Prakarana 19

Verse 368 (चौपाई)

कैकेई भव तनु अनुरागे। पाँवर प्रान अघाइ अभागे।। जौं प्रिय बिरहँ प्रान प्रिय लागे। देखब सुनब बहुत अब आगे।। लखन राम सिय कहुँ बनु दीन्हा। पठइ अमरपुर पति हित कीन्हा।। लीन्ह बिधवपन अपजसु आपू। दीन्हेउ प्रजहि सोकु संतापू।। मोहि दीन्ह सुखु सुजसु सुराजू। कीन्ह कैकेईं सब कर काजू।। एहि तें मोर काह अब नीका। तेहि पर देन कहहु तुम्ह टीका।। कैकई जठर जनमि जग माहीं। यह मोहि कहँ कछु अनुचित नाहीं।। मोरि बात सब बिधिहिं बनाई। प्रजा पाँच कत करहु सहाई।।

కైకేయి తన శరీరముపై లోపలినుండి ప్రేమతో ఉంది; ఆమె ప్రాణములు అలసిపోయాయి, ఆమె భాగ్యము నశించింది. వియోగములో నా ప్రాణములు నాకు ప్రియమైతే, ఇకమీదట నేను చాలా చూస్తాను వింటాను. లక్ష్మణ, రామ, సీతలకు అతడు అరణ్యము ఇచ్చెను; వారి మేలు కొరకు దేవలోకమునకు పంపెను. ఆమె వితంతుత్వము అపకీర్తి స్వీకరించెను; ప్రజలకు శోకము వేదన ఇచ్చెను. నాకు సుఖము, మంచి కీర్తి, మంచి పాలన ఇచ్చెను; కైకేయి తన అన్ని పనులు పూర్తి చేసుకుంది. కాబట్టి ఇప్పుడు నాకు ఏమి మంచి? దానిపై మీరు అర్థము చేయాలి. కైకేయి నా గర్భము నుండి లోకములో జన్మించింది; దీనిలో నాకు ఏమీ తప్పు లేదు. నా మాటలన్నీ బ్రహ్మ ద్వారా నిర్ణయించబడ్డాయి; ప్రజలు ఇప్పుడు ఎలా సహాయము చేయగలరు?

Verse 369 (दोहा/सोरठा)

ग्रह ग्रहीत पुनि बात बस तेहि पुनि बीछी मार। तेहि पिआइअ बारुनी कहहु काह उपचार।।180।।

గ్రహము గ్రహమును పట్టుకొనును, తరువాత ఆ మాట శక్తి వలన ఆమె మళ్ళీ కూలిపోవును. ఆమెకు మద్యము త్రాగించాలి; చెప్పుము, ఏ పరిష్కారము?

Verse 370 (चौपाई)

कैकइ सुअन जोगु जग जोई। चतुर बिरंचि दीन्ह मोहि सोई।। दसरथ तनय राम लघु भाई। दीन्हि मोहि बिधि बादि बड़ाई।। तुम्ह सब कहहु कढ़ावन टीका। राय रजायसु सब कहँ नीका।। उतरु देउँ केहि बिधि केहि केही। कहहु सुखेन जथा रुचि जेही।। मोहि कुमातु समेत बिहाई। कहहु कहिहि के कीन्ह भलाई।। मो बिनु को सचराचर माहीं। जेहि सिय रामु प्रानप्रिय नाहीं।। परम हानि सब कहँ बड़ लाहू। अदिनु मोर नहि दूषन काहू।। संसय सील प्रेम बस अहहू। सबुइ उचित सब जो कछु कहहू।।

కైకేయి కుమారునికి లోకములో ఏది సరిపోతుందో, జ్ఞాని అయిన బ్రహ్మ దానిని నాకు మాత్రమే ఇచ్చెను. దశరథ పుత్రుడు రాముని తమ్ముడిని, బ్రహ్మ నాకు గొప్పతనము ఇచ్చెను. మీరందరూ నాకు తిలకము ఎలా పెట్టాలో సలహా ఇవ్వాలి. రాజు ఆజ్ఞ అన్ని విధాలుగా మంచిది. నేను ఏ విధముగా ఏ సమాధానము ఇవ్వాలి? సులభముగా చెప్పుము, ప్రతి ఒక్కరికి ఇష్టము వచ్చినట్లుగా. నా మూర్ఖ తల్లితో పాటు నన్ను వదిలి, చెప్పుము ఎవరు నాకు మేలు చేశారు. నా లేకుండా, చరాచర జగత్తులో ఎవరికి సీతారాములంటే ప్రాణప్రియమైన ప్రేమ లేదు? అది అంతటా గొప్ప నష్టము, అయినా గొప్ప లాభము. నేను ఎప్పుడూ దోషము లేనివాడిని; ఎవరిలోనూ నింద లేదు. సందేహములో ఉన్నా, సద్గుణము ప్రేమ ప్రభావములో ఉన్నాను. మీరు చెప్పేది అదంతా సరైనదే.

