Adhyaya 85

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र नर्मदायाः पुरातनम् । ब्रह्महत्याहरं तीर्थं वाराणस्या समं हि तत्

Śrī Mārkaṇḍeya nói: Rồi đây, hỡi bậc vương giả, nên đến tīrtha cổ xưa của sông Narmadā. Đó là thánh địa có năng lực tiêu trừ tội brahma-hatyā, và quả thật ngang bằng với Vārāṇasī.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । आश्चर्यं कथ्यतां ब्रह्मन्यद्वृत्तं नर्मदातटे । वाराणस्या समं कस्मादेतत्कथय मे प्रभो

Yudhiṣṭhira thưa: Bạch vị Bà-la-môn, xin kể rõ điều kỳ diệu ấy—trên bờ sông Narmadā đã xảy ra chuyện gì? Vì sao nơi ấy lại ngang bằng Vārāṇasī? Bạch đấng tôn quý, xin nói cho con biết.

Verse 3

निमग्नो दुःखसंसारे हृतराज्यो द्विजोत्तम । युष्मद्वाणीजलस्नातो निर्दुःखः सह बान्धवैः

Hỡi bậc tối thượng trong hàng dvija, một người chìm đắm trong vòng saṃsāra đầy khổ não, lại mất cả vương quyền—nhờ tắm gội trong dòng nước của lời nói thánh thiện nơi Ngài—đã được hết ưu sầu, cùng với thân quyến.

Verse 4

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु साधु महाबाहो सोमवंशविभूषण । पृष्टोऽस्मि दुर्लभं तीर्थं गुह्याद्गुह्यतरं परम्

Śrī Mārkaṇḍeya nói: “Lành thay, lành thay, hỡi bậc đại dũng, bảo châu của dòng Nguyệt tộc! Ông đã hỏi ta về một thánh địa (tīrtha) hiếm có—tối thượng, và kín nhiệm hơn cả điều được gọi là kín nhiệm.”

Verse 5

आदौ पितामहस्तावत्समस्तजगतः प्रभुः । मनसा तस्य संजाता दशैव ऋषिपुंगवाः

Thuở ban sơ, Pitāmaha—Đấng Chủ tể của toàn thể thế gian—chỉ bằng ý niệm của mình đã hóa sinh mười bậc đại thánh hiền tối thắng.

Verse 6

मरीचिमत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् । प्रचेतसं वसिष्ठं च भृगुं नारदमेव च

Marīci, Atri và Aṅgiras; Pulastya, Pulaha, Kratu; Pracetas (Dakṣa); Vasiṣṭha, Bhṛgu, và cả Nārada—đó là danh xưng các bậc thánh hiền tôn quý được kể ra.

Verse 7

जज्ञे प्राचेतसं दक्षं महातेजाः प्रजापतिः । दक्षस्यापि तथा जाताः पञ्चाशद्दुहिताः किल

Từ Pracetas sinh ra Dakṣa, vị Prajāpati rực rỡ đại quang minh. Và người ta truyền rằng, Dakṣa cũng có đến năm mươi ái nữ được sinh ra.

Verse 8

ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । तथैव स महाभागः सप्तविंशतिमिन्दवे

Ngài gả mười ái nữ cho Dharma và mười ba ái nữ cho Kaśyapa. Cũng vậy, bậc đại phúc ấy đã dâng gả hai mươi bảy ái nữ cho Thần Nguyệt (Soma).

Verse 9

रोहिणी नाम या तासामभीष्टा साभवद्विधोः । शेषासु करुणां कृत्वा शप्तो दक्षेण चन्द्रमाः

Trong số họ, nàng mang tên Rohiṇī trở thành người được Mặt Trăng (Vidhu) yêu quý nhất. Thương xót những người còn lại, Dakṣa đã nguyền rủa Mặt Trăng.

Verse 10

क्षयरोग्यभवच्चन्द्रो दक्षस्यायं प्रजापतेः । स च शापप्रभावेण निस्तेजाः शर्वरीपतिः

Vì lời nguyền của Dakṣa, Mặt Trăng—thuộc dòng Prajāpati ấy—mắc chứng hao mòn (kṣaya-roga). Do sức mạnh của lời nguyền, chúa tể đêm đen mất hẳn quang huy.

Verse 11

गतः पितामहं सोमो वेपमानोऽमृतांशुमान् । पद्मयोने नमस्तुभ्यं वेदगर्भ नमोऽस्तु ते । शरणं त्वां प्रसन्नोऽस्मि पाहि मां कमलासन

Soma, với những tia sáng như cam lộ, run rẩy đến yết kiến Pitāmaha Brahmā. “Ôi Đấng sinh từ hoa sen (Padma-yoni), con kính lễ Ngài; ôi Đấng là thai tạng của Veda (Veda-garbha), con kính lễ Ngài. Con nương tựa nơi Ngài—xin hoan hỷ che chở con, ôi Đấng ngự tòa sen (Kamalāsana).”

Verse 12

ब्रह्मोवाच । निस्तेजाः शर्वरीनाथ कलाहीनश्च दृश्यसे । उद्विग्नमानसस्तात संजातः केन हेतुना

Brahmā nói: “Hỡi chúa tể đêm đen, con hiện ra không còn quang minh và cũng mất các kala (tuần trăng). Này con, tâm con dường như bấn loạn—do nguyên nhân nào mà nên nỗi?”

