Adhyaya 2

Verse 1

सूत उवाच

Sūta nói rằng:

Verse 2

। अध्याय

Adhyāya: tiêu đề chương.

Verse 3

विस्तरं नर्मदायास्तु तीर्थानां मुनिसत्तम । कोऽन्यः शक्तोऽस्ति वै वक्तुमृते ब्रह्माणमीश्वरम्

Hỡi bậc hiền thánh tối thượng, ai có thể thuật tả trọn vẹn các thánh địa (tīrtha) của sông Narmadā? Không ai khác, ngoài Brahmā và Īśvara (Śiva).

Verse 4

एतमेव पुरा प्रश्नं पृष्टवाञ्जनमेजयः । वैशंपायनसंज्ञं तु शिष्यं द्वैपायनस्य ह

Chính câu hỏi ấy thuở xưa vua Janamejaya đã hỏi người được gọi là Vaiśaṃpāyana, đệ tử của Dvaipāyana (Vyāsa).

Verse 5

रेवातीर्थाश्रितं पुण्यं तत्ते वक्ष्यामि शौनक । पुरा पारीक्षितो राजा यज्ञादीक्षासु दीक्षितः

Hỡi Śaunaka, ta sẽ nói cho ông về công đức thiêng liêng ngự trong các thánh địa (tīrtha) của Revā (Narmadā). Thuở xưa, vua Pārīkṣit đã thọ dīkṣā để bước vào các nghi lễ yajña.

Verse 6

संभृते तु हविर्द्रव्ये वर्तमानेषु कर्मसु । आसीनेषु द्विजाग्र्येषु हूयमाने हुताशने

Khi vật phẩm tế lễ (havis) đã được gom đủ và các nghi lễ đang tiến hành; khi các bậc dvija tối thượng đã an tọa, và những āhuti đang được dâng đúng pháp vào Agni—Hutaśana—

Verse 7

वर्तमानासु सर्वत्र तथा धर्मकथासु च । श्रूयमाणे तथा शब्दे जनैरुक्ते त्वहर्निशम्

Và khi khắp nơi đều diễn ra những cuộc đàm luận về Dharma; khi những lời như thế được nghe—do người đời nói ra suốt ngày đêm—

Verse 8

यज्ञभूमौ कुलपते दीयतां भुज्यतामिति । विविधांश्च विनोदान्वै कुर्वाणेषु विनोदिषु

Trên yajnabhūmi, hỡi bậc chủ tộc, vang lên lời mời gọi: “Hãy bố thí; hãy thọ thực!” Và khi những người dự lễ hoan hỷ, họ bày biện muôn vàn cuộc vui, các trò hội lễ đa dạng.

Verse 9

एवंविधे वर्तमाने यज्ञे स्वर्गसदःसमे । वैशंपायनमासीनं पप्रच्छ जनमेजयः

Khi cuộc tế lễ như thế đang diễn tiến—tựa như hội đường của cõi trời—Janamejaya đã hỏi Vaiśaṃpāyana đang ngồi tại đó.

Verse 10

जनमेजय उवाच । द्वैपायनप्रसादेन ज्ञानवानसि मे मतः । वैशंपायन तस्मात्त्वां पृच्छामि ऋषिसन्निधौ

Janamejaya nói: “Nhờ ân phúc của Dvaipāyana (Vyāsa), ta xem ngài là bậc có chân tri. Vì vậy, hỡi Vaiśaṃpāyana, ta xin hỏi ngài—ngay trước sự hiện diện của chư hiền ṛṣi.”

Verse 11

ब्रूहि मे त्वं पुरावृत्तं पितृणां तीर्थसेवनम् । चिरं नानाविधान्क्लेशान् प्राप्तास्त इति मे श्रुतम्

Xin hãy kể cho tôi nghe chuyện xưa về việc các bậc tổ tiên tôi hành hương phụng sự các tīrtha (bến thánh). Tôi đã nghe rằng trong thời gian dài họ đã chịu muôn vàn gian khổ.

