यह सोपान ‘वैराग्य-जन्य धर्म-निष्ठा’ का द्वार है: राज्य, परिवार, लोकमर्यादा और निजी प्रेम—इन सबके बीच राम का त्याग ‘धर्म की सर्वोच्चता’ को साधक के अंतःकरण में प्रतिष्ठित करता है। अयोध्या-काण्ड में भक्ति भावुकता नहीं, ‘मर्यादा-आधारित समर्पण’ बनती है; यहाँ साधक सीखता है कि ईश्वर-प्रसाद (आज्ञा/अनुशासन) ही मुक्ति-पथ का वास्तविक आलंबन है।
Trong đoạn phân chia này (Dohā 300, 309), nằm trong phần karuṇā của Ayodhyā Kāṇḍa, bình minh của śānta-bhakti xuất hiện. Sự khiêm cung, ý thức về lỗi lầm và ngôn ngữ trách nhiệm chủ-tớ của Bharata thanh lọc dāsya; trong khi câu trả lời của Rāma, thông qua chính trị, lễ nghi công cộng, Guru và hội đồng trưởng lão, sự chăm sóc thần dân và dharma tùy cảnh, thiết lập maryādā như một nguyên tắc dharma. Tulsī không để lòng bi mẫn cảm xúc chỉ còn là nước mắt; ngài biến nó thành sự đầu hàng được hỗ trợ bởi trí phân biệt. Bằng cách cho thấy Indra (Maghavā) cố gắng lừa dối qua deva-māyā, ngài cũng dạy rằng trong thiện chí bên ngoài, lợi ích bản thân và sự gian lận có thể ẩn giấu; do đó bhakti chân thật từ bỏ "bốn quả của sự xảo quyệt vị kỷ" và tuân theo mệnh lệnh thần thánh. Như vậy, trong chuỗi bậc thang của Ayodhyā Kāṇḍa, người tìm đạo được nâng từ "đạo đức của sự từ bỏ" lên "sự trưởng thành của lòng sùng kính."
Chaupai 300.1-4
सोक सनेहँ कि बाल सुभाएँ।आयउँ लाइ रजायसु बाएँ।।
तबहुँ कृपाल हेरि निज ओरा।सबहि भाँति भल मानेउ मोरा।।
देखेउँ पाय सुमंगल मूला।जानेउँ स्वामि सहज अनुकूला।।
बड़ें समाज बिलोकेउँ भागू।बड़ीं चूक साहिब अनुरागू।।
कृपा अनुग्रह अंगु अघाई।कीन्हि कृपानिधि सब अधिकाई।।
राखा मोर दुलार गोसाईं।अपनें सील सुभायँ भलाईं।।
नाथ निपट मैं कीन्हि ढिठाई।स्वामि समाज सकोच बिहाई।।
अबिनय बिनय जथारुचि बानी।छमिहि देउ अति आरति जानी।।
soka sanehã ki bāla subhāẽ |āyaũ lāi rajāyasu bāẽ ||
tabahũ kṛpāla heri nija orā |sabahi bhā̃ti bhala māneu morā ||
dekheũ pāya sumaṁgala mūlā |jāneũ svāmi sahaja anukūlā ||
baṛeṁ samāja bilokeũ bhāgū |baṛīṁ cūka sāhiba anurāgū ||
kṛpā anugraha aṁgu aghāī |kīnhi kṛpānidhi saba adhikāī ||
rākhā mora dulāra gosāīṁ |apaneṁ sīla subhāyã bhalāīṁ ||
nātha nipaṭa maiṁ kīnhi ḍhiṭhāī |svāmi samāja sakoca bihāī ||
abinaya binaya jathāruci bānī |chamihi deu ati ārati jānī ||
Dù vì đau buồn và tình thương hay vì bản tính của một đứa trẻ, tôi đã đến đây mà gạt bỏ và đặt sang một bên mệnh lệnh của ngài. Dù vậy, Đấng Từ Bi đã nhìn tôi như người của mình, và theo mọi cách đã coi việc tôi làm là tốt. Tôi đã thấy chân ngài, gốc rễ của mọi điềm lành, và tôi đã biết chủ tôi vốn dịu hiền với tôi một cách tự nhiên. Trong hội chúng lớn lao này tôi đã nhìn thấy phần phúc của mình: lỗi lầm của tôi lớn, nhưng tình yêu của chủ tôi còn lớn hơn. Kho Báu Lòng Trắc Ẩn, bằng sự nhân từ và ân sủng của ngài, đã làm thỏa mãn từng chi thể của tôi, và đã làm mọi thứ một cách dồi dào. Chúa tôi đã giữ gìn tình thương mến của tôi, bởi lòng tốt của bản tính hiền lành của chính ngài. Lạy Chúa, tôi đã tỏ ra quá cả gan, gạt bỏ mọi e ngại trước mặt chủ tôi và hội chúng này. Trong lời nói của tôi, dù thô lỗ hay khiêm nhường, tôi đã nói theo ý mình; xin chủ tôi tha thứ cho tôi, biết rõ nỗi khốn khổ sâu sắc của tôi.