Verse 13

सोम उवाच । दक्षशापेन मे ब्रह्मन्निस्तेजस्त्वं जगत्पते । निर्हारश्चास्य शापस्य कथ्यतां मे पितामह

Soma thưa: “Bạch Brahman, bậc Chúa tể muôn loài, do lời nguyền của Dakṣa mà con trở nên vô quang. Bạch Pitāmaha, xin chỉ dạy cho con phương cách giải thoát khỏi lời nguyền này.”

Verse 14

ब्रह्मोवाच । सर्वत्र सुलभा रेवा त्रिषु स्थानेषु दुर्लभा । ओङ्कारेऽथ भृगुक्षेत्रे तथा चैवौर्वसंगमे

Phạm Thiên nói: “Sông Revā tuy dễ gặp khắp nơi, nhưng lại hiếm có ở ba chốn: tại Oṅkāra, tại thánh địa của Bhṛgu, và tại nơi hợp lưu với sông Ūrvā.”

Verse 15

तत्र गच्छ क्षपानाथ यत्र रेवान्तरं तटम् । त्वरितोऽसौ गतस्तत्र यत्र रेवौर्विसंगमः

“Hãy đến đó, hỡi chúa tể của đêm, đến bờ nơi đoạn nội lưu của Revā (Revāntara) hiện hữu. Ngài liền mau chóng đi đến—nơi Revā và Ūrvā hợp lưu.”

Verse 16

काष्ठावस्थः स्थितः सोमो दध्यौ त्रिपुरवैरिणम् । यावद्वर्षशतं पूर्णं तावत्तुष्टो महेश्वरः

Soma đứng bất động như khúc gỗ, chuyên tâm thiền quán về Đấng Diệt thù Tripura (Śiva). Khi trọn một trăm năm qua đi, Maheśvara liền hoan hỷ.

Verse 17

प्रत्यक्षः सोमराजस्य वृषासन उमापतिः । साष्टाङ्गं प्रणिपत्योच्चैर्जय शम्भो नमोऽस्तु ते

Trước mặt Soma vương, Umāpati—ngự trên lưng bò—hiện ra rõ ràng. Soma phủ phục đủ tám chi và cất tiếng lớn: “Chiến thắng thay, hỡi Śambhu! Con xin đảnh lễ Ngài!”

Verse 18

जय शङ्कर पापहराय नमो जय ईश्वर ते जगदीश नमः । जय वासुकिभूषणधार नमो जय शूलकपालधराय नमः

Chiến thắng thay Śaṅkara, Đấng trừ diệt tội lỗi—con xin đảnh lễ! Chiến thắng thay Īśvara, Jagadīśa, Chúa tể thế gian—con xin đảnh lễ! Chiến thắng thay Đấng trang sức bằng Vāsuki—con xin đảnh lễ! Chiến thắng thay Đấng mang tam xoa và sọ người—con xin đảnh lễ!

Verse 19

जय अन्धकदेहविनाश नमो जय दानववृन्दवधाय नमः । जय निष्कलरूप सकलाय नमो जय काल कामदहाय नमः

Khải hoàn và kính lễ Đấng hủy diệt thân Andhaka! Khải hoàn và kính lễ Đấng diệt trừ bầy dānava! Khải hoàn và kính lễ Đấng vô tướng mà hiển lộ thành muôn loài! Khải hoàn và kính lễ Kāla tự thân, Đấng thiêu đốt Kāma!

Verse 20

जय मेचककण्ठधराय नमो जय सूक्ष्मनिरञ्जनशब्द नमः । जय आदिरनादिरनन्त नमो जय शङ्कर किंकरमीश भज

Khải hoàn và kính lễ Đấng mang cổ họng màu sẫm; khải hoàn và kính lễ Chúa tể vi tế, thanh tịnh vô nhiễm, được nhận biết qua Thánh Âm. Khải hoàn và kính lễ Đấng Tối Sơ mà vẫn vô thủy vô chung; khải hoàn, ô Śaṅkara, ô Īśa—xin nhận con làm kẻ tôi tớ, con một lòng thờ phụng Ngài.

Verse 21

एवं स्तुतो महादेवः सोमराजेन पाण्डव । तुष्टस्तस्य नृपश्रेष्ठ शिवया शङ्करोऽब्रवीत्

Hỡi Pāṇḍava, được vua Soma ca tụng như vậy, Mahādeva hoan hỷ. Bấy giờ Śaṅkara, cùng với Śivā (Umā), phán bảo vị minh vương ấy.

Verse 22

ईश्वर उवाच । वरं प्रार्थय मे भद्र यत्ते मनसि वर्तते । साधु साधु महासत्त्व तुष्टोऽहं तपसा तव

Īśvara phán: “Hỡi người cát tường, hãy cầu xin Ta ân phúc điều đang ngự trong lòng ngươi. Lành thay, lành thay, hỡi bậc đại tâm—khổ hạnh của ngươi đã làm Ta hoan hỷ.”

Verse 23

सोम उवाच । दक्षशापेन दग्धोऽहं क्षीणसत्त्वो महेश्वर । शापस्योपशमं देव कुरु शर्म मम प्रभो

Soma thưa: “Ôi Maheśvara, con bị thiêu đốt bởi lời nguyền của Dakṣa, sức lực đã hao mòn. Ôi Thiên Thần, xin làm lắng dịu lời nguyền ấy; ôi Chúa Tể, xin ban an lành cho con.”