Verse 12

कथं द्यूतजिताः पार्था मम पूर्वपितामहाः । आसमुद्रां महीं विप्र भ्रमन्तस्तीर्थलोभतः

Hỡi bà-la-môn, các Pārtha—tổ tiên của ta, bị thua trong cuộc đánh xúc xắc—đã vì khát vọng tìm tīrtha mà lang thang khắp cõi đất cho đến tận biển bao quanh, như thế nào?

Verse 13

केन ते सहितास्तात भूमिभागाननेकशः । चेरुः कथय तत्सर्वं सर्वज्ञोऽसि मतो मम

Bạch ngài, họ đã cùng ai mà đi, băng qua nhiều miền đất? Xin kể hết thảy, vì đối với tôi ngài được xem là bậc toàn tri.

Verse 14

वैशंपायन उवाच

Vaiśaṃpāyana nói:

Verse 15

कथयिष्यामि भूनाथ यत्पृष्टं तु त्वयाऽनघ । नमस्कृत्य विरूपाक्षं वेदव्यासं महाकविम्

Hỡi chúa tể của cõi đất, hỡi bậc vô nhiễm, ta sẽ thuật lại điều ngài đã hỏi—sau khi trước hết đảnh lễ Virūpākṣa, Đấng Tam Nhãn, và Vedavyāsa, bậc đại thi hào.

Verse 16

पितामहास्तु ते पञ्च पाण्डवाः सह कृष्णया । उषित्वा ब्राह्मणैः सार्धं काम्यके वन उत्तमे

Các bậc tổ phụ của ngươi—năm vị Pāṇḍava—cùng với Kṛṣṇā (Draupadī), sau khi cư trú với các bà-la-môn trong rừng Kāmyaka thù thắng…

Verse 17

प्रधानोद्दालके तत्र कश्यपोऽथ महामतिः । विभाण्डकश्च राजेन्द्र मुरुश्चैव महामुनिः

Tại đó, bậc đứng đầu là Uddālaka; lại có Kaśyapa đại trí; và, hỡi bậc vương thượng, Vibhāṇḍaka cùng Muru nữa—những vị đại thánh hiền.

Verse 18

पुलस्त्यो लोमशश्चैव तथान्ये पुत्रपौत्रिणः । स्नात्वा निःशेषतीर्थेषु गतास्ते विन्ध्यपर्वतम्

Pulastya và Lomaśa, cùng các vị hiền triết khác có con cháu tháp tùng, sau khi tắm gội ở mọi thánh địa (tīrtha), liền tiến về núi Vindhya.

Verse 19

ते च तत्राश्रमं पुण्यं सर्वैर्वृक्षैः समाकुलम् । चम्पकैः कर्णकारैश्च पुन्नागैर्नागकेसरैः

Tại đó, họ trông thấy một đạo thất (āśrama) thanh tịnh, um tùm mọi loài cây—được điểm trang bởi campaka, karṇakāra, punnāga và nāgakesara.

Verse 20

बकुलैः कोविदारैश्च दाडिमैरुपशोभितम् । पुष्पितैरर्जुनैश्चैव बिल्वपाटलकेतकैः

Nơi ấy lại càng mỹ lệ bởi cây bakula, kovidāra và lựu; cùng những cây arjuna nở hoa, bilva, pāṭala và ketaka tỏa hương.

Verse 21

कदम्बाम्रमधूकैश्च निम्बजम्बीरतिन्दुकैः । नालिकेरैः कपित्थैश्च खर्जूरपनसैस्तथा

Khu rừng ấy còn đầy ắp cây kadamba, xoài và madhūka; lại có neem, jambīra (chanh thanh yên) và tinduka; cũng như dừa, kapittha, chà là và mít sum suê.