Doha 300
सुहृद सुजान सुसाहिबहि बहुत कहब बड़ि खोरि।आयसु देइअ देव अब सबइ सुधारी मोरि।।300।।
suhṛda sujāna susāhibahi bahuta kahaba baṛi khori |āyasu deia deva aba sabai sudhārī mori ||300||
Với một người bạn chân chính, khôn ngoan và là chủ nhân tốt, nói quá nhiều là một lỗi lớn. Bây giờ, lạy Chúa tôi, xin hãy ban lệnh cho con; Ngài đã sửa chữa mọi điều sai trái trong con.
Chaupai 301.1-4
प्रभु पद पदुम पराग दोहाई।सत्य सुकृत सुख सीवँ सुहाई।।
सो करि कहउँ हिए अपने की।रुचि जागत सोवत सपने की।।
सहज सनेहँ स्वामि सेवकाई।स्वारथ छल फल चारि बिहाई।।
अग्या सम न सुसाहिब सेवा।सो प्रसादु जन पावै देवा।।
अस कहि प्रेम बिबस भए भारी।पुलक सरीर बिलोचन बारी।।
प्रभु पद कमल गहे अकुलाई।समउ सनेहु न सो कहि जाई।।
कृपासिंधु सनमानि सुबानी।बैठाए समीप गहि पानी।।
भरत बिनय सुनि देखि सुभाऊ।सिथिल सनेहँ सभा रघुराऊ।।
prabhu pada paduma parāga dohāī |satya sukṛta sukha sīvã suhāī ||
so kari kahaũ hie apane kī |ruci jāgata sovata sapane kī ||
sahaja sanehã svāmi sevakāī |svāratha chala phala cāri bihāī ||
agyā sama na susāhiba sevā |so prasādu jana pāvai devā ||
asa kahi prema bibasa bhae bhārī |pulaka sarīra bilocana bārī ||
prabhu pada kamala gahe akulāī |samau sanehu na so kahi jāī ||
kṛpāsiṁdhu sanamāni subānī |baiṭhāe samīpa gahi pānī ||
bharata binaya suni dekhi subhāū |sithila sanehã sabhā raghurāū ||
Ta thề bởi bụi sen dưới chân Chúa, bờ đẹp của chân lý, đức hạnh, và hạnh phúc. Với lời thề ấy, ta nói điều trong lòng mình: niềm khao khát của ta, khi thức, khi ngủ, và cả trong mơ. Đó là hầu hạ Chúa với tình yêu tự nhiên, rời bỏ lợi ích riêng, dối trá, và bốn quả của đời sống. Không có sự hầu hạ người chủ tốt nào sánh bằng việc tuân lệnh ngài. Đó là ân điển mà tôi tớ nhận được, lạy Chúa. Nói xong, ngài hoàn toàn bị tình yêu chế ngự; thân thể ngài run rẩy và đôi mắt đầy nước mắt. Trong sự bối rối, ngài ôm lấy sen chân Chúa. Khoảnh khắc và tình yêu ấy không thể diễn tả. Biển Lòng Từ Bi tôn trọng ngài bằng lời lẽ tử tế, nắm tay ngài và cho ngài ngồi gần. Nghe lời khẩn cầu của Bharata và thấy bản tính của ngài, Chúa tể Raghu và cả hội đồng đều mềm lòng vì tình yêu.
Chhand 301
रघुराउ सिथिल सनेहँ साधु समाज मुनि मिथिला धनी।मन महुँ सराहत भरत भायप भगति की महिमा घनी।।
भरतहि प्रसंसत बिबुध बरषत सुमन मानस मलिन से।तुलसी बिकल सब लोग सुनि सकुचे निसागम नलिन से।।
raghurāu sithila sanehã sādhu-samāja muni mithilā-dhanī |mana mahũ sarāhata bharata bhāyapa bhagati kī mahimā ghanī ||
bharatahi prasaṃsata bibudha baraṣata sumana mānasa malina se |tulasī bikala saba loga suni sakuce nisā-gama nalina se ||
Chúa tể Raghu yếu đuối vì tình yêu, cùng với hội chúng các bậc thánh, các đạo sĩ, và vua xứ Mithila; trong lòng họ ca ngợi sự vĩ đại của tình anh em và lòng sùng kính của Bharata. Các vị thần ca ngợi Bharata và trút hoa xuống, dù tâm trí họ mờ mịt và phiền muộn. Tulsidas nói rằng mọi người đều đau buồn khi nghe điều đó, và thu mình lại như hoa sen khi màn đêm buông xuống.