Verse 24

ईश्वर उवाच । तव भक्तिगृहीतोऽहमुमया सह तोषितः । निष्पापः सोमनाथस्त्वं संजातस्तीर्थसेवनात्

Īśvara phán: “Ta đã bị lòng bhakti của con cảm hóa; cùng với Umā, Ta hoan hỷ. Nhờ phụng sự thánh địa (tīrtha), con đã trở nên vô tội—quả thật con đã thành ‘Somanātha’.”

Verse 25

इत्यूचे देवदेवेशः क्षणं ध्यात्वेन्दुना ततः । स्थापितं परमं लिङ्गं कामदं प्राणिनां भुवि । सर्वदुःखहरं तत्तु ब्रह्महत्याविनाशनम्

Nói xong, Đấng Chúa tể của chư thiên trầm tư thiền định trong chốc lát; rồi qua Indu/Soma, Ngài cho thiết lập trên mặt đất một liṅga tối thượng—ban toại nguyện cho muôn loài, trừ diệt mọi sầu khổ, và tiêu trừ cả tội brahma-hatyā (sát hại Bà-la-môn).

Verse 26

युधिष्ठिर उवाच । सोमनाथप्रभावं मे संक्षेपात्कथय प्रभो । दुःखार्णवनिमग्नानां त्राता प्राप्तो द्विजोत्तम

Yudhiṣṭhira thưa: “Bạch Chúa tể, xin nói vắn tắt cho con về uy lực và sự vĩ đại của Somanātha. Bạch bậc tối thượng trong hàng dvija, ngài đã đến như đấng cứu độ cho những ai chìm trong biển khổ.”

Verse 27

श्रीमार्कण्डेय उवाच । शृणु तीर्थप्रभावं ते संक्षेपात्कथयाम्यहम् । यद्वृत्तमुत्तरे कूले रेवाया उरिसंगमे

Śrī Mārkaṇḍeya nói: “Hãy lắng nghe; ta sẽ kể vắn tắt uy lực của thánh địa này—những điều đã xảy ra ở bờ bắc sông Revā (Narmadā), tại nơi hợp lưu gọi là Urisaṅgama.”

Verse 28

शम्बरो नाम राजाभूत्तस्य पुत्रस्त्रिलोचनः । त्रिलोचनसुतः कण्वः स पापर्द्धिपरोऽभवत्

Có một vị vua tên Śambara; con trai ông là Trilocana. Con của Trilocana là Kaṇva—kẻ về sau say đắm lợi lộc tội lỗi và sự gia tăng bất thiện.

Verse 29

वने नित्यं भ्रमन्सोऽथ मृगयूथं ददर्श ह । मृगयूथं हतं तत्तु त्रिलोचनसुतेन च

Rồi khi ngày ngày lang thang trong rừng, ông thấy một bầy nai. Bầy nai ấy quả thật đã bị con trai của Trilocana (Kaṇva) sát hại.

Verse 30

मृगरूपी द्विजो मध्ये चरते निर्जने वने । स हतस्तेन सङ्गेन कण्वेन मुनिसत्तम

Trong khu rừng hoang vắng ấy, có một vị dvija (người “hai lần sinh”) mang hình dáng con nai, đi lại giữa bầy. Do sự lẫn lộn ấy, Kaṇva đã giết ông ta—hỡi bậc hiền triết tối thượng.

Verse 31

ब्रह्महत्यान्वितः कण्वो निस्तेजा व्यचरन्महीम् । व्यचरंश्चैव सम्प्राप्तो नर्मदामुरिसंगमे

Bị vướng tội brahmahatyā (sát hại Bà-la-môn), Kaṇva mất hết quang huy và lang thang khắp cõi đất. Trong cuộc phiêu du ấy, ông đến sông Narmadā tại Urisaṅgama.

Verse 32

किंशुकाशोकबहले जम्बीरपनसाकुले । कदम्बपाटलाकीर्णे बिल्वनारङ्गशोभिते

Khu rừng ấy rậm rạp kiṃśuka và aśoka, chen chúc cây chanh thơm (jambīra) và mít. Rải khắp kadamba và pāṭalā, lại được điểm trang bởi bilva và cây cam.

Verse 33

चिञ्चिणीचम्पकोपेते ह्यगस्तितरुछादिते । प्रभूतभूतसंयुक्तं वनं सर्वत्र शोभितम्

Khu rừng ấy dồi dào cây me (ciñcinī) và campaka, lại được che rợp bởi cây agasti. Tràn đầy muôn loài hữu tình, khu rừng ấy đẹp đẽ khắp mọi phương.

Verse 34

चित्रकैर्मृगमार्जारैर्हिंस्रैः शम्बरशूकरैः । शशैर्गवयसंयुक्तैः शिखण्डिखरमण्डितम्

Nơi ấy đầy những thú rừng đốm và mèo rừng, những nai śambara hung dữ cùng lợn rừng; lại có thỏ và bò tót gayal tụ hội, và được điểm trang bởi chim công cùng lừa.

Verse 35

प्रविष्टस्तु वने कण्वस्तृषार्तः श्रमपीडितः । स्नातो रेवाजले पुण्ये सङ्गमे पापनाशने

Bước vào khu rừng ấy, Kaṇva bị cơn khát hành hạ và mệt mỏi rã rời; ngài tắm trong dòng nước phúc lành của Revā tại nơi hợp lưu—tīrtha diệt trừ tội lỗi.

Verse 36

अर्चितः परया भक्त्या सोमनाथो युधिष्ठिर । पपौ सुविमलं तोयं सर्वपापक्षयंकरम्

Hỡi Yudhiṣṭhira, sau khi phụng thờ Somanātha với lòng bhakti tối thượng, ngài uống dòng nước trong ngần—dòng nước khiến mọi tội lỗi đều tiêu trừ.