Verse 22

नानाद्रुमलताकीर्णं नानावल्लीभिरावृतम् । सपुष्पं फलितं कान्तं वनं चैत्ररथं यथा

Khu rừng khả ái ấy rải khắp muôn loài cây và dây leo, phủ kín bởi bao giống dây quấn; hoa nở, quả trĩu, vẻ đẹp rạng ngời—tựa như lâm viên Caitraratha lừng danh.

Verse 23

जलाश्रयैस्तु विपुलैः पद्मिनीखण्डमण्डितम् । सितोत्पलैश्च संछन्नं नीलपीतैः सितारुणैः

Nơi ấy được điểm trang bởi những thủy vực rộng lớn và từng dải hồ sen; phủ kín hoa súng trắng (utpala), lại rực rỡ sen xanh, sen vàng, sen trắng và sen hồng đỏ.

Verse 24

हंसकारण्डवाकीर्णं चक्रवाकोपशोभितम् । आडीकाकबलाकाभिः सेवितं कोकिलादिभिः

Nơi ấy đông đầy thiên nga và vịt kāraṇḍava, thêm phần mỹ lệ bởi chim cakravāka; lại có các loài chim khác như cò, diệc và kukila (chim cu cu) thường lui tới.

Verse 25

सिंहैर्व्याघ्रैर्वराहैश्च गजैश्चैव महोत्कटैः । महिषैश्च महाकायैः कुरङ्गैश्चित्रकैः शशैः

Nơi ấy có sư tử, hổ và lợn rừng cư ngụ; có những voi hùng mạnh; có trâu rừng thân hình to lớn; lại có linh dương, nai đốm và thỏ rừng.

Verse 26

गण्डकैश्चैव खड्गैश्च गोमायुसुरभी युतम् । सारङ्गैर्मल्लकैश्चैव द्विपदैश्च चतुष्पदैः

Khu rừng ấy còn đầy những loài thú như gaṇḍaka và khaḍga; có gomāyu (chó rừng) cùng các sinh vật tỏa hương, có nai sāraṅga và mallaka, và muôn loài hữu tình cả hai chân lẫn bốn chân.

Verse 27

तथाच कोकिलाकीर्णं मनःकान्तं सुशोभितम् । जीवंजीवकसंघैश्च नानापक्षिसमायुतम्

Nơi ấy cũng tràn ngập tiếng chim kokilā (chim cu gáy), làm lòng người hoan hỷ và cảnh sắc thêm rực rỡ; lại chen chúc từng đàn chim jīvaṃjīvaka, cùng vô số loài chim muôn cánh.

Verse 28

दुःखशोकविनिर्मुक्तं सत्त्वोत्कटमनोरमम् । क्षुत्तृषारहितं कान्तं सर्वव्याधिविवर्जितम्

Nơi ấy lìa mọi khổ đau và sầu muộn, mang vẻ đẹp thuần tịnh của sāttvika, khiến tâm trí hoan lạc; không đói không khát, rạng ngời dung sắc, và hoàn toàn không vướng bệnh tật nào.

Verse 29

सिंहीस्तनं पिबन्त्यत्र कुरंगाः स्नेहसंयुतम् । मार्जारमूषकौ चोभाववलेहत उन्मुखौ

Tại đó, nai kuraṅga uống sữa từ bầu vú sư tử cái, chan chứa tình ân; và cả mèo với chuột cũng cùng nhau, không chút oán thù, ngẩng mặt lên mà liếm (thức ăn).

Verse 30

पञ्चास्याः पोतकेभाश्च भोगिनस्तु कलापिनः । दृष्ट्वा तद्विपिनं रम्यं प्रविष्टाः पाण्डुनन्दनाः

Thấy khu rừng diễm lệ ấy—nơi cả sư tử, voi con, loài rắn bhogin và chim công (kalāpin) cũng cư ngụ—các con trai của Pāṇḍu liền bước vào trong rừng.