Soratha 301
देखि दुखारी दीन दुहु समाज नर नारि सब।मघवा महा मलीन मुए मारि मंगल चहत।।301।।
dekhi dukhārī dīna duhu samāja nara nāri saba |maghavā mahā malīna mue māri maṅgala cahata ||301||
Thấy tất cả nam nữ trong cả hai hội chúng đều đau khổ và thảm hại, Maghava đầy ô uế, như đánh vào kẻ đã chết, tìm kiếm lợi ích cho chính mình.
Chaupai 302.1-4
कपट कुचालि सीवँ सुरराजू।पर अकाज प्रिय आपन काजू।।
काक समान पाकरिपु रीती।छली मलीन कतहुँ न प्रतीती।।
प्रथम कुमत करि कपटु सँकेला।सो उचाटु सब कें सिर मेला।।
सुरमायाँ सब लोग बिमोहे।राम प्रेम अतिसय न बिछोहे।।
भय उचाट बस मन थिर नाहीं।छन बन रुचि छन सदन सोहाहीं।।
दुबिध मनोगति प्रजा दुखारी।सरित सिंधु संगम जनु बारी।।
दुचित कतहुँ परितोषु न लहहीं।एक एक सन मरमु न कहहीं।।
लखि हियँ हँसि कह कृपानिधानू।सरिस स्वान मघवान जुबानू।।
kapaṭa kucāli sīvã surarājū |para akāja priya āpana kājū ||
kāka samāna pākari-pu rītī |chalī malīna katahũ na pratītī ||
prathama kumata kari kapaṭu sãkelā |so ucāṭu saba kẽ sira melā ||
sura-māyā̃ saba loga bimohe |rāma prema atisaya na bichohe ||
bhaya ucāṭa basa mana thira nāhī̃ |chana bana ruci chana sadana sohāhī̃ ||
dubidha manogati prajā dukhārī |sarita siṃdhu saṅgama janu bārī ||
ducita katahũ paritoṣu na lahahī̃ |eka eka sana maramu na kahahī̃ ||
lakhi hiyã hãsi kaha kṛpānidhānū |sarisa svāna maghavāna jubānū ||
Vua của các vị thần là giới hạn của sự lừa dối và mưu đồ xấu xa; y yêu thích sự tổn hại của người khác và lợi ích của chính mình. Kẻ thù của Paka có cách hành xử giống như quạ: xảo trá, ô uế trong lòng, và không được tin tưởng ở đâu cả. Đầu tiên y mưu tính suy nghĩ xấu xa và tập hợp sự lừa dối của mình, rồi y đặt sự nhiễu loạn đó lên đầu tất cả mọi người. Tất cả mọi người đều bị mê hoặc bởi ảo ảnh của các vị thần; nhưng vì tình yêu của họ đối với Rama quá lớn, họ không bị chia lìa với ngài. Bị chi phối bởi sợ hãi và bồn chồn, tâm trí họ không nơi nào yên ổn: lúc thì rừng khiến họ vui, lúc thì nhà. Nhân dân, bị chia đôi bởi sự vận động của tâm trí, đau khổ, như nước nơi dòng sông gặp biển. Tâm trí chia đôi, họ không tìm thấy sự thỏa mãn ở đâu cả, và không ai nói cho người khác bí mật trong lòng mình. Thấy vậy, Đấng kho tàng từ bi mỉm cười trong lòng và nói: Indra trẻ tuổi giống như một con chó.
Doha 302
भरतु जनकु मुनिजन सचिव साधु सचेत बिहाइ।लागि देवमाया सबहि जथाजोगु जनु पाइ।।302।।
bharatu janaku munijana saciva sādhu saceta bihāi |lāgi deva-māyā sabahi jathājogu janu pāi ||302||
Ngoại trừ Bharata, Janaka, các bậc hiền triết, các quan đại thần, và những người khôn ngoan tỉnh táo, ảo ảnh do các vị thần sai đến đã chiếm lấy tất cả những người khác, mỗi người theo mức độ của mình, như thể ảo ảnh ấy thấy mỗi người đều xứng đáng với nó.
