Prakarana 25
त्याग-दीक्षा का सोपान: राजधर्म, कुलधर्म और आत्मधर्म के संघर्ष में ‘प्रेम’ को शुद्ध कर ‘शरणागति’ तक पहुँचाना। अयोध्या काण्ड में भक्त-हृदय का अहं (अधिकार/अपमान/राज्य) गलता है और सेवाभाव (दास्य) व भ्रातृ-प्रेम (सख्य) मिलकर वैराग्य-युक्त करुणा में परिणत होते हैं—यही मुक्ति-सीढ़ी की मध्य-चढ़ाई है।
Rasa chủ đạo của Ayodhyā Kāṇḍa là karuṇā, nhưng không phải là sự than vãn đơn thuần, mà là lòng từ bi được tinh lọc bởi bhakti. Ở đây, sự quyến rũ của "vương quốc" và sự khổ hạnh của "rừng sâu" xoay quanh một trục duy nhất: sự kiềm chế vững vàng trong dharma của Rāma và tình yêu trong sạch của Bharata. Trong đoạn văn hiện tại (khoảng Doha 240, 249), rasa của sự gặp gỡ xoa dịu nỗi buồn thành bình an: cái ôm của Bharata và Rāma; sự ấm áp tự nhiên của Lakṣmaṇa, Niṣāda và Kevat; nỗi đau xé lòng của các người mẹ; và Vasiṣṭha cùng các đạo sư mang lại sự vững chãi cho xã hội. Lời dạy dharma của Tulasī ở đây dựa trên "Īsa ādhīn jagu", thế gian nằm dưới Chúa, một quan điểm không đổ lỗi. Chân lý nirguṇa (quyền năng tuyệt đối của Thượng Đế) được nếm trải trong līlā saguṇa (cái ôm, bụi chân, phước lành). Do đó, kāṇḍa này, trong chuỗi sopāna, là bước của "tình yêu được điều tiết bởi vairāgya", nơi bhakti biến ngay cả nỗi đau xã hội thành sādhana.
Verses
Chaupai 240.1-4
सानुज सखा समेत मगन मन।बिसरे हरष सोक सुख दुख गन।।
पाहि नाथ कहि पाहि गोसाई।भूतल परे लकुट की नाई।।
बचन सपेम लखन पहिचाने।करत प्रनामु भरत जियँ जाने।।
बंधु सनेह सरस एहि ओरा।उत साहिब सेवा बस जोरा।।
मिलि न जाइ नहिं गुदरत बनई।सुकबि लखन मन की गति भनई।।
रहे राखि सेवा पर भारू।चढ़ी चंग जनु खैंच खेलारू।।
कहत सप्रेम नाइ महि माथा।भरत प्रनाम करत रघुनाथा।।
उठे रामु सुनि पेम अधीरा।कहुँ पट कहुँ निषंग धनु तीरा।।
sānuja sakhā sameta magana mana |bisare haraṣa soka sukha dukha gana ||
pāhi nātha kahi pāhi gosāī |bhūtala pare lakuṭa kī nāī ||
bacana sapema lakhana pahicāne |karata pranāmu bharata jiyã jāne ||
baṁdhu saneha sarasa ehi orā |uta sāhiba sevā basa jorā ||
mili na jāi nahiṁ gudarata banaī |sukabi lakhana mana kī gati bhanaī ||
rahe rākhi sevā para bhārū |caṛhī caṁga janu khaiṁca khelārū ||
kahata saprema nāi mahi māthā |bharata pranāma karata raghunāthā ||
uṭhe rāmu suni pema adhīrā |kahũ paṭa kahũ niṣaṁga dhanu tīrā ||
Bharata, cùng với người em trai và người bạn của mình, chìm đắm trong sự say mê của tâm trí, và quên đi toàn bộ muôn vàn niềm vui và nỗi buồn, sự hân hoan và nỗi đau khổ. Vừa kêu lên, "Hãy bảo vệ con, lạy Chúa! Hãy bảo vệ con, lạy Chủ!" ngài gục xuống đất như một cây gậy. Lakshmana nhận ra giọng nói đầy yêu thương và hiểu trong lòng rằng Bharata đang cúi chào bày tỏ lòng kính trọng. Bên này là tình yêu thương dịu dàng của người anh em; bên kia là sự ràng buộc của việc phục vụ chủ nhân. Người không thể đến ôm Bharata, nhưng kìm nén cũng không phải là điều thích hợp. Chỉ có thi sĩ chân chính mới có thể miêu tả được trạng thái tâm trí của Lakshmana. Người vẫn ở lại, gánh vác trách nhiệm phục vụ nặng hơn, như một con diều bay cao mà dây bị người chơi kéo lại. Cúi đầu xuống đất, người nói đầy yêu thương, "Lạy Chúa tể dòng Raghu, Bharata đang cúi chào bày tỏ lòng kính trọng đến ngài." Nghe thấy vậy, Rama đứng dậy, bị tình yêu thương làm cho bồn chồn, y phục ở một nơi và ống tên, cung, tên ở một nơi khác.