Verse 31

मार्कण्डं दृष्टवांस्तत्र तरुणादित्यसन्निभम् । ऋषिभिः सेव्यमानं तु नानाशास्त्रविशारदैः

Tại đó, họ trông thấy hiền thánh Mārkaṇḍeya, rực sáng như mặt trời non, được các ṛṣi tinh thông nhiều ngành thánh điển phụng sự.

Verse 32

कुलीनैः सत्त्वसम्पन्नैः शौचाचारसमन्वितैः । धीसंगतैः क्षमायुक्तैस्त्रिसंध्यं जपतत्परैः

Nơi ấy lui tới bởi những bậc cao quý—đầy đủ sattva, an trú trong thanh tịnh và chánh hạnh; tâm ý điều phục, giàu lòng nhẫn nhục, chuyên cần trì japa vào ba thời sandhyā mỗi ngày.

Verse 33

ऋग्यजुःसामविहितैर्मन्त्रैर्होमपरायणैः । केचित्पञ्चाग्निमध्यस्थाः केचिदेकान्तसंस्थिताः

Có người chuyên tâm làm lễ homa với các thần chú được quy định trong Ṛg, Yajus và Sāman; có người tu khổ hạnh giữa năm ngọn lửa, lại có người an trụ trong chốn cô tịch.

Verse 34

ऊर्ध्वबाहुनिरालम्बा आदित्यभ्रमणाः परे । सायंप्रातर्भुजश्चान्ये एकाहारास्तथा परे

Có người đứng chắp giữ hai tay giơ cao, không nương tựa; có người hành pháp đi vòng theo mặt trời. Có người chỉ thọ thực sáng và chiều, lại có người giữ hạnh một bữa mỗi ngày.

Verse 35

द्वादशाहात्तथा चान्ये अन्ये मासार्धभोजनाः । दर्शे दर्शे तथा चान्ये अन्ये शैवालभोजनाः

Có người chỉ thọ thực sau mười hai ngày; có người sau nửa tháng. Có người ăn vào mỗi kỳ darśa của ngày trăng non, và có người sống nhờ rong rêu cùng các loài thủy thảo.

Verse 36

पिण्याकमपरेऽभुजन् केचित्पालाशभोजनाः । अपरे नियताहारा वायुभक्ष्याम्बुभोजनाः

Có người ăn bã dầu (piṇyāka); có người sống nhờ lá palāśa. Lại có người giữ giới hạn ăn uống nghiêm ngặt, lấy gió làm ‘thức ăn’ hoặc chỉ nương vào nước mà tồn tại.

Verse 37

एवंभूतैस्तथा वृद्धैः सेव्यते मुनिपुंगवैः । ततो धर्मसुतः श्रीमानाश्रमं तं प्रविश्य सः

Được phụng sự bởi những bậc hiền triết như thế—các vị trưởng lão đáng kính, bậc tối thượng trong hàng muni—bấy giờ người con rạng ngời của Dharma bước vào đạo tràng (āśrama) ấy.

Verse 38

दृष्ट्वा मुनिवरं शान्तं ध्यायमानं परं पदम् । प्रादक्षिण्येन सहसा दण्डवत्पतितोऽग्रतः

Thấy vị thánh hiền bậc nhất, an nhiên và chuyên chú thiền định về cảnh giới tối thượng, chàng liền đi nhiễu (pradakṣiṇā) rồi phủ phục dāṇḍavat trước mặt, kính lạy dưới chân Ngài.

Verse 39

भक्त्यानुपतितं दृष्ट्वा चिरादादाय लोचनम् । को भवानित्युवाचेदं धर्मं धीमानपृच्छत

Thấy chàng phủ phục với lòng bhakti, mãi một lúc lâu vị muni trí tuệ mới nâng ánh mắt lên và hỏi theo đúng dharma: “Ngươi là ai?”

Verse 40

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दारकस्तत्समीपगः । आहायं धर्मराजस्ते दर्शनार्थं समागतः

Nghe lời ấy, cậu bé hầu cận đứng gần thưa: “Đây là Dharmarāja; Ngài đến cầu được yết kiến (darśana) Thánh giả.”