Chaupai 303.1-4
कृपासिंधु लखि लोग दुखारे।निज सनेहँ सुरपति छल भारे।।
सभा राउ गुर महिसुर मंत्री।भरत भगति सब कै मति जंत्री।।
रामहि चितवत चित्र लिखे से।सकुचत बोलत बचन सिखे से।।
भरत प्रीति नति बिनय बड़ाई।सुनत सुखद बरनत कठिनाई।।
जासु बिलोकि भगति लवलेसू।प्रेम मगन मुनिगन मिथिलेसू।।
महिमा तासु कहै किमि तुलसी।भगति सुभायँ सुमति हियँ हुलसी।।
आपु छोटि महिमा बड़ि जानी।कबिकुल कानि मानि सकुचानी।।
कहि न सकति गुन रुचि अधिकाई।मति गति बाल बचन की नाई।।
kṛpāsiṃdhu lakhi loga dukhāre |nija sanehã surapati chala bhāre ||
sabhā rāu guru mahisura maṃtrī |bharata bhagati saba kai mati jaṃtrī ||
rāmahi citavata citra likhe se |sakucata bolata bacana sikhe se ||
bharata prīti nati binaya baṛāī |sunata sukhada baranata kaṭhināī ||
jāsu biloki bhagati lava-lesū |prema magana muni-gana mithileśū ||
mahimā tāsu kahai kimi tulasī |bhagati subhāyã sumati hiyã hulāsī ||
āpu choṭi mahimā baṛi jānī |kabikula kāni māni sakucānī ||
kahi na sakati guna ruci adhikāī |mati gati bāla bacana kī nāī ||
Đại Dương Từ Bi thấy dân chúng đau khổ, trĩu nặng vì tình yêu của chính họ và sự lừa dối của Indra, chúa tể các vị thần. Hội đồng, nhà vua, đạo sư, các vị Bà-la-môn và các đại thần: lòng sùng kính của Bharata đã khiến tâm trí mỗi người như một nhạc cụ được chơi. Họ ngắm nhìn Rama như những hình vẽ trong bức tranh, và ngập ngừng nói những lời như thể học thuộc lòng. Tình yêu, sự khiêm nhường, lòng tự hạ và sự vĩ đại của Bharata: nghe thì vui sướng nhưng khó mà diễn tả. Nhìn thấy chỉ một phần nhỏ lòng sùng kính của ngài, các vị hiền triết và vua xứ Mithila đã đắm chìm trong tình yêu. Tulsidas làm sao kể được sự vĩ đại của ngài? Chỉ nhờ bản năng sùng kính tự nhiên, sự hiểu biết tốt trong lòng tôi mới hân hoan. Biết mình nhỏ bé và sự vĩ đại của ngài bao la, tôi e thẹn và lùi lại trong kính sợ trước toàn thể giới thi sĩ. Không thể kể được đức hạnh của ngài, hay sự dồi dào của lòng khao khát; sự vận động tâm trí tôi như lời nói của một đứa trẻ.
Doha 303
भरत बिमल जसु बिमल बिधु सुमति चकोरकुमारि।उदित बिमल जन हृदय नभ एकटक रही निहारि।।303।।
bharata bimala jasū bimala bidhū sumati cakorakumāri |udita bimala jana hṛdaya nabha ekaṭaka rahī nihāri ||303||
Danh tiếng trong sạch của Bharata như mặt trăng không vết nhơ; và Sự Hiểu Biết Đúng Đắn, như một thiếu nữ chakor trẻ, chăm chú nhìn không chớp mắt, khi nó mọc lên trong bầu trời trong trẻo của trái tim các tín đồ.
Chaupai 304.1-4
भरत सुभाउ न सुगम निगमहूँ।लघु मति चापलता कबि छमहूँ।।
कहत सुनत सति भाउ भरत को।सीय राम पद होइ न रत को।।
सुमिरत भरतहि प्रेमु राम को।जेहि न सुलभ तेहि सरिस बाम को।।
देखि दयाल दसा सबही की।राम सुजान जानि जन जी की।।
धरम धुरीन धीर नय नागर।सत्य सनेह सील सुख सागर।।
देसु काल लखि समउ समाजू।नीति प्रीति पालक रघुराजू।।
बोले बचन बानि सरबसु से।हित परिनाम सुनत ससि रसु से।।
तात भरत तुम्ह धरम धुरीना।लोक बेद बिद प्रेम प्रबीना।।
bharata subhāu na sugama nigama-hū̃ |laghu mati cāpalatā kabi chamahū̃ ||
kahata sunata sati bhāu bharata ko |sīya rāma pada hoi na rata ko ||
sumirata bharatahi premu rāma ko |jehi na sulabha tehi sarisa bāma ko ||
dekhi dayāla dasā sabahī kī |rāma sujāna jāni jana jī kī ||
dharama dhurīna dhīra naya nāgara |satya saneha sīla sukha sāgara ||
desu kāla lakhi samau samājū |nīti prīti pālaka raghurājū ||
bole bacana bāni sarabasu se |hita parināma sunata sasi rasu se ||
tāta bharata tumha dharama dhurīnā |loka beda bida prema prabīnā ||
Bản tính của Bharata không dễ hiểu ngay cả với các Veda; hỡi các thi sĩ, hãy tha thứ cho sự táo bạo của trí tuệ nhỏ bé của tôi. Ai, khi kể hay nghe về lòng sùng kính chân thật của Bharata, mà không trở nên gắn bó với đôi chân của Sita và Rama? Ai sánh bằng kẻ ngược ngạo, người mà tình yêu Rama không dễ đến, ngay cả khi nhớ về Bharata? Thấy tình cảnh của tất cả mọi người ở đó, Rama đầy lòng bi mẫn và khôn ngoan, người biết rõ tâm lòng các tín đồ, người gánh vác gánh nặng của chính nghĩa, kiên định, am tường sách lược, đại dương của chân lý, tình thương, phẩm hạnh và hạnh phúc, Vua của dòng Raghu, bảo vệ công lý và tình yêu, lưu ý đến nơi chốn, thời gian, dịp và hội chúng, rồi nói những lời như tinh túy của vạn vật, có lợi trong kết quả, và ngọt ngào khi nghe như mật trăng. "Bharata thân mến, ngươi là người gánh vác gánh nặng của chính nghĩa, am tường đạo lý thế gian và Veda, và tinh thông trong tình yêu.
