Rig Veda 6.39.2: Mandala 6, Sukta 39, Mantra 2
Sukta 6.39
Rishi: unknown
Devata: Indra
Chandas: likely Triṣṭubh (not verified from input alone)
Samhita Patha (Devanagari)
अयमुशानः पर्यद्रिमुस्रा ऋतधीतिभिॠतयुग्युजानः । रुजदरुग्णं वि वलस्य सानुं पणीँर्वचोभिरभि योधदिन्द्रः ॥
Transliteration
ayám uśānáḥ páry ádrim usrā́ ṛtádhītibhī ṛtáyug yujānáḥ | rujád arúgṇaṃ ví válasya sā́nuṃ paṇī́n váco-bhir abhí yódhad índraḥ ||
Translation
هذا إندرا، وقد اشتاق، مُقترِنٌ بالـṚta، وببصائر الـṛta طاف حول الصخرة وأخرج الأشعّة اللامعة. حطّم السَّنام غير المنكسر من حِصن فالا؛ وبقوّة الكلمة قاتل البَṇis.
Word by Word
अयम्this (he)
अयम्:
कर्तृ (इन्द्रस्य निर्देशः)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उशानःdesiring, eager
उशानः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective/Participle
Rootवश् (धातु) → उशान (कृदन्त-प्रातिपदिक; इच्छन्/कामयमानः) अथवा √उश् ‘to desire’ (वैदिक)
परिaround, all about
परि:
क्रियाविशेषणम् (पर्यद्रिम् इत्यत्र उपसर्गभावः)
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
अद्रिम्the rock, mountain
अद्रिम्:
कर्म (पर्यद्रिम्—‘अद्रिं परि’)
TypeNoun
Rootअद्रि (प्रातिपदिक)
उस्राःruddy cows; dawn-rays
उस्राः:
कर्तृ (गावः/किरणाः—सन्दर्भानुसार)
TypeNoun
Rootउस्र (प्रातिपदिक)
ऋतधीतिभिःwith true/ṛta-inspired thoughts
ऋतधीतिभिः:
करण (याभिः—‘ऋतधीतिभिः’)
TypeNoun
Rootऋत-धिति (समास-प्रातिपदिक)
ऋतयुग्युःyoking/linked with ṛta (right order)
ऋतयुग्युः:
कर्तृ-विशेषणम् (इन्द्रस्य)
TypeAdjective
Rootऋत-युग्यु (समास-प्रातिपदिक; ‘ऋतेन युज्यमानः/योजयितुम् अर्हः’)
अजानःbegetting, producing
अजानः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeParticiple
Rootजन् (धातु) → अजान (कृदन्त; ‘जनयन्/उत्पादयन्’)
रुजत्breaking
रुजत्:
कर्तृ-विशेषणम् (इन्द्रः—‘breaking’)
TypeVerb (participle) / verbal adjective
Rootरुज् (धातु) ‘to break’
अरुग्णम्unbroken, intact
अरुग्णम्:
कर्म-विशेषणम् (सानुम् इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootरुज् (धातु) → रुग्ण (कृदन्त) with privative अ-
विapart, asunder
वि:
क्रियाविशेषणम् (रुजत् इत्यत्र)
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
वलस्यof Vala (the cave/obstructor)
वलस्य:
सम्बन्ध (सानुम्—‘वलस्य’)
TypeNoun
Rootवल (प्रातिपदिक)
सानुम्ridge; summit; side (of the rock/cave)
सानुम्:
कर्म (रुजत्—what is broken)
TypeNoun
Rootसानु (प्रातिपदिक)
पणीन्the Paṇis (niggardly demons/traders)
पणीन्:
कर्म (अभि योद्धत्—whom he fought)
TypeNoun
Rootपणि (प्रातिपदिक)
वचोभिःwith words; with sacred utterances
वचोभिः:
करण (with words/formulas)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
अभिagainst, towards
अभि:
क्रियाविशेषणम् (योद्धत् इत्यत्र)
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
योद्धत्fought
योद्धत्:
क्रिया
TypeVerb (injunctive/imperf. form)
Rootयुध् (धातु) ‘to fight’
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.