Doha 240
बरबस लिए उठाइ उर लाए कृपानिधान।भरत राम की मिलनि लखि बिसरे सबहि अपान।।240।।
barabasa lie uṭhāi ura lāe kṛpānidhāna |bharata rāma kī milani lakhi bisare sabahi apāna ||240||
Không tự chủ được, ngài nâng người em lên và ôm vào tim, là kho tàng của lòng từ bi. Thấy cuộc gặp gỡ của Bharata và Rama, mọi ý nghĩ về bản thân đều bị quên lãng.
Chaupai 241.1-4
मिलनि प्रीति किमि जाइ बखानी।कबिकुल अगम करम मन बानी।।
परम पेम पूरन दोउ भाई।मन बुधि चित अहमिति बिसराई।।
कहहु सुपेम प्रगट को करई।केहि छाया कबि मति अनुसरई।।
कबिहि अरथ आखर बलु साँचा।अनुहरि ताल गतिहि नटु नाचा।।
अगम सनेह भरत रघुबर को।जहँ न जाइ मनु बिधि हरि हर को।।
सो मैं कुमति कहौं केहि भाँती।बाज सुराग कि गाँडर ताँती।।
मिलनि बिलोकि भरत रघुबर की।सुरगन सभय धकधकी धरकी।।
समुझाए सुरगुरु जड़ जागे।बरषि प्रसून प्रसंसन लागे।।
milani prīti kimi jāi bakhānī |kabikula agama karama mana bānī ||
parama pema pūrana dou bhāī |mana budhi cita ahamiti bisarāī ||
kahahu supema pragaṭa ko karaī |kehi chāyā kabi mati anusaraī ||
kabihi aratha ākhara balu sā̃cā |anuhari tāla gatihi naṭu nācā ||
agama saneha bharata raghubara ko |jahã na jāi manu bidhi hari hara ko ||
so maiṁ kumati kahauṁ kehi bhā̃tī |bāja surāga ki gā̃ḍara tā̃tī ||
milani biloki bharata raghubara kī |suragana sabhaya dhakadhakī dharakī ||
samujhāe suraguru jaṛa jāge |baraṣi prasūna prasaṁsana lāge ||
Làm sao có thể kể được tình yêu của cuộc gặp gỡ ấy? Nó vượt quá tầm với của cả giới thi sĩ, trong hành động, tâm trí, và lời nói. Cả hai anh em đều tràn đầy tình yêu tối thượng, và họ quên mất tâm trí, trí tuệ, tư duy, và ý thức về bản ngã. Hãy nói cho ta biết, ai có thể bày tỏ tình yêu hoàn hảo ấy? Bằng hình ảnh nào mà tâm trí thi nhân có thể theo dấu nó? Sức mạnh của thi nhân nằm ở ý nghĩa chân thực và ngôn từ; vũ công múa theo nhịp điệu và tiết tấu của điệu khúc. Tình yêu của Bharata và bậc tối thắng của dòng Raghu là không thể với tới; ngay cả tâm trí của Brahma, Vishnu, và Shiva cũng không thể đi đến nơi ấy. Vậy thì ta, kẻ tối dạ này, làm sao có thể miêu tả nó? Một cây đàn có dây cỏ gandar liệu có thể phát ra âm nhạc du dương chăng? Thấy cuộc gặp gỡ của Bharata và bậc tối thắng dòng Raghu, chư thiên run sợ, và lòng họ đập thình thịch vì kinh hoàng. Khi Brihaspati, đạo sư của chư thiên, đã khuyên bảo, những kẻ tối dạ bừng tỉnh, rồi mưa hoa xuống và bắt đầu ca ngợi.
Doha 241
मिलि सपेम रिपुसूदनहि केवटु भेंटेउ राम।भूरि भायँ भेंटे भरत लछिमन करत प्रनाम।।241।।
mili sapema ripusūdanahi kevaṭu bheṁṭeu rāma |bhūri bhāyã bheṁṭe bharata lachimana karata pranāma ||241||
Sau khi gặp Shatrughna với tình thương mến, Rama ôm người lái đò. Bharata ôm Lakshmana với tình yêu dồi dào, trong khi Lakshmana cúi chào ngài.