Doha 304
करम बचन मानस बिमल तुम्ह समान तुम्ह तात।गुर समाज लघु बंधु गुन कुसमयँ किमि कहि जात।।304।।
karama bacana mānasa bimala tumha samāna tumha tāta |gura samāja laghu bandhu guna kusamayã kimi kahi jāta ||304||
Trong việc làm, lời nói và tâm trí, ngài trong sạch, và không ai sánh ngang ngài, thưa người anh thân mến, ngoài chính ngài. Trước các bậc trưởng bối và trong hội chúng, và vào lúc không thích hợp như vậy, làm sao có thể nói lên đức hạnh của một người em trai?
Chaupai 305.1-4
जानहु तात तरनि कुल रीती।सत्यसंध पितु कीरति प्रीती।।
समउ समाजु लाज गुरुजन की।उदासीन हित अनहित मन की।।
तुम्हहि बिदित सबही कर करमू।आपन मोर परम हित धरमू।।
मोहि सब भाँति भरोस तुम्हारा।तदपि कहउँ अवसर अनुसारा।।
तात तात बिनु बात हमारी।केवल गुरुकुल कृपाँ सँभारी।।
नतरु प्रजा परिजन परिवारू।हमहि सहित सबु होत खुआरू।।
जौं बिनु अवसर अथवँ दिनेसू।जग केहि कहहु न होइ कलेसू।।
तस उतपातु तात बिधि कीन्हा।मुनि मिथिलेस राखि सबु लीन्हा।।
jānahu tāta tarani kula rītī |satya-sandha pitu kīrati prītī ||
samau samāju lāja gurujana kī |udāsīna hita anhita mana kī ||
tumhahi bidita sabahī kara karamū |āpana mora parama hita dharamū ||
mohi saba bhाँti bharosa tumhārā |tadapi kahaũ avasara anusārā ||
tāta tāta binu bāta hamārī |kevala gurukula kṛpā̃ sãbhārī ||
nataru prajā parijana parivārū |hamahi sahita sabu hota khuārū ||
jaũ binu avasara athavā̃ dinesū |jaga kehi kahahu na hoi kalesū ||
tasa utapātu tāta bidhi kīnhā |muni mithilesa rākhi sabu līnhā ||
Em ơi, em biết phong tục của dòng họ Mặt Trời, cùng sự giữ lời chân thật của cha chúng ta, danh tiếng của cha, và tình yêu thương của cha. Em biết thời điểm và buổi hội họp, sự tôn trọng bậc trưởng bối, và lòng của tất cả mọi người, dù thờ ơ, thân thiện hay thù địch. Cách hành xử của mọi người em đều biết, cũng như điều thiện hảo tối cao của em và của anh, cùng những đòi hỏi của bổn phận. Anh hoàn toàn tin tưởng em trong mọi phương diện; tuy nhiên anh nói theo như hoàn cảnh đòi hỏi. Em ơi, không có cha chúng ta, mọi việc của chúng ta chỉ được duy trì nhờ ân sủng của gia đình đạo sư. Bằng không, thần dân, người thân, và gia quyến, cùng với chính chúng ta, tất cả đều sẽ bị hủy diệt. Nếu mặt trời lặn ngoài thời điểm, hãy nói cho anh biết, ai trên thế gian này sẽ không bị khổ đau? Em ơi, Định mệnh đã gây ra một tai họa như thế, nhưng đạo sĩ Vasistha và vua xứ Mithila đã hóa giải và cứu vãn tất cả.
Doha 305
राज काज सब लाज पति धरम धरनि धन धाम।गुर प्रभाउ पालिहि सबहि भल होइहि परिनाम।।305।।
rāja kāja saba lāja pati dharama dharani dhana dhāma |gura prabhāu pālihi sabahi bhala hoi hi parināma ||305||
Công việc của vương quốc, mọi danh dự, sự duy trì dharma của vua, sự ổn định của đất đai, tài sản và nhà cửa - bởi sức mạnh duy trì của đạo sư, tất cả sẽ được bảo tồn, và kết cục sẽ tốt lành.