Verse 41

तच्छ्रुत्वादारकेणोक्तं वचनं प्राह सादरः । एह्येहि वत्सवत्सेति किंचित्स्थानाच्चलन्मुनिः । तं तु स्नेहादुपाघ्राय आसने उपवेशयत्

Nghe lời đứa bé, vị hiền triết ân cần nói: “Lại đây, lại đây, hỡi đứa con yêu.” Ngài hơi đứng dậy khỏi chỗ, trìu mến ngửi đỉnh đầu để đón mừng, rồi cho em ngồi lên một tòa tọa cụ (āsana).

Verse 42

उपविष्टे सभायां तु पूजां कृत्वा यथाविधि । वन्यैर्धान्यैः फलैर्मूलै रसैश्चैव पृथग्विधैः

Khi người đã an tọa trong hội chúng, họ cử hành lễ pūjā đúng theo nghi thức, dâng cúng ngũ cốc rừng, trái cây, củ rễ và các loại nước ép, mật vị khác nhau.

Verse 43

पाण्डवा ब्राह्मणैः सार्द्धं यथायोग्यं प्रपूजिताः । मुहूर्तादथ विश्रम्य धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः

Các Pāṇḍava cùng với các vị brāhmaṇa được tôn kính cúng dường đúng theo lễ nghi. Sau khi nghỉ ngơi trong chốc lát, Dharmaputra Yudhiṣṭhira…

Verse 44

पृच्छति स्म मुनिश्रेष्ठं कौतूहलसमन्वितः । भगवन्सर्वलोकानां दीर्घायुस्त्वं मतो मम

Đầy lòng hiếu kỳ, ngài hỏi bậc thánh hiền tối thượng: “Bạch Bhagavan, theo thiển ý của con, Ngài là bậc trường thọ vượt trên mọi cõi (loka).”

Verse 45

सप्तकल्पानशेषेण कथयस्व ममानघ । कल्पक्षयेऽपि लोकस्य स्थावरस्येतरस्य च

“Bạch đấng vô tội (Anagha), xin Ngài kể cho con trọn vẹn về bảy kalpa—rằng khi kalpa tận, các cõi và muôn loài trong đó, cả bất động lẫn hữu động, sẽ đi đến kết cuộc ra sao.”

Verse 46

न विनष्टोऽसि विप्रेन्द्र कथं वा केन हेतुना । गङ्गाद्याः सरितः सर्वाः समुद्रान्ताश्च या मुने

Hỡi bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn, vì nhân duyên nào mà ngài không bị diệt vong? Và này hiền triết, còn mọi dòng sông bắt đầu từ sông Hằng, chảy về biển cả, nay ra sao?

Verse 47

तासां मध्ये स्थिताः काः स्वित्काश्चैव प्रलयं गताः । का नु पुण्यजला नित्यं कानु न क्षयमागता

Trong các dòng sông ấy, sông nào còn trụ lại, sông nào đã tan vào thời đại hoại diệt? Sông nào có dòng nước công đức thanh tịnh mãi mãi, và sông nào chẳng hề suy tàn?

Verse 48

एतत्कथय मे तात प्रसन्नेनान्तरात्मना । श्रोतुमिच्छाम्यशेषेण ऋषिभिः सह बान्धवैः

Kính thưa phụ thân đáng kính, xin hãy kể cho con điều ấy với nội tâm an hòa và từ ái. Con muốn được nghe trọn vẹn, cùng với các bậc hiền thánh và thân quyến của con.

Verse 49

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधुसाधु महाप्राज्ञ धर्मपुत्र युधिष्ठिर । कथयामि यथा न्यायं यत्पृच्छसि ममानघ

Śrī Mārkaṇḍeya nói: “Lành thay, lành thay! Hỡi Yudhiṣṭhira đại trí, con của Dharma. Này người vô tội, ta sẽ giảng giải đúng theo phép tắc truyền thống, đúng như điều con hỏi.”