Chaupai 242.1-4
भेंटेउ लखन ललकि लघु भाई।बहुरि निषादु लीन्ह उर लाई।।
पुनि मुनिगन दुहुँ भाइन्ह बंदे।अभिमत आसिष पाइ अनंदे।।
सानुज भरत उमगि अनुरागा।धरि सिर सिय पद पदुम परागा।।
पुनि पुनि करत प्रनाम उठाए।सिर कर कमल परसि बैठाए।।
सीयँ असीस दीन्हि मन माहीं।मगन सनेहँ देह सुधि नाहीं।।
सब बिधि सानुकूल लखि सीता।भे निसोच उर अपडर बीता।।
कोउ किछु कहइ न कोउ किछु पूँछा।प्रेम भरा मन निज गति छूँछा।।
तेहि अवसर केवटु धीरजु धरि।जोरि पानि बिनवत प्रनामु करि।।
bheṁṭeu lakhana lalaki laghu bhāī |bahuri niṣādu līnha ura lāī ||
puni munigana duhũ bhāinha baṁde |abhimata āsiṣa pāi anaṁde ||
sānuja bharata umagi anurāgā |dhari sira siya pada paduma parāgā ||
puni puni karata pranāma uṭhāe |sira kara kamala parasi baiṭhāe ||
sīyã asīsa dīnhi mana māhīṁ |magana sanehã deha sudhi nāhīṁ ||
saba bidhi sānukūla lakhi sītā |bhe nisoca ura apaḍara bītā ||
kou kichu kahai na kou kichu pū̃chā |prema bharā mana nija gati chū̃chā ||
tehi avasara kevaṭu dhīraju dhari |jori pāni binavata pranāmu kari ||
Lakshmana đầy tình thương ôm lấy người em trai Shatrughna, rồi sau đó ôm Nishada vào lòng mình. Sau đó hai anh em cúi chào chúng tiên nhân, và nhận được những phước lành như ý muốn, họ vô cùng hoan hỉ. Bharata cùng người em trai, tràn đầy tình yêu, đặt lên đầu mình bụi từ đôi chân sen của Sita. Khi họ lạy đi lạy lại, bà nâng họ dậy, và chạm vào đầu họ bằng đôi tay sen của mình, rồi cho họ ngồi xuống. Sita ban phước lành trong lòng, say đắm tình yêu đến mức không còn ý thức về thân mình. Thấy Sita vui vẻ theo mọi đường hướng, Bharata hết lo âu, và nỗi sợ vô căn cứ trong lòng ông tan biến. Không ai nói gì và không ai hỏi gì; tâm trí tràn đầy tình yêu và rỗng tuếch tự thân. Lúc bấy giờ người lái đò lấy can đảm, chắp tay, cúi chào và khẩn cầu khiêm nhường.
Doha 242
नाथ साथ मुनिनाथ के मातु सकल पुर लोग।सेवक सेनप सचिव सब आए बिकल बियोग।।242।।
nātha sātha muninātha ke mātu sakala pura loga |sevaka senapa saciva saba āe bikala biyoga ||242||
Lạy Chúa, cùng với bậc trưởng lão các đạo sĩ, tất cả các bà mẹ và dân chúng trong thành đều đã đến, cùng với các đầy tớ, các chỉ huy quân đội, và tất cả các quan đại thần, đến trong trạng thái đau đớn vì biệt ly với ngài.
Chaupai 243.1-4
सीलसिंधु सुनि गुर आगवनू।सिय समीप राखे रिपुदवनू।।
चले सबेग रामु तेहि काला।धीर धरम धुर दीनदयाला।।
गुरहि देखि सानुज अनुरागे।दंड प्रनाम करन प्रभु लागे।।
मुनिबर धाइ लिए उर लाई।प्रेम उमगि भेंटे दोउ भाई।।
प्रेम पुलकि केवट कहि नामू।कीन्ह दूरि तें दंड प्रनामू।।
रामसखा रिषि बरबस भेंटा।जनु महि लुठत सनेह समेटा।।
रघुपति भगति सुमंगल मूला।नभ सराहि सुर बरिसहिं फूला।।
एहि सम निपट नीच कोउ नाहीं।बड़ बसिष्ठ सम को जग माहीं।।
sīlasiṁdhu suni gura āgavanū |siya samīpa rākhe ripudavanū ||
cale sabega rāmu tehi kālā |dhīra dharama dhura dīnadayālā ||
gurahi dekhi sānuja anurāge |daṁḍa pranāma karana prabhu lāge ||
munibara dhāi lie ura lāī |prema umagi bheṁṭe dou bhāī ||
prema pulaki kevaṭa kahi nāmū |kīnha dūri teṁ daṁḍa pranāmū ||
rāmasakhā riṣi barabasa bheṁṭā |janu mahi luṭhata saneha sameṭā ||
raghupati bhagati sumaṁgala mūlā |nabha sarāhi sura barisahiṁ phūlā ||
ehi sama nipaṭa nīca kou nāhīṁ |baṛa basiṣṭha sama ko jaga māhīṁ ||
Nghe tin guru đến, Rama đại dương của đức hạnh dịu hiền, để Shatrughna người khuất phục kẻ thù bên cạnh Sita. Giờ khắc ấy Rama lên đường vội vã, kẻ kiên định, gánh vác chính nghĩa, từ bi với kẻ hèn mọn. Thấy guru, ngài cùng em trai tràn đầy tình yêu, và Chúa bắt đầu phủ phục lạy. Vị đạo sĩ tối thượng chạy đến ôm họ vào lòng, tràn đầy tình yêu ôm lấy hai anh em. Kevat người chèo thuyền, run rẩy vì tình yêu, nói tên mình và phủ phục lạy từ xa. Vị đạo sĩ, biết chàng là bạn của Rama, ôm chàng bằng sức mạnh, như thể đang nhặt nhành tình yêu đổ tràn và lăn trên đất. Lòng sùng kính Chúa tộc Raghu là gốc của mọi phước lành; từ trên trời các thần ca ngợi và mưa hoa xuống. Không ai hèn mọn bằng người này, và ai trên đời này sánh được với Vasishtha?