Chaupai 306.1-4
सहित समाज तुम्हार हमारा।घर बन गुर प्रसाद रखवारा।।
मातु पिता गुर स्वामि निदेसू।सकल धरम धरनीधर सेसू।।
सो तुम्ह करहु करावहु मोहू।तात तरनिकुल पालक होहू।।
साधक एक सकल सिधि देनी।कीरति सुगति भूतिमय बेनी।।
सो बिचारि सहि संकटु भारी।करहु प्रजा परिवारु सुखारी।।
बाँटी बिपति सबहिं मोहि भाई।तुम्हहि अवधि भरि बड़ि कठिनाई।।
जानि तुम्हहि मृदु कहउँ कठोरा।कुसमयँ तात न अनुचित मोरा।।
होहिं कुठायँ सुबंधु सुहाए।ओड़िअहिं हाथ असनिहु के घाए।।
sahita samāja tumhāra hamārā |ghara bana gura prasāda rakhavārā ||
mātu pitā gura svāmi nidesū |sakala dharama dharanīdhara sesū ||
so tumha karahu karāvahu mohū |tāta taranikula pālaka hohū ||
sādhaka eka sakala sidhi denī |kīrati sugati bhūtimaya benī ||
so bicāri sahi saṁkaṭu bhārī |karahu prajā parivāru sukhārī ||
bā̃ṭī bipati sabahiṁ mohi bhāī |tumhahi avadhi bhari baṛi kaṭhināī ||
jāni tumhahi mṛdu kahaũ kaṭhorā |kusamayã tāta na anucita morā ||
hohiṁ kuṭhāyã subaṁdhu suhāe |oṛiahiṁ hātha asanihu ke ghāe ||
Ngài và tôi, cùng với toàn thể đoàn tùy tùng của chúng ta, ở nhà và trong rừng, đều có ân sủng của guru làm người bảo vệ. Mệnh lệnh của mẹ, cha, guru và chủ nhân giống như Shesha nâng đỡ mặt đất, bởi vì nó duy trì toàn bộ dharma. Hãy tự tuân theo mệnh lệnh ấy, và khiến tôi cũng tuân theo. Anh thân mến, hãy trở thành người bảo vệ dòng dõi Surya. Đó là một phương tiện duy nhất ban mọi thành tựu, một dòng chảy ba ngã gồm danh tiếng, vận mệnh tốt lành và sự thịnh vượng. Sau khi suy xét điều ấy, hãy chịu đựng nỗi khổ đau nặng nề, và làm cho dân chúng cùng gia đình ngài được hạnh phúc. Anh thân mến, tôi đã chia tai ương cho tất cả, nhưng chính ngài gánh chịu khó khăn lớn nhất trong suốt thời hạn. Biết rằng ngài hiền lành, tôi vẫn nói lời gay gắt. Anh thân mến, thời cuộc đang xấu, và lời tôi nói không phải là không thích đáng. Trong lúc gian nan, những người anh em tốt trở thành lá chắn, giống như bàn tay giơ lên để đỡ cả những đòn đánh của sấm sét.
Doha 306
सेवक कर पद नयन से मुख सो साहिबु होइ।तुलसी प्रीति कि रीति सुनि सुकबि सराहहिं सोइ।।306।।
sevaka kara pada nayana se mukha so sāhibu hoi |tulasī prīti ki rīti suni sukabi sarāhahiṁ soi ||306||
Người đầy tớ như tay, chân và mắt, còn người chủ như miệng. Tulsidas nói: nghe về cách yêu thương như thế này, các thi sĩ giỏi ca ngợi điều đó.
