೈಲಾಸ ಶಿಖರದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ತಂದೆಯ ಅರಮನೆಯತ್ತ ಮುಂದುವರಿದನು.
Verse 28
विनीतवीरपुरुषं प्रविश्य तु नृपालयम्।ददर्शावस्थितं दीनं सुमन्त्रमविदूरतः।।।।
ವಿನೀತ ಹಾಗೂ ಶಿಸ್ತಿನ ವೀರರಿಂದ ಕಾವಲಿರುವ ರಾಜಮನೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಅವನು ಅಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲೇ ನಿಂತಿದ್ದ ದೀನನಾದ ಸುಮಂತ್ರನನ್ನು ಕಂಡನು.
Verse 29
प्रतीक्षमाणोऽपि जनं तदार्तमनार्तरूपः प्रहसन्निवाथ।जगाम रामः पितरं दिदृक्षुःपितुर्निदेशं विधिवच्चिकीर्षुः।।।।
ಆ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ದುಃಖಿತ ಜನರನ್ನು ಕಂಡರೂ ರಾಮನು ತನ್ನ ವ್ಯಾಕುಲತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಲಿಲ್ಲ; ನಗುವಿನಂತೆ ಪ್ರಸನ್ನಮುಖನಾಗಿ, ತಂದೆಯನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡಲು ಹೋದನು—ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಲು ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿ.
Verse 30
तत्पूर्वमैक्ष्वाकसुतो महात्मारामो गमिष्यन्वनमार्तरूपम्।व्यतिष्ठत प्रेक्ष्य तदा सुमन्त्रंपितुर्महात्मा प्रतिहारणार्थम्।।।।
ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶೋದ್ಭವ ಮಹಾತ್ಮ ಶ್ರೀರಾಮನು, ವನಗಮನಕ್ಕೆ ಹೊರಟು ದುಃಖವರ್ಣ ಮುಖದಿಂದ, ಸುಮಂತ್ರನನ್ನು ಕಂಡು ನಿಂತನು—ತಂದೆಯಾದ ಮಹಾರಾಜನಿಗೆ ತನ್ನ ಆಗಮನವನ್ನು ತಿಳಿಸಬೇಕೆಂದು.
Verse 31
पितुर्निदेशेन तु धर्मवत्सलःवनप्रवेशे कृतबुद्धिनिश्चयः।स राघवः प्रेक्ष्य सुमन्त्रमब्रवीन्निवेदयस्वागमनं नृपाय मे।।।।
ಆದರೆ ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಧರ್ಮಪರಾಯಣನಾಗಿ, ವನಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ದೃಢನಿಶ್ಚಯ ಮಾಡಿದ ಆ ರಾಘವನು ಸುಮಂತ್ರನನ್ನು ನೋಡಿ ಹೇಳಿದನು: “ನನ್ನ ಆಗಮನವನ್ನು ಮಹಾರಾಜನಿಗೆ ನಿವೇದಿಸು.”
Frequently Asked Questions
The civic community confronts the legitimacy of exiling Rāma: they argue a king should not banish a beloved son and interpret the decree as moral disorder, while Rāma models obedience to paternal command without retaliatory speech or public agitation.
Dharma is portrayed as stabilizing social reality: Rāma’s inner restraint and steadfastness become the ‘root’ sustaining the world, and public speech functions as ethical testimony that virtue—especially self-control and compassion—grounds legitimate authority.
Ayodhyā’s royal road and palace spaces frame the public spectacle; the forest is reimagined as an alternative ‘city’ for the loyal populace; Mount Kailāsa is invoked as a simile for the palace’s splendor, and domestic ritual markers (cchatra, garlands, offerings) signal cultural order under strain.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.