Verse 37

फलानि च विचित्राणि चखाद सह किंकरैः । सुप्तः पादपच्छायायां श्रान्तो मृगवधेन च

Ngài cùng các tùy tùng ăn những thứ quả lạ nhiều loại; rồi mệt nhọc vì việc săn hươu, ngài thiếp ngủ dưới bóng cây.

Verse 38

तावत्तीर्थवरं विप्रः स्नानार्थं सङ्गमं गतः । मार्गगो ब्राह्मणो हर्षोद्युक्तस्तद्गतमानसः

Ngay khi ấy, một vị brāhmaṇa đi đến tīrtha tối thắng—nơi hợp lưu linh thiêng—để tắm. Trên đường đi, vị brāhmaṇa tràn đầy hỷ lạc, tâm ý chuyên chú vào thánh địa ấy.

Verse 39

अबला तमुवाचेदं तिष्ठ तिष्ठ द्विजोत्तम । त्रस्तो निरीक्षते यावद्दिशः सर्वा नरेश्वर

Người đàn bà yếu đuối nói: “Dừng lại, dừng lại, hỡi bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn!” Rồi trong nỗi kinh hãi, tâu Đại vương, nàng cứ nhìn quanh khắp mọi phương.

Verse 40

तावद्वृक्षसमारूढां स्त्रियं रक्ताम्बरावृताम् । रक्तमाल्यां तदा बालां रक्तचन्दनचर्चिताम् । रक्ताभरणशोभाढ्यां पाशहस्तां ददर्श ह

Bấy giờ ông thấy một người nữ đã trèo lên cây—khoác y phục đỏ; một thiếu nữ đeo vòng hoa đỏ, xoa hương chiên-đàn đỏ; rực rỡ bởi trang sức đỏ, và tay cầm sợi thòng lọng (pāśa).

Verse 41

स्त्र्युवाच । संदेशं श्रूयतां विप्र यदि गच्छसि सङ्गमे । मद्भर्ता तिष्ठते तत्र शीघ्रमेव विसर्जय

Người nữ nói: “Hỡi vị Vipra (Bà-la-môn), xin nghe lời nhắn của ta. Nếu ngài đi đến saṅgama linh thiêng, chồng ta ở đó—xin chuyển lời này cho chàng ngay.”

Verse 42

एकाकिनी च ते भार्या तिष्ठते वनमध्यगा । इत्याकर्ण्य गतो विप्रः सङ्गमं सुरदुर्लभे

“Và vợ của ngài đang đơn độc ở giữa rừng.” Nghe vậy, vị Bà-la-môn liền đi đến saṅgama—nơi ngay cả chư thiên cũng khó được đạt tới.

Verse 43

वृक्षच्छायान्वितः कण्वो ब्राह्मणेनावलोकितः । उवाच तं प्रति तदा वचनं ब्राह्मणोत्तमः

Kaṇva ngồi dưới bóng cây đã được vị Bà-la-môn trông thấy. Khi ấy, bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn liền cất lời nói với ông.

Verse 44

ब्राह्मण उवाच । वनान्तरे मया दृष्टा बाला कमललोचना । रक्ताम्बरधरा तन्वी रक्तचन्दनचर्चिता

Bà-la-môn nói: “Trong chốn rừng sâu, ta đã thấy một thiếu nữ mắt như hoa sen—thân hình thon mảnh, khoác y phục đỏ, và được xoa bột đàn hương đỏ.”

Verse 45

रक्तमाल्या सुशोभाढ्या पाशहस्ता मृगेक्षणा । वृक्षारूढावदद्वाक्यं मद्भर्ता प्रेष्यतामिति

Nàng đeo vòng hoa đỏ, dung nhan rực rỡ, tay cầm thòng lọng, mắt như nai—ngồi trên cây và nói lời này: “Xin hãy chuyển lời đến phu quân của ta.”

Verse 46

कण्व उवाच । कस्मिन्स्थाने तु विप्रेन्द्र विद्यते मृगलोचना । कस्य सा केन कार्येण सर्वमेतद्वदाशु मे

Kaṇva nói: “Hỡi bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn, thiếu nữ mắt như nai ấy ở nơi nào? Nàng thuộc về ai, và vì việc gì mà ở đây? Hãy nói cho ta tất cả ngay.”

Verse 47

ब्राह्मण उवाच । सङ्गमादर्धक्रोशे सा उद्यानान्ते हि विद्यते । वचनाद्ब्रह्मणस्यैषा न ज्ञाता पार्थिवेन तु

Bà-la-môn nói: “Cách chỗ hợp lưu nửa krośa, nàng ở nơi rìa vườn. Theo lời truyền của Phạm Thiên (Brahmā), nàng không được nhà vua biết đến.”

Verse 48

तदा स कण्वभूपालः स्वकं दूतं समादिशत् कण्व उवाच । गच्छ त्वं पृच्छतां तां क्वागता क्वच गमिष्यसि । प्रेषितस्त्वरितो दूतो गतो नारीसमीपतः

Bấy giờ vua Kaṇva truyền lệnh cho sứ giả của mình. Kaṇva nói: “Hãy đi và hỏi nàng: ‘Nàng từ đâu đến, và sẽ đi về đâu?’” Sứ giả vâng mệnh liền vội vã đi và đến gần người nữ ấy.