Doha 243
जेहि लखि लखनहु तें अधिक मिले मुदित मुनिराउ।सो सीतापति भजन को प्रगट प्रताप प्रभाउ।।243।।
jehi lakhi lakhanahu teṁ adhika mile mudita munirāu |so sītāpati bhajana ko pragaṭa pratāpa prabhāu ||243||
Nhìn thấy ngài, vua của các đạo sĩ đã đón tiếp ngài với niềm vui lớn hơn cả khi gặp Lakshmana. Đó là quyền năng và vinh quang hiển nhiên của lòng sùng kính đối với Chồng của Sita.
Chaupai 244.1-4
आरत लोग राम सबु जाना।करुनाकर सुजान भगवाना।।
जो जेहि भायँ रहा अभिलाषी।तेहि तेहि कै तसि तसि रुख राखी।।
सानुज मिलि पल महु सब काहू।कीन्ह दूरि दुखु दारुन दाहू।।
यह बड़ि बातँ राम कै नाहीं।जिमि घट कोटि एक रबि छाहीं।।
मिलि केवटिहि उमगि अनुरागा।पुरजन सकल सराहहिं भागा।।
देखीं राम दुखित महतारीं।जनु सुबेलि अवलीं हिम मारीं।।
प्रथम राम भेंटी कैकेई।सरल सुभायँ भगति मति भेई।।
पग परि कीन्ह प्रबोधु बहोरी।काल करम बिधि सिर धरि खोरी।।
ārata loga rāma sabu jānā |karunākara sujāna bhagavānā ||
jo jehi bhāyã rahā abhilāṣī |tehi tehi kai tasi tasi rukha rākhī ||
sānuja mili pala mahu saba kāhū |kīnha dūri dukhu dāruna dāhū ||
yaha baṛi bātã rāma kai nāhīṁ |jimi ghaṭa koṭi eka rabi chāhīṁ ||
mili kevaṭihi umagi anurāgā |purajana sakala sarāhahiṁ bhāgā ||
dekhīṁ rāma dukhita mahatārīṁ |janu subeli avalīṁ hima mārīṁ ||
prathama rāma bheṁṭī kaikeī |sarala subhāyã bhagati mati bheī ||
paga pari kīnha prabodhu bahorī |kāla karama bidhi sira dhari khorī ||
Rama, Đức Chúa đầy lòng thương xót và toàn tri, thấy rằng tất cả mọi người đều đau khổ. Dù mỗi người có ước muốn gì, và khao khát theo cách nào, Rama đều gặp gỡ từng người đúng như vậy và tôn trọng mong muốn của họ. Cùng với người em trai, Ngài gặp gỡ tất cả trong khoảnh khắc, và xua xa nỗi buồn đau khổ dữ dội như lửa thiêu. Điều này không phải là việc lớn đối với Rama; như một mặt trời soi bóng trong hàng triệu vò nước. Ôm lấy người lái đò, tràn đầy tình yêu thương, tất cả dân trong thành đều ca ngợi phước lành của ông. Rama thấy các mẹ trong nỗi buồn, như những dây leo mềm mại bị sương giá đánh trúng từng hàng. Trước tiên Rama gặp Kaikeyi, với bản tính đơn giản, tự nhiên và tâm trí đắm chìm trong lòng sùng kính. Rồi Ngài phủ phục dưới chân bà và an ủi bà, đổ lỗi cho Thời gian, Số phận, và Thiên ý.