Chaupai 307.1-4
सभा सकल सुनि रघुबर बानी।प्रेम पयोधि अमिअ जनु सानी।।
सिथिल समाज सनेह समाधी।देखि दसा चुप सारद साधी।।
भरतहि भयउ परम संतोषू।सनमुख स्वामि बिमुख दुख दोषू।।
मुख प्रसन्न मन मिटा बिषादू।भा जनु गूँगेहि गिरा प्रसादू।।
कीन्ह सप्रेम प्रनामु बहोरी।बोले पानि पंकरुह जोरी।।
नाथ भयउ सुखु साथ गए को।लहेउँ लाहु जग जनमु भए को।।
अब कृपाल जस आयसु होई।करौं सीस धरि सादर सोई।।
सो अवलंब देव मोहि देई।अवधि पारु पावौं जेहि सेई।।
sabhā sakala suni raghubara bānī |prema payodhi amia janu sānī ||
sithila samāja saneha samādhī |dekhi dasā cupa sārada sādhī ||
bharatahi bhayau parama saṁtoṣū |sanamukha svāmi bimukha dukha doṣū ||
mukha prasanna mana miṭā biṣādū |bhā janu gū̃gehi girā prasādū ||
kīnha saprema pranāmu bahorī |bole pāni paṁkaruha jorī ||
nātha bhayau sukhu sātha gae ko |laheũ lāhu jaga janamu bhae ko ||
aba kṛpāla jasa āyasu hoī |karauṁ sīsa dhari sādara soī ||
so avalaṁba deva mohi deī |avadhi pāru pāvauṁ jehi seī ||
Toàn thể hội đồng nghe lời của Rama, người xuất sắc nhất trong dòng Raghu, như đại dương tình yêu đậm đà mật ngọt, đều được xúc động. Cả hội chúng trở nên rã rời, chìm đắm trong thiền định của tình thương; nhìn thấy trạng thái của họ, Sarada, nữ thần ngôn ngữ, nín lặng. Bharata cảm thấy mãn nguyện tột bậc: với chủ nhân quay về phía mình, dịu dàng ân cần, nỗi buồn và lỗi lầm đã lùi xa. Khuôn mặt chợt sáng lên và sự chán nản trong tâm trí tan biến, như thể người câm đã nhận được món quà của lời nói. Rồi ông cúi lạy với đầy yêu thương, và lên tiếng, chắp hai bàn tay lại như đóa sen. "Lạy Chúa, con hạnh phúc như thể con đã đi cùng ngài; con đã đạt được phần thưởng của việc sinh ra trên cõi đời này." "Nay, lạy Chúa từ bi, bất cứ mệnh lệnh nào ngài ban, con sẽ đội trên đầu và thi hành với lòng thành kính." "Lạy Chúa, xin ban cho con một chỗ dựa mà nhờ phụng sự đó con có thể đạt đến bờ bên kia của thời gian lưu đày đã định."
Doha 307
देव देव अभिषेक हित गुर अनुसासनु पाइ।आनेउँ सब तीरथ सलिलु तेहि कहँ काह रजाइ।।307।।
deva deva abhiṣeka hita gura anusāsanu pāi |āneũ saba tīratha salilu tehi kahã kāha rajāi ||307||
Lạy Chúa của các vị thần, để thực hiện lễ đăng quang của Ngài, con đã nhận được lệnh của Guru. Con đã mang nước từ tất cả các nơi thánh thiện; ý muốn của Ngài về việc này là gì?
Chaupai 308.1-4
एकु मनोरथु बड़ मन माहीं।सभयँ सकोच जात कहि नाहीं।।
कहहु तात प्रभु आयसु पाई।बोले बानि सनेह सुहाई।।
चित्रकूट सुचि थल तीरथ बन।खग मृग सर सरि निर्झर गिरिगन।।
प्रभु पद अंकित अवनि बिसेषी।आयसु होइ त आवौं देखी।।
अवसि अत्रि आयसु सिर धरहू।तात बिगतभय कानन चरहू।।
मुनि प्रसाद बनु मंगल दाता।पावन परम सुहावन भ्राता।।
रिषिनायकु जहँ आयसु देहीं।राखेहु तीरथ जलु थल तेहीं।।
सुनि प्रभु बचन भरत सुख पावा।मुनि पद कमल मुदित सिरु नावा।।
eku manorathu baṛa mana māhīṁ |sabhayã sakoca jāta kahi nāhīṁ ||
kahahu tāta prabhu āyasu pāī |bole bāni saneha suhāī ||
citrakūṭa suci thala tīratha bana |khaga mṛga sara sari nirjhara girigana ||
prabhu pada aṁkita avani biseṣī |āyasu hoi ta āvauṁ dekhī ||
avasi atri āyasu sira dharahū |tāta bigatabhaya kānana carahū ||
muni prasāda banu maṁgala dātā |pāvana parama suhāvana bhrātā ||
riṣināyaku jahã āyasu dehīṁ |rākhehu tīratha jalu thala tehīṁ ||
suni prabhu bacana bharata sukha pāvā |muni pada kamala mudita siru nāvā ||
"Có một khát vọng lớn trong lòng con, nhưng vì sợ hãi và xấu hổ nên con không thể nói ra." Chúa nói: "Hãy nói ra, hỡi em." Nhận được lệnh của Chúa, Bharata nói bằng những lời đẹp đẽ vì đầy tình thương. "Những nơi thánh thiện của Chitrakuta, những nơi hành hương và rừng của nó, chim chóc và thú vật của nó, hồ, sông và thác nước của nó, và quần thể đồi núi của nó, và đặc biệt là mặt đất được đánh dấu bằng dấu chân của Chúa: nếu ngài truyền lệnh, con sẽ đi và ngắm nhìn chúng." Chúa nói: "Hãy nhất định nhận lệnh của Atri lên đầu em, rồi sau đó, hỡi em, hãy dạo trong rừng mà không sợ hãi. Nhờ ân sủng của tiên nhân, khu rừng ban phước lành, hỡi em, và vô cùng thánh thiện cùng xinh đẹp. Ở nơi nào mà tộc trưởng các tiên nhân chỉ định, hãy đặt nước của các nơi thánh ở đó." Nghe lời của Chúa, Bharata vui mừng, và vui vẻ cúi đầu xuống đôi chân như sen của tiên nhân.