Verse 49

वृक्षस्थां ददृशो बालामुवाच नृपसत्तम । मन्नाथः पृच्छति त्वां तु कासि त्वं क्व गमिष्यसि

Thấy thiếu nữ trẻ ngồi trên cây, sứ giả thưa rằng: “Ôi bậc vương thượng tối thắng, chủ nhân của ta hỏi nàng: nàng là ai, và nàng sẽ đi về đâu?”

Verse 50

कन्योवाच । गुरुरात्मवतां शास्ता राजा शास्ता दुरात्मनाम् । इह प्रच्छन्न पापानां शास्ता वैवस्वतो यमः

Thiếu nữ đáp: “Với người tự chế, bậc thầy là đấng răn dạy; với kẻ ác tâm, nhà vua là đấng răn trị. Nhưng tại đây, đối với tội lỗi che giấu, vị trừng phạt chân thật chính là Diêm Vương, con của Vivasvān.”

Verse 51

ब्रह्महत्या च संजाता मृगरूपधरद्विजात् । मया युक्तोऽपि ते राजा मुक्तस्तीर्थप्रभावतः

“Tội brahmahatyā đã phát sinh từ một vị dvija mang hình nai. Thế nhưng đức vua của ngươi—dẫu có liên hệ với ta—vẫn được giải thoát nhờ uy lực của thánh địa tīrtha này.”

Verse 52

अर्धक्रोशान्तरान्मध्ये ब्रह्महत्या न संविशेत् । सोमनाथप्रभावोऽयं वाराणस्याः समः स्मृतः

“Trong phạm vi nửa krośa, tội brahmahatyā không thể xâm nhập. Đó là uy lực của Somanātha, được ghi nhớ là ngang bằng với Vārāṇasī.”

Verse 53

गच्छ त्वं प्रेष्यतां राजा शीघ्रमत्र न संशयः । गतो भृत्यस्ततः शीघ्रं वेपमानः सुविह्वलः

“Hãy đi—mau thỉnh đức vua đến đây; không còn nghi ngờ gì.” Bấy giờ người hầu vội vã đi, run rẩy và bàng hoàng khôn xiết.

Verse 54

समस्तं कथयामास यद्वृत्तं हि पुरातनम् । तस्य वाक्यादसौ राजा पतितो धरणीतले

Ông thuật lại đầy đủ câu chuyện xưa về những điều đã xảy ra. Nghe lời ấy, nhà vua ngã quỵ xuống mặt đất.

Verse 55

भृत्य उवाच । कस्मात्त्वं शोचसे नाथ पूर्वोपात्तं शुभाशुभम् । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य राजा वचनमब्रवीत्

Người hầu thưa: “Muôn tâu chúa thượng, cớ sao ngài than khóc vì thiện và ác đã tích lũy từ thuở trước?” Nghe lời ấy, nhà vua liền đáp lời.

Verse 56

प्राणत्यागं करिष्यामि सोमनाथसमीपतः । शीघ्रमानीयतां वह्निरिन्धनानि बहूनि च

Nhà vua nói: “Trẫm sẽ xả bỏ mạng sống nơi gần đền Somanātha. Hãy mau mang lửa đến, cùng thật nhiều củi nhiên liệu.”

Verse 57

आनीतं तत्क्षणात्सर्वं भृत्यैस्तद्वशवर्तिभिः । स्नानं कृत्वा शुभे तोये सङ्गमे पापनाशने

Mọi thứ được các cận thần vâng lệnh mang đến ngay tức khắc. Rồi nhà vua tắm gội trong dòng nước cát tường nơi hợp lưu—chốn diệt trừ tội lỗi—(và tiếp bước).

Verse 58

अर्चितः परया भक्त्या सोमनाथो महीभृता । त्रिःप्रदक्षिणतः कृत्वा ज्वलन्तं जातवेदसम्

Vị quân vương đã chí thành đảnh lễ và thờ phụng Somanātha với lòng sùng kính tối thượng. Rồi ngài đi nhiễu quanh ngọn lửa Jātavedas đang rực cháy ba vòng (để tỏ lòng tôn kính).

Verse 59

प्रविष्टः कण्वराजासौ हृदि ध्यात्वा जनार्दनम् । पीताम्बरधरं देवं जटामुकुटधारिणम्

Vua Kaṇva bước vào lửa, trong lòng chuyên niệm Janārdana—Đấng Thần Chủ khoác y vàng, đội vương miện kết bằng tóc bện (jaṭā).

Verse 60

श्रिया युक्तं सुपर्णस्थं शङ्खचक्रगदाधरम् । सुरारिसूदनं दध्यौ सुगतिर्मे भवत्विति

Ngài quán niệm Viṣṇu, Đấng diệt kẻ thù của chư thiên—hiệp cùng Śrī, ngự trên Garuḍa, tay cầm loa, đĩa và chùy—tự nhủ: “Nguyện cho ta được đường lành (sugati).”

Verse 61

पपात पुष्पवृष्टिस्तु साधु साधु नृपात्मज । आश्चर्यमतुलं दृष्ट्वा निरीक्ष्य च परस्परम्

Mưa hoa rơi xuống, tiếng hô “Lành thay, lành thay!” vang lên, hỡi hoàng tử. Thấy kỳ diệu vô song ấy, mọi người kinh ngạc nhìn nhau.