Doha 244
भेटीं रघुबर मातु सब करि प्रबोधु परितोषु।अंब ईस आधीन जगु काहु न देइअ दोषु।।244।।
bheṭīṁ raghubara mātu saba kari prabodhu paritoṣu |aṁba īsa ādhīna jagu kāhu na deia doṣu ||244||
Rama gặp tất cả các mẫu thân, mang lại sự an ủi và hài lòng cho họ. Thưa Mẹ, thế gian chịu sự chi phối của Chúa; đừng trách ai cả.
Chaupai 245.1-4
गुरतिय पद बंदे दुहु भाई।सहित बिप्रतिय जे सँग आई।।
गंग गौरि सम सब सनमानीं।देहिं असीस मुदित मृदु बानी।।
गहि पद लगे सुमित्रा अंका।जनु भेटीं संपति अति रंका।।
पुनि जननि चरननि दोउ भ्राता।परे पेम ब्याकुल सब गाता।।
अति अनुराग अंब उर लाए।नयन सनेह सलिल अन्हवाए।।
तेहि अवसर कर हरष बिषादू।किमि कबि कहै मूक जिमि स्वादू।।
मिलि जननहि सानुज रघुराऊ।गुर सन कहेउ कि धारिअ पाऊ।।
पुरजन पाइ मुनीस नियोगू।जल थल तकि तकि उतरेउ लोगू।।
guratiya pada baṁde duhu bhāī |sahita bipratiya je sãga āī ||
gaṁga gauri sama saba sanamānīṁ |dehiṁ asīsa mudita mṛdu bānī ||
gahi pada lage sumitrā aṁkā |janu bheṭīṁ saṁpati ati raṁkā ||
puni janani caranani dou bhrātā |pare pema byākula saba gātā ||
ati anurāga aṁba ura lāe |nayana saneha salila anhavāe ||
tehi avasara kara haraṣa biṣādū |kimi kabi kahai mūka jimi svādū ||
mili jananahi sānuja raghurāū |gura sana kaheu ki dhāria pāū ||
purajana pāi munīsa niyogū |jala thala taki taki utareu logū ||
Hai anh em cúi lạy dưới chân vợ của đạo sư, và các vợ của các bà-la-môn đã đến cùng bà. Họ tôn kính tất cả như tôn kính sông Hằng và Gauri, và các người phụ nữ, với lòng vui mừng, ban phước lành bằng lời nói dịu dàng. Nắm lấy chân Sumitra, họ được ôm vào lòng, như thể một kẻ ăn xin cùng cực đã gặp được tài sản lớn. Rồi hai anh em phủ phục dưới chân mẹ, toàn thân họ tràn ngập tình yêu. Với tình thương sâu sắc, người mẹ ôm họ vào lòng, và tắm cho họ bằng dòng nước yêu thương chảy từ đôi mắt. Làm sao thi sĩ có thể miêu tả niềm vui và nỗi buồn của khoảnh khắc ấy? Nó như một người câm cố kể vị ngọt của một thứ gì đó. Sau khi gặp các bà mẹ, Rama, Vua của dòng Raghu, cùng với người em trai, đã thưa với đạo sư, xin ngài bước chân tới trước. Người dân trong thành, nhận lệnh của vị đạo sĩ trưởng, tìm chỗ nước và bờ, rồi xuống để qua sông.
Doha 245
महिसुर मंत्री मातु गुर गने लोग लिए साथ।पावन आश्रम गवनु किय भरत लखन रघुनाथ।।245।।
mahisura maṁtrī mātu gura gane loga lie sātha |pāvana āśrama gavanu kiya bharata lakhana raghunātha ||245||
Mang theo các vị Brahmana, vị đại thần, các bà mẹ, vị đạo sư, và một số người được chọn lựa, Bharata, Lakshmana, và Chúa tể Raghu đã đi đến tu viện thiêng liêng.
