Rig Veda 6.39.2 — Mandala 6, Sukta 39, Mantra 2
Sukta 6.39
Rishi: unknown
Devata: Indra
Chandas: likely Triṣṭubh (not verified from input alone)
Samhita Patha (Devanagari)
अयमुशानः पर्यद्रिमुस्रा ऋतधीतिभिॠतयुग्युजानः । रुजदरुग्णं वि वलस्य सानुं पणीँर्वचोभिरभि योधदिन्द्रः ॥
Transliteration
ayám uśānáḥ páry ádrim usrā́ ṛtádhītibhī ṛtáyug yujānáḥ | rujád arúgṇaṃ ví válasya sā́nuṃ paṇī́n váco-bhir abhí yódhad índraḥ ||
Translation
यह इन्द्र, अभिलाषी होकर, ऋत-धीतियों से ऋत में युक्त हुआ, अद्रि (पाषाण) के चारों ओर चला और उष्रा—दीप्त किरणों—को प्रकट कर लाया। उसने वल के आवरण की अटूट शिला-धार को तोड़ दिया; वाणी-शक्ति से पाणियों के विरुद्ध युद्ध किया।
Word by Word
अयम्this (he)
अयम्:
कर्तृ (इन्द्रस्य निर्देशः)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उशानःdesiring, eager
उशानः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective/Participle
Rootवश् (धातु) → उशान (कृदन्त-प्रातिपदिक; इच्छन्/कामयमानः) अथवा √उश् ‘to desire’ (वैदिक)
परिaround, all about
परि:
क्रियाविशेषणम् (पर्यद्रिम् इत्यत्र उपसर्गभावः)
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
अद्रिम्the rock, mountain
अद्रिम्:
कर्म (पर्यद्रिम्—‘अद्रिं परि’)
TypeNoun
Rootअद्रि (प्रातिपदिक)
उस्राःruddy cows; dawn-rays
उस्राः:
कर्तृ (गावः/किरणाः—सन्दर्भानुसार)
TypeNoun
Rootउस्र (प्रातिपदिक)
ऋतधीतिभिःwith true/ṛta-inspired thoughts
ऋतधीतिभिः:
करण (याभिः—‘ऋतधीतिभिः’)
TypeNoun
Rootऋत-धिति (समास-प्रातिपदिक)
ऋतयुग्युःyoking/linked with ṛta (right order)
ऋतयुग्युः:
कर्तृ-विशेषणम् (इन्द्रस्य)
TypeAdjective
Rootऋत-युग्यु (समास-प्रातिपदिक; ‘ऋतेन युज्यमानः/योजयितुम् अर्हः’)
अजानःbegetting, producing
अजानः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeParticiple
Rootजन् (धातु) → अजान (कृदन्त; ‘जनयन्/उत्पादयन्’)
रुजत्breaking
रुजत्:
कर्तृ-विशेषणम् (इन्द्रः—‘breaking’)
TypeVerb (participle) / verbal adjective
Rootरुज् (धातु) ‘to break’
अरुग्णम्unbroken, intact
अरुग्णम्:
कर्म-विशेषणम् (सानुम् इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootरुज् (धातु) → रुग्ण (कृदन्त) with privative अ-
विapart, asunder
वि:
क्रियाविशेषणम् (रुजत् इत्यत्र)
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
वलस्यof Vala (the cave/obstructor)
वलस्य:
सम्बन्ध (सानुम्—‘वलस्य’)
TypeNoun
Rootवल (प्रातिपदिक)
सानुम्ridge; summit; side (of the rock/cave)
सानुम्:
कर्म (रुजत्—what is broken)
TypeNoun
Rootसानु (प्रातिपदिक)
पणीन्the Paṇis (niggardly demons/traders)
पणीन्:
कर्म (अभि योद्धत्—whom he fought)
TypeNoun
Rootपणि (प्रातिपदिक)
वचोभिःwith words; with sacred utterances
वचोभिः:
करण (with words/formulas)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
अभिagainst, towards
अभि:
क्रियाविशेषणम् (योद्धत् इत्यत्र)
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
योद्धत्fought
योद्धत्:
क्रिया
TypeVerb (injunctive/imperf. form)
Rootयुध् (धातु) ‘to fight’
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
Ask anything about this verse
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.