Verse 62

मृतं तैः पावके भृत्यैर्हृदि ध्यात्वा गदाधरम् । विमानस्थास्ततः सर्वे संजाताः पाण्डुनन्दन

Khi ông chết trong ngọn lửa ấy—các tùy tùng cũng trong lòng niệm Gadādhara—thì về sau tất thảy đều thấy mình an tọa trên các vimāna cõi trời, hỡi con của Pāṇḍu.

Verse 63

निष्पापास्ते दिवं याताः सोमनाथप्रभावतः । ब्राह्मणे सङ्गमे तत्र ध्यायमाने वृषध्वजम्

Nhờ uy lực của Somanātha, họ được sạch tội mà lên cõi trời. Tại nơi hợp lưu ấy, khi một vị brāhmaṇa đang thiền niệm Vṛṣadhvaja (Śiva).

Verse 64

श्रीमार्कण्डेय उवाच । सोमनाथप्रभावोऽयं शृणुष्वैकमना विधिम् । अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां सर्वकालं रवेर्दिने

Thánh Mārkaṇḍeya nói: “Đây là oai lực của Somanātha. Hãy lắng nghe nghi thức với tâm nhất hướng: vào ngày tithi thứ tám hoặc thứ mười bốn, bất cứ lúc nào, vào ngày Chủ nhật…”

Verse 65

विशेषाच्छुक्लपक्षे चेत्सूर्यवारेण सप्तमी । उपोष्य यो नरो भक्त्या रात्रौ कुर्वीत जागरम्

Đặc biệt, nếu trong kỳ trăng sáng (śukla-pakṣa) mà tithi thứ bảy trùng ngày Chủ nhật: người nào nhịn ăn với lòng bhakti và thức canh suốt đêm…

Verse 66

पञ्चामृतेन गव्येन स्नापयेत्परमेश्वरम् । श्रीखण्डेन ततो गुण्ठ्य पुष्पधूपादिकं ददेत्

Hãy tắm gội Parameśvara bằng pañcāmṛta có nguồn từ bò. Rồi xức bột đàn hương, dâng hoa, hương trầm và các phẩm vật cúng dường theo nghi lễ.

Verse 67

घृतेन बोधयेद्दीपं नृत्यं गीतं च कारयेत् । सोमवारे तथाष्टम्यां प्रभाते पूजयेद्द्विजान्

Hãy thắp đèn bằng bơ ghee, và sắp đặt múa cùng ca hát. Vào ngày Thứ Hai, và cũng như vào tithi thứ tám, buổi sớm nên kính lễ các dvija (bậc “hai lần sinh”).

Verse 68

जितक्रोधानात्मवतः परनिन्दाविवर्जितान् । सर्वाङ्गरुचिराञ्छस्तान् स्वदारपरिपालकान्

Họ phải là người đã thắng giận dữ, tự chế, và tránh nói xấu người khác—hạnh kiểm đoan chính, phong thái hòa nhã, và biết gìn giữ người vợ chính thất của mình.

Verse 69

गायत्रीपाठमात्रांश्च विकर्मविरतान् सदा । पुनर्भूवृषलीशूद्री चरेयुर्यस्य मन्दिरे

Và những người chỉ tụng niệm Gāyatrī mà thôi, nhưng luôn tránh xa các hành vi bị cấm (vikarma)—trong nhà của người ấy, ngay cả phụ nữ tái giá (punarbhū), phụ nữ bị loại khỏi cộng đồng, và phụ nữ Śūdra cũng có thể ra vào đi lại mà không thành điều bất kính hay ô uế.

Verse 70

दूरतोऽसौ द्विजस्त्याज्य आत्मनः श्रेय इच्छता । हीनाङ्गानतिरिक्ताङ्गान् येषां पूर्वापरं न हि

Người cầu phúc lợi cho chính mình nên tránh xa hạng ‘nhị sinh’ như thế—kẻ tàn khuyết chi thể hoặc có chi thể dị thường/thừa, và kẻ không biết trước sau, không hiểu lễ nghi và trật tự đúng mực.

Verse 71

व्रते श्राद्धे तथा दाने दूरतस्तान् विवर्जयेत् । आयसी तरुणी तुल्या द्विजाः स्वाध्यायवर्जिताः

Trong khi giữ giới nguyện (vrata), trong lễ śrāddha và cả việc bố thí, nên để hạng người ấy ở xa. Kẻ ‘nhị sinh’ không có svādhyāya Veda ví như thiếu nữ bằng sắt: dáng vẻ đẹp đẽ mà vô dụng, không sinh được công năng chân thật.

Verse 72

आत्मानं सह याज्येन पातयन्ति न संशयः । शाल्मलीनावतुल्याः स्युः षट्कर्मनिरता द्विजाः

Họ làm sa đọa cả chính mình lẫn người được cử hành nghi lễ cho—không nghi ngờ gì. Những ‘nhị sinh’ chỉ chuyên chú vào ṣaṭkarma (sáu việc) ví như bông gòn cây śālmalī: bề ngoài xốp nhiều mà không có trọng lượng thật.

Verse 73

दातारं च तथात्मानं तारयन्ति तरन्ति च । श्राद्धं सोमेश्वरे पार्थ यः कुर्याद्गतमत्सरः

Họ cứu độ người bố thí và cả chính mình, rồi cũng vượt qua. Hỡi Pārtha, ai làm lễ śrāddha tại Someshvara với lòng ganh ghét đã dứt bỏ, người ấy đạt được công đức cứu độ này.