Chaupai 246.1-4
सीय आइ मुनिबर पग लागी।उचित असीस लही मन मागी।।
गुरपतिनिहि मुनितियन्ह समेता।मिली पेमु कहि जाइ न जेता।।
बंदि बंदि पग सिय सबही के।आसिरबचन लहे प्रिय जी के।।
सासु सकल जब सीयँ निहारीं।मूदे नयन सहमि सुकुमारीं।।
परीं बधिक बस मनहुँ मरालीं।काह कीन्ह करतार कुचालीं।।
तिन्ह सिय निरखि निपट दुखु पावा।सो सबु सहिअ जो दैउ सहावा।।
जनकसुता तब उर धरि धीरा।नील नलिन लोयन भरि नीरा।।
मिली सकल सासुन्ह सिय जाई।तेहि अवसर करुना महि छाई।।
sīya āi munibara paga lāgī |ucita asīsa lahī mana māgī ||
gurapatinihi munitiyanha sametā |milī pemu kahi jāi na jetā ||
baṁdi baṁdi paga siya sabahī ke |āsirabacana lahe priya jī ke ||
sāsu sakala jaba sīyã nihārīṁ |mūde nayana sahami sukumārīṁ ||
parīṁ badhika basa manahũ marālīṁ |kāha kīnha karatāra kucālīṁ ||
tinha siya nirakhi nipaṭa dukhu pāvā |so sabu sahia jo daiu sahāvā ||
janakasutā taba ura dhari dhīrā |nīla nalina loyana bhari nīrā ||
milī sakala sāsunha siya jāī |tehi avasara karunā mahi chāī ||
Sita đến và cúi lạy dưới chân vị đạo sĩ vĩ đại, và nhận được phước lành xứng đáng như lòng mong ước. Rồi bà đến gặp vợ của đạo sư cùng các vợ của các đạo sĩ, và tình thương giữa họ không thể kể xiết. Cúi lạy đi lạy lại dưới chân tất cả mọi người, Sita nhận được những phước lành khiến lòng vui sướng. Khi tất cả các mẹ chồng nhìn Sita, họ nhắm mắt lại và rùng mình, thấy bà thật dịu dàng yếu đuối. Bà như chim thiên nga cái rơi vào tay kẻ săn chim. Họ kêu lên, "Đấng Sáng Tạo đã làm điều gì tàn nhẫn và ngược đãi thế!" Nhìn Sita, họ tràn ngập nỗi buồn cùng cực; nhưng mọi điều Số Mệnh bắt phải chịu thì phải chịu hết. Rồi Sita, con gái của Janaka, vững lòng, đôi mắt sen đen rưng rưng nước mắt. Bà đến ôm tất cả các mẹ chồng, và trong khoảnh khắc ấy, lòng thương cảm bao trùm khắp mặt đất.
Doha 246
लागि लागि पग सबनि सिय भेंटति अति अनुराग।हृदयँ असीसहिं पेम बस रहिअहु भरी सोहाग।।246।।
lāgi lāgi paga sabani siya bheṁṭati ati anurāga |hṛdayã asīsahiṁ pema basa rahiahu bharī sohāga ||246||
Sita phủ phục dưới chân từng người trong số họ lần lượt và ôm họ với tình yêu sâu sắc. Và họ, tràn đầy tình cảm, đã chúc phúc cho nàng trong lòng: Nguyện xin nàng luôn tràn đầy hạnh phúc hôn nhân.
Chaupai 247.1-4
बिकल सनेहँ सीय सब रानीं।बैठन सबहि कहेउ गुर ग्यानीं।।
कहि जग गति मायिक मुनिनाथा।कहे कछुक परमारथ गाथा।।
नृप कर सुरपुर गवनु सुनावा।सुनि रघुनाथ दुसह दुखु पावा।।
मरन हेतु निज नेहु बिचारी।भे अति बिकल धीर धुर धारी।।
कुलिस कठोर सुनत कटु बानी।बिलपत लखन सीय सब रानी।।
सोक बिकल अति सकल समाजू।मानहुँ राजु अकाजेउ आजू।।
मुनिबर बहुरि राम समुझाए।सहित समाज सुसरित नहाए।।
ब्रतु निरंबु तेहि दिन प्रभु कीन्हा।मुनिहु कहें जलु काहुँ न लीन्हा।।
bikala sanehã sīya saba rānīṁ |baiṭhana sabahi kaheu gura gyānīṁ ||
kahi jaga gati māyika munināthā |kahe kachuka paramāratha gāthā ||
nṛpa kara surapura gavanu sunāvā |suni raghunātha dusaha dukhu pāvā ||
marana hetu nija nehu bicārī |bhe ati bikala dhīra dhura dhārī ||
kulisa kaṭhora sunata kaṭu bānī |bilapata lakhana sīya saba rānī ||
soka bikala ati sakala samājū |mānahũ rāju akājeu ājū ||
munibara bahuri rāma samujhāe |sahita samāja susarita nahāe ||
bratu niraṁbu tehi dina prabhu kīnhā |munihu kaheṁ jalu kāhũ na līnhā ||
Sita và tất cả các hoàng hậu đều đau buồn vì tình yêu và sự khổ đau, và vị đạo sư trí giả bảo tất cả họ ngồi xuống. Chúa tể các đạo sĩ kể về những nẻo đường của thế gian đều là ảo ảnh, và kể một chút về câu chuyện của chân lý tối cao. Ngài loan báo việc nhà vua ra đi về thành phố của các vị thần, và khi nghe điều đó, Rama cảm nhận nỗi đau không thể chịu nổi. Suy nghĩ rằng tình yêu của chính mình đã là nguyên nhân cái chết của nhà vua, Rama, người gánh vác sự kiên định, trở nên vô cùng đau buồn. Nghe những lời cay đắng cứng rắn như sấm sét, Lakshmana, Sita và tất cả các hoàng hậu bắt đầu than khóc. Toàn thể hội chúng đều bị choáng ngợp bởi nỗi buồn, như thể nhà vua vừa băng hà ngay ngày hôm đó. Sau đó vị đạo sĩ tối cao an ủi Rama, và họ cùng toàn thể hội chúng tắm trong dòng sông thiêng. Ngày hôm đó, Đức Chúa giữ lễ chay tuyệt đối không uống nước, và dù đạo sĩ cho phép, không ai lấy nước uống cả.