Doha 308
भरत राम संबादु सुनि सकल सुमंगल मूल।सुर स्वारथी सराहि कुल बरषत सुरतरु फूल।।308।।
bharata rāma saṁbādu suni sakala sumaṁgala mūla |sura svārathī sarāhi kula baraṣata surataru phūla ||308||
Nghe cuộc đối thoại giữa Bharata và Rama, là nguồn gốc của mọi phước lành, các vị thần ca ngợi cả hai; và từ các cây thiên giới, hoa rơi xuống như mưa.
Chaupai 309.1-4
धन्य भरत जय राम गोसाईं।कहत देव हरषत बरिआई।।
मुनि मिथिलेस सभाँ सब काहू।भरत बचन सुनि भयउ उछाहू।।
भरत राम गुन ग्राम सनेहू।पुलकि प्रसंसत राउ बिदेहू।।
सेवक स्वामि सुभाउ सुहावन।नेमु पेमु अति पावन पावन।।
मति अनुसार सराहन लागे।सचिव सभासद सब अनुरागे।।
सुनि सुनि राम भरत संबादू।दुहु समाज हियँ हरषु बिषादू।।
राम मातु दुखु सुखु सम जानी।कहि गुन राम प्रबोधीं रानी।।
एक कहहिं रघुबीर बड़ाई।एक सराहत भरत भलाई।।
dhanya bharata jaya rāma gosāīṁ |kahata deva haraṣata bariāī ||
muni mithilesa sabhā̃ saba kāhū |bharata bacana suni bhayau uchāhū ||
bharata rāma guna grāma sanehū |pulaki prasaṁsata rāu bidehū ||
sevaka svāmi subhāu suhāvana |nemu pemu ati pāvana pāvana ||
mati anusāra sarāhana lāge |saciva sabhāsada saba anurāge ||
suni suni rāma bharata saṁbādū |duhu samāja hiyã haraṣu biṣādū ||
rāma mātu dukhu sukhu sama jānī |kahi guna rāma prabodhīṁ rānī ||
eka kahahiṁ raghubīra baṛāī |eka sarāhata bharata bhalāī ||
"Phúc thay Bharata! Vinh quang cho Rama, Chúa của chúng ta!" Các vị thần reo lên, và niềm hoan hỉ của họ tuôn trào không thể kìm giữ. Vị đạo sĩ, vị vua xứ Mithila, và tất cả mọi người trong hội đồng đều tràn ngập hoan hỉ khi nghe lời Bharata. Vua Videha, rung động vì hoan hỉ, ca ngợi vô vàn đức hạnh và tình yêu của Bharata và Rama. Bản tính duyên dáng của người hầu và chủ nhân, cùng lời thề và tình yêu của họ, trong sạch hơn cả sự trong sạch nhất. Các quan đại thần và tất cả thành viên trong hội đồng, tràn đầy lòng sùng kính, bắt đầu ca ngợi họ theo sự hiểu biết của mình. Khi nghe đi nghe lại cuộc đối thoại của Rama và Bharata, trong lòng cả hai nhóm đều có niềm hoan hỉ pha lẫn buồn đau. Mẹ của Rama, xem nỗi buồn và niềm vui của mình như nhau, kể lại đức hạnh của Rama và an ủi các vị hoàng hậu. Người thì kể về sự vĩ đại của Anh hùng dòng Raghu; người khác thì ca ngợi lòng tốt của Bharata.
Doha 309
अत्रि कहेउ तब भरत सन सैल समीप सुकूप।राखिअ तीरथ तोय तहँ पावन अमिअ अनूप।।309।।
atri kaheu taba bharata sana saila samīpa sukūpa |rākhia tīratha toya tahã pāvana amia anūpa ||309||
Sau đó Atri nói với Bharata: "Gần ngọn đồi có một cái giếng tốt. Hãy cất ở đó nước của tất cả các nơi thánh, trong sạch, như cam lồ, và vô song."
परंपरानुसार इस प्रसंग का पाठ ‘सेवक-धर्म’ (आज्ञापालन), ‘प्रजा/परिवार में शान्ति’ और ‘मन के उचाट-द्विविधा’ के शमन का फल देता है; विशेषतः भरत-विनय का श्रवण/कीर्तन दास्य-भक्ति को निर्मल कर ‘अहं-त्याग’ की सिद्धि में सहायक माना जाता है।
सामान्य वैष्णव-परंपरा में दास्य-विनय प्रसंगों पर ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ (नाम-संपुट) या ‘राम रामेति रामेति’ (नाम-स्मरण) जोड़ा जाता है; कुछ रामानंदी पाठ-परंपराओं में ‘सीता-राम’ नाम-संपुट भी प्रचलित है।
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.