Verse 74

प्रेतास्तस्य हि सुप्रीता यावदाभूतसम्प्लवम् । अन्नं वस्त्रं हिरण्यं च यो दद्यादग्रजन्मने

Quả thật, các bậc tổ tiên (pitr) của người ấy được hoan hỷ lớn lao cho đến khi xảy ra đại Pralaya (đại hủy diệt vũ trụ). Ai cúng dường thực phẩm, y phục và vàng cho vị Bà-la-môn tối thượng, người ấy đem lại sự mãn nguyện bền lâu cho các ngài.

Verse 75

स याति शाङ्करे लोक इति मे सत्यभाषितम् । हयं यो यच्छते तत्र सम्पूर्णं तरुणं सितम्

Người ấy đi đến cõi của Śaṅkara—đó là lời ta nói chân thật. Và ai tại nơi ấy bố thí một con ngựa trắng, trẻ trung và toàn vẹn, người ấy cũng đạt được quả báo cao quý ấy.

Verse 76

रक्तं वा पीतवर्णं वा सर्वलक्षणसंयुतम् । कुङ्कुमेन विलिप्ताङ्गावग्रजन्महयावपि

Lễ vật có thể màu đỏ hoặc màu vàng, đầy đủ mọi tướng lành; và ngay cả vị Bà-la-môn tối thượng cùng con ngựa ấy, các chi thể đều được xoa bôi kuṅkuma (nhụy nghệ tây).

Verse 77

स्रग्दामभूषितौ कार्यौ सितवस्त्रावगुण्ठितौ । अङ्घ्रिः प्रदीयतां स्कन्धे मदीये हयमारुह

Hãy để cả hai được trang nghiêm bằng vòng hoa và chuỗi hoa, lại phủ khăn trắng. Hãy đặt chân lên vai ta và lên ngựa.

Verse 78

आरूढे ब्राह्मणे ब्रूयाद्भास्करः प्रीयतामिति । स याति शांकरं लोकं सर्वपापविवर्जितः

Khi vị Bà-la-môn đã lên ngựa, hãy nói: “Nguyện Bhāskara (Thần Mặt Trời) hoan hỷ.” Người ấy lìa mọi tội lỗi và đạt đến cõi của Śaṅkara.

Verse 79

उपरागे तु सोमस्य तीर्थं गत्वा जितेन्द्रियः । सत्यलोकाच्च्युतश्चापि राजा भवति धार्मिकः

Vào lúc nguyệt thực, người chế ngự các căn, đến nơi thánh tắm (tīrtha); dù kẻ sa khỏi Satyaloka cũng trở thành minh quân hộ trì Chánh pháp.

Verse 80

तस्य वासः सदा राजन्न नश्यति कदाचन । दीर्घायुर्जायते पुत्रो भार्या च वशवर्तिनी

Tâu Đại vương, chỗ ở của người ấy chẳng bao giờ tiêu hoại; lại sinh con trai thọ lâu, và người vợ trở nên hòa thuận, một lòng quy phục.

Verse 81

जीवेद्वर्षशतं साग्रं सर्वदुःखविवर्जितः । सोपवासो जितक्रोधो धेनुं दद्याद्द्विजन्मने

Người ấy sống trọn một trăm năm, lìa mọi khổ não. Giữ trai giới, hàng phục sân hận, nên bố thí một con bò cho bậc dvija (Bà-la-môn).

Verse 82

सवत्सां क्षीरसंयुक्तां श्वेतवस्त्रावलोकिताम् । शबलां पीतवर्णां च धूम्रां वा नीलकर्बुराम्

Một con bò kèm bê, đầy sữa, dâng cùng vải trắng—dù lốm đốm, hay vàng, hay xám khói, hay lấm tấm xanh—đều có thể đem bố thí.

Verse 83

कपिलां वा सवत्सां च घण्टाभरणभूषिताम् । रूप्यखुरां कांस्यदोहां स्वर्णशृङ्गीं नरेश्वर

Hoặc, hỡi bậc chúa tể loài người, nên bố thí bò kapilā (nâu vàng) kèm bê, trang sức chuông và đồ trang nghiêm—móng bọc bạc, bình vắt sữa bằng đồng, và sừng bọc vàng.

Verse 84

श्वेतया वर्धते वंशो रक्ता सौभाग्यवर्धिनी । शबला पीतवर्णा च दुःखघ्न्यौ संप्रकीर्तिते

Dâng cúng bò trắng thì dòng tộc hưng thịnh; bò đỏ làm tăng phúc lộc. Bò đốm và bò màu vàng đều được tuyên xưng là kẻ tiêu trừ sầu khổ.

Verse 85

। अध्याय

Hết chương—đến đây chương này kết thúc.

Verse 86

पक्षान्तेऽथ व्यतीपाते वै धृतौ रविसंक्रमे । दिनक्षये गजच्छायां ग्रहणे भास्करस्य च

Vào cuối nửa tháng, khi gặp yoga Vyatīpāta, yoga Dhṛti, lúc Mặt Trời chuyển cung (saṅkrama), vào lúc tàn ngày, trong thời khắc gọi là “bóng voi”, và cả khi nhật thực—đó là những thời điểm đặc biệt linh nghiệm cho các pháp sự tại thánh địa (tīrtha).

Verse 87

ये व्रजन्ति महात्मानः सङ्गमे सुरदुर्लभे । मृदावगुण्ठयित्वा तु चात्मानं सङ्गमे विशेत्

Những bậc đại hồn đi đến nơi hợp lưu thiêng liêng, nơi mà ngay cả chư thiên cũng khó đạt, hãy phủ đất lên thân (để tỏ lòng khiêm cung và thanh tịnh), rồi mới bước vào hợp lưu để tắm gội thánh thiện.