Doha 247
भोरु भएँ रघुनंदनहि जो मुनि आयसु दीन्ह।श्रद्धा भगति समेत प्रभु सो सबु सादरु कीन्ह।।247।।
bhoru bhaẽ raghunaṁdanahi jo muni āyasu dīnha |śraddhā bhagati sameta prabhu so sabu sādaru kīnha ||247||
Khi bình minh đến, những gì đạo sĩ truyền lệnh cho Niềm Vui của dòng Raghu, Chúa đã thực hiện tất cả với lòng tôn kính, với đức tin và lòng sùng kính.
Chaupai 248.1-4
करि पितु क्रिया बेद जसि बरनी।भे पुनीत पातक तम तरनी।।
जासु नाम पावक अघ तूला।सुमिरत सकल सुमंगल मूला।।
सुद्ध सो भयउ साधु संमत अस।तीरथ आवाहन सुरसरि जस।।
सुद्ध भएँ दुइ बासर बीते।बोले गुर सन राम पिरीते।।
नाथ लोग सब निपट दुखारी।कंद मूल फल अंबु अहारी।।
सानुज भरतु सचिव सब माता।देखि मोहि पल जिमि जुग जाता।।
सब समेत पुर धारिअ पाऊ।आपु इहाँ अमरावति राऊ।।
बहुत कहेउँ सब कियउँ ढिठाई।उचित होइ तस करिअ गोसाँई।।
kari pitu kriyā beda jasi baranī |bhe punīta pātaka tama taranī ||
jāsu nāma pāvaka agha tūlā |sumirata sakala sumaṁgala mūlā ||
suddha so bhayau sādhu saṁmata asa |tīratha āvāhana surasari jasa ||
suddha bhaẽ dui bāsara bīte |bole gura sana rāma pirīte ||
nātha loga saba nipaṭa dukhārī |kaṁda mūla phala aṁbu ahārī ||
sānuja bharatu saciva saba mātā |dekhi mohi pala jimi juga jātā ||
saba sameta pura dhāria pāū |āpu ihā̃ amarāvati rāū ||
bahuta kaheũ saba kiyaũ ḍhiṭhāī |ucita hoi tasa karia gosā̃ī ||
Sau khi thực hiện nghi lễ tang lễ cho cha theo như Kinh Veda quy định, ngài đã trở nên thanh tịnh, mặt trời xua tan bóng tối của tội lỗi. Tên ngài là lửa đối với bông tội lỗi, và tưởng nhớ tên ngài là gốc rễ của mọi điều tốt lành. Ngài trở nên thanh tịnh theo cách mà các bậc trí giả tán đồng, giống như các nơi hành hương trở nên thanh tịnh khi mời sông Hằng vào. Khi đã thanh tịnh và hai ngày đã trôi qua, Rama được mọi người yêu mến đã thưa với vị đạo sư. "Chúa tôi, tất cả mọi người đều đang trong nỗi khổ đau tột cùng, sống nhờ củ, rễ, trái cây và nước." "Khi con thấy Bharata cùng người em trai, các quan đại thần và tất cả các bà mẹ, mỗi khoảnh khắc trôi qua đối với con như một kiếp." "Hãy lên đường về thành phố cùng tất cả họ. Ngài ở đây, và đức vua đang ở Amaravati." "Con đã nói quá nhiều, và tất cả đều là sự táo bạo của con. Bậc đạo sư, xin hãy làm điều gì mà ngài cho là phù hợp."