Verse 50

सर्वपापहरं पुण्यं पुराणं रुद्रभाषितम् । यः शृणोति नरो भक्त्या तस्य पुण्यफलं शृणु

Purāṇa thanh tịnh này, do Rudra thuyết giảng, có năng lực trừ diệt mọi tội lỗi. Nay hãy nghe quả phúc mà người nào lắng nghe với lòng sùng kính sẽ đạt được.

Verse 51

अश्वमेध सहस्रेण वाजपेयशतेन च । तत्फलं समवाप्नोति राजन्नास्त्यत्र संशयः

Tâu Đại vương, người ấy đạt được phước quả đúng như phước của một nghìn lễ tế Aśvamedha và một trăm nghi lễ Vājapeya; điều này không hề nghi ngờ.

Verse 52

ब्रह्मघ्नश्च सुरापी च स्तेयी गोघ्नश्च यो नरः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो रुद्रस्य वचनं यथा

Dẫu là kẻ sát hại brāhmaṇa, kẻ uống rượu say, kẻ trộm cắp, hay kẻ giết bò—cũng được giải thoát khỏi mọi tội lỗi, đúng như lời tuyên cáo của Rudra.

Verse 53

गङ्गा तु सरितां श्रेष्ठा तथा चैव सरस्वती । कावेरी देविका चैव सिन्धुः सालकुटी तथा

Trong các dòng sông, Gaṅgā là bậc tối thượng; cũng vậy, Sarasvatī, Kāverī, Devikā, Sindhu và cả Sālakuṭī đều là những dòng sông linh thiêng.

Verse 54

सरयूः शतरुद्रा च मही चर्मिलया सह । गोदावरी तथा पुण्या तथैव यमुना नदी

Cũng vậy, Sarayū, Śatarudrā, Mahī cùng với Carmilā, Godāvarī thanh tịnh, và sông Yamunā nữa—đều là những dòng sông thiêng.

Verse 55

पयोष्णी च शतद्रुश्च तथा धर्मनदी शुभा । एताश्चान्याश्च सरितः सर्वपापहराः स्मृताः

Lại có Payoṣṇī, Śatadru và Dharmanadī cát tường. Những dòng sông ấy cùng các sông khác được ghi nhớ là có năng lực diệt trừ mọi tội lỗi.

Verse 56

किं तु ते कारणं तात वक्ष्यामि नृपसत्तम । समुद्राः सरितः सर्वाः कल्पे कल्पे क्षयं गताः

Nhưng, hỡi con yêu, hỡi bậc vương giả tối thượng, ta sẽ nói cho con nguyên do: vào cuối mỗi kiếp (kalpa), mọi đại dương và mọi dòng sông đều đi vào sự tiêu dung (pralaya).

Verse 57

सप्तकल्पक्षये क्षीणे न मृता तेन नर्मदा । नर्मदैकैव राजेन्द्र परं तिष्ठेत्सरिद्वरा

Dẫu sự tiêu dung của bảy kiếp (kalpa) đã trọn, Narmadā vẫn không diệt. Vì thế, hỡi bậc chúa của các vua, chỉ riêng Narmadā tồn tại tối thượng—đệ nhất trong các dòng sông.

Verse 58

तोयपूर्णा महाभाग मुनिसंघैरभिष्टुता । गंगाद्याः सरितश्चान्याः कल्पे कल्पे क्षयं गताः

Hỡi bậc đại phúc, tuy đầy ắp nước và được hội chúng các bậc muni ca ngợi, sông Gaṅgā cùng các sông khác vẫn hết lần này đến lần khác đi đến chỗ tiêu dung vào cuối mỗi kiếp (kalpa).

Verse 59

एषा देवी पुरा दृष्टा तेन वक्ष्यामि तेऽनघ

Nữ Thần này đã được thấy từ thuở xưa; vì vậy, hỡi người vô tội, ta sẽ kể cho con câu chuyện về Người.