Verse 88

हृदयान्तर्जले जाप्या प्राणायामोऽथवा नृप । गायत्री वैष्णवी चैव सौरी शैवी यदृच्छया । तेऽपि पापैः प्रमुच्यन्त इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

Tâu Đại vương, dù là tụng niệm (japa) bằng “nước nội tâm” trong lòng, hay thực hành prāṇāyāma; và thần chú Gāyatrī—dù theo truyền thống Vaiṣṇavī, Saurī hay Śaivī—nếu khởi lên tự nhiên với lòng tin, thì người ấy cũng được giải thoát khỏi tội lỗi. Đó là lời Śaṅkara.

Verse 89

जगतीं सोमनाथस्य यस्तु कुर्यात्प्रदक्षिणाम् । प्रदक्षिणीकृता तेन सप्तद्वीपा वसुंधरा

Ai thực hành pradakṣiṇā quanh nền thánh (jagatī) của Soma-nātha, thì như thể người ấy đã nhiễu quanh toàn cõi địa cầu cùng bảy châu lục.

Verse 90

ब्रह्महत्या सुरापानं गुरुदारनिषेवणम् । भ्रूणहा स्वर्णहर्ता च मुच्यन्ते नात्र संशयः

Ngay cả kẻ mang tội sát hại Bà-la-môn, uống rượu, phạm đến giường của thầy, sát hại bào thai và trộm vàng—đều được giải thoát khỏi tội nơi đây; không chút nghi ngờ.

Verse 91

तीर्थाख्यानमिदं पुण्यं यः शृणोति जितेन्द्रियः । व्याधितो मुच्यते रोगी चारोगी सुखमाप्नुयात्

Ai tự chế ngự các căn mà lắng nghe thánh truyện về tīrtha này: nếu đang bệnh thì được giải khỏi bệnh; nếu khỏe mạnh thì đạt an lạc.

Verse 92

यत्ते संदह्यते चेतः शृणु तन्मे युधिष्ठिर । नैकापि नृप लोकेऽस्मिन् भ्रूणहत्या सुदुस्त्यजा

Điều gì đang thiêu đốt lòng con, hãy nghe từ ta, hỡi Yudhiṣṭhira. Hỡi Đại vương, trên đời này không có tội nào khó dứt bỏ như tội sát hại bào thai (bhrūṇahatya).

Verse 93

किमु षड्विंशतिं पार्थ प्राप याः क्षणदाकरः । सोऽपि तीर्थमिदं प्राप्य तपस्तप्त्वा सुदुश्चरम्

Hỡi Pārtha, cần gì nói đến hai mươi sáu vết nhơ mà ‘kẻ làm nên đêm’ (Candra) đã gánh chịu? Ngay cả ngài ấy, khi đến tīrtha này và tu khổ hạnh vô cùng khó nhọc, cũng được thanh tịnh.

Verse 94

विमुक्तः सर्वपापेभ्यः शीतरश्मिरभूत्सुखी । श्रूयते नृप पौराणी गाथा गीता महर्षिभिः

Được giải thoát khỏi mọi tội lỗi, vầng Nguyệt với tia sáng mát lành trở nên an lạc. Hỡi Đại vương, khúc ca Purāṇa cổ xưa này vẫn được truyền tụng—do các bậc Đại Thánh hiền cất lên.

Verse 95

लिङ्गं प्रतिष्ठितं ह्येकं दशभ्रूणहनं भवेत् । अतो लिङ्गत्रयं सोमः स्थापयामास भारत

Quả thật, chỉ một liṅga được an vị đúng nghi lễ cũng có thể làm lễ sám hối cho mười tội sát hại bào thai. Vì thế, hỡi Bhārata, Soma đã thiết lập ba liṅga.

Verse 96

रेवौरिसंगमे ह्याद्यं द्वितीयं भृगुकच्छके । ततः सिद्धिं परां प्राप्य प्रभासे तु तृतीयकम्

Điều thứ nhất (pháp hành) ở nơi hợp lưu giữa sông Revā và biển cả; điều thứ hai tại Bhṛgukaccha. Rồi, sau khi đạt siddhi tối thượng, điều thứ ba ở Prabhāsa.

Verse 97

इति ते कथितं सर्वं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । धर्म्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यं संशुद्धिकृन्नृणाम्

Như vậy, toàn bộ sự linh hiển tối thượng của thánh địa đã được nói cho ngài: đem lại dharma, danh tiếng, thọ mạng, cõi trời, và sự thanh tịnh nội tâm cho con người.

Verse 98

पुत्रार्थी लभते पुत्रान्निष्कामः स्वर्गमाप्नुयात् । मुच्यते सर्वपापेभ्यस्तीर्थं कृत्वा परं नृप

Người cầu con sẽ được con; người vô dục sẽ đạt cõi trời. Và, hỡi Đại vương, khi hành hương thánh địa tối thượng này đúng pháp, con người được giải thoát khỏi mọi tội lỗi.

Verse 99

एतत्ते सर्वमाख्यातं सोमनाथस्य यत्फलम् । श्रुत्वा पुत्रमवाप्नोति स्नात्वा चाष्टौ न संशयः

Tất cả điều ấy đã được ta giảng rõ cho ngươi—chính là quả phúc thuộc về Somanātha. Chỉ cần nghe cũng được con trai; và tắm gội tại đó thì được công đức gấp tám lần—không hề nghi ngờ.