Doha 248
धर्म सेतु करुनायतन कस न कहहु अस राम।लोग दुखित दिन दुइ दरस देखि लहहुँ बिश्राम।।248।।
dharma setu karunāyatana kasa na kahahu asa rāma |loga dukhita dina dui darasa dekhi lahahũ biśrāma ||248||
Sao người không thể nói điều này, thưa Rama, người là cây cầu của chính nghĩa và là nơi trú ngụ của lòng từ bi? Dân chúng đang đau khổ; sau khi chiêm ngưỡng dung nhan người trong hai ngày, xin hãy để họ tìm được sự nghỉ ngơi.
Chaupai 249.1-4
राम बचन सुनि सभय समाजू।जनु जलनिधि महुँ बिकल जहाजू।।
सुनि गुर गिरा सुमंगल मूला।भयउ मनहुँ मारुत अनुकुला।।
पावन पयँ तिहुँ काल नहाहीं।जो बिलोकि अंघ ओघ नसाहीं।।
मंगलमूरति लोचन भरि भरि।निरखहिं हरषि दंडवत करि करि।।
राम सैल बन देखन जाहीं।जहँ सुख सकल सकल दुख नाहीं।।
झरना झरिहिं सुधासम बारी।त्रिबिध तापहर त्रिबिध बयारी।।
बिटप बेलि तृन अगनित जाती।फल प्रसून पल्लव बहु भाँती।।
सुंदर सिला सुखद तरु छाहीं।जाइ बरनि बन छबि केहि पाहीं।।
rāma bacana suni sabhaya samājū |janu jalanidhi mahũ bikala jahājū ||
suni gura girā sumaṁgala mūlā |bhayau manahũ māruta anukulā ||
pāvana payã tihũ kāla nahāhīṁ |jo biloki aṁgha ogha nasāhīṁ ||
maṁgalamūrati locana bhari bhari |nirakhahiṁ haraṣi daṁḍavata kari kari ||
rāma saila bana dekhana jāhīṁ |jahã sukha sakala sakala dukha nāhīṁ ||
jharanā jharihiṁ sudhāsama bārī |tribidha tāpahara tribidha bayārī ||
biṭapa beli tṛna aganita jātī |phala prasūna pallava bahu bhā̃tī ||
suṁdara silā sukhada taru chāhīṁ |jāi barani bana chabi kehi pāhīṁ ||
Nghe lời Rama, cả hội chúng đều khiếp sợ, như con thuyền chòng chành trên đại dương. Nhưng khi nghe lời của vị đạo sư, nguồn gốc mọi điềm lành, như thể gió đã trở nên thuận. Ba lần mỗi ngày họ tắm trong dòng nước thánh, chỉ cần nhìn thấy là tiêu diệt chất đống tội lỗi. Họ ngắm nhìn Rama, hiện thân của phước lành, với đôi mắt chan chứa hết lần này đến lần khác, và vui mừng phủ phục trước Ngài hết lần này đến lần khác. Họ đi xem đồi và rừng của Rama, nơi có mọi niềm vui và không có nỗi buồn nào. Suối chảy với nước như cam lồ, và ba loại gió thổi, mát mẻ, dịu dàng, và thơm tho, xua tan ba nỗi khổ đau. Có cây cối, dây leo, và cỏ vô số loài, với trái, hoa, và lá non muôn hình vạn trạng. Có những tảng đá đẹp và bóng râm mát mẻ dưới gốc cây; ai có thể nào miêu tả được vẻ đẹp của khu rừng ấy?
Doha 249
सरनि सरोरुह जल बिहग कूजत गुंजत भृंग।बैर बिगत बिहरत बिपिन मृग बिहंग बहुरंग।।249।।
sarani saroruha jala bihaga kūjata guṁjata bhṛṁga |baira bigata biharata bipina mṛga bihaṁga bahuraṁga ||249||
Những hồ nước với hoa sen, dòng nước, chim ca hát, ong vo ve. Không có sự thù địch, hươu và chim muông nhiều màu sắc đi lại trong rừng.
Frequently Asked Questions
परंपरा में भरत-राम मिलन और पितृ-क्रिया प्रसंग का पाठ ‘भ्रातृ-प्रेम, वैराग्य, और दोषारोपण-रहित शरणागति’ को दृढ़ करता है; घर-कलह/वियोग-शोक में मन को धैर्य, करुणा और धर्म-बुद्धि देता है, तथा पितृ-ऋण/श्राद्ध-भाव की शुद्धि का संस्कार जगाता है।
रामनाम-सम्पुट (जैसे ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’) या ‘सियाराममय सब जग जानी’ भाव-सम्पुट; विशेषतः भरत-प्रेम प्रसंग में ‘राम’ नाम-जप को प्रत्येक दोहा के पूर्व/पश्चात जोड़कर पाठ-परंपरा मिलती है।
Ask anything about Prakarana 25 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