Verse 371 (दोहा/सोरठा)

राम मातु सुठि सरलचित मो पर प्रेमु बिसेषि। कहइ सुभाय सनेह बस मोरि दीनता देखि।।181।।

రాముని తల్లి అత్యంత సరళ హృదయము గలది, నాపై ప్రత్యేక ప్రేమ కలది. ఆమె సహజముగా మాట్లాడుతుంది, ప్రేమ అధీనములో, నా దీనత్వము చూసి.

Verse 372 (चौपाई)

गुर बिबेक सागर जगु जाना। जिन्हहि बिस्व कर बदर समाना।। मो कहँ तिलक साज सज सोऊ। भएँ बिधि बिमुख बिमुख सबु कोऊ।। परिहरि रामु सीय जग माहीं। कोउ न कहिहि मोर मत नाहीं।। सो मैं सुनब सहब सुखु मानी। अंतहुँ कीच तहाँ जहँ पानी।। डरु न मोहि जग कहिहि कि पोचू। परलोकहु कर नाहिन सोचू।। एकइ उर बस दुसह दवारी। मोहि लगि भे सिय रामु दुखारी।। जीवन लाहु लखन भल पावा। सबु तजि राम चरन मनु लावा।। मोर जनम रघुबर बन लागी। झूठ काह पछिताउँ अभागी।।

గురువు జ్ఞానము రూపముగా లోకమును సముద్రముగా తెలుసుకున్నాను. ఎవరి చేతులలో బ్రహ్మాండము బదరీ పండు వంటిదో. అదే వ్యక్తి నాకు రాజ్య తిలకము అలంకరించాడు. బ్రహ్మ నుండి నేను మరలిపోయాను, అందరూ కూడా మరలిపోయారు. ఈ లోకములో రాముని సీతను వదిలి, ఎవరూ నాకు మంచి సలహా లేదని చెప్పరు. కాబట్టి నేను వింటాను, భరిస్తాను, సుఖముగా స్వీకరిస్తాను. అంతిమముగా నేను నీరు ఉన్న చోటికి వెళ్ళిపోతాను. లోకము నన్ను చెడుగా మాట్లాడుతుందని నాకు భయము లేదు. పరలోకము గురించి కూడా నాకు శ్రద్ధ లేదు. ఒక్క ఊరిలో సహించరాని దుఃఖము ఉంది. నా కోసమే సీతారాములు బాధపడ్డారు. జీవిత లాభము పొందాను, లక్ష్మణుడు మంచి చేశాడు. అన్నీ వదిలి, రాముని పాదములలో మనసు లగ్నము చేశాను. నా జన్మ రఘువరుని అరణ్యము కోసమే. అభాగ్యుడిని, వ్యర్థముగా ఎందుకు పశ్చాత్తాపపడాలి?

Verse 373 (दोहा/सोरठा)

आपनि दारुन दीनता कहउँ सबहि सिरु नाइ। देखें बिनु रघुनाथ पद जिय कै जरनि न जाइ।।182।।

నా తల అందరికీ వంచి, నా యొక్క భయంకరమైన దీనత్వాన్ని చెబుతున్నాను. రఘునాథుని పాదాలను చూడకుండా, హృదయం దహించబడదు.

Verse 374 (चौपाई)

आन उपाउ मोहि नहि सूझा। को जिय कै रघुबर बिनु बूझा।। एकहिं आँक इहइ मन माहीं। प्रातकाल चलिहउँ प्रभु पाहीं।। जद्यपि मैं अनभल अपराधी। भै मोहि कारन सकल उपाधी।। तदपि सरन सनमुख मोहि देखी। छमि सब करिहहिं कृपा बिसेषी।। सील सकुच सुठि सरल सुभाऊ। कृपा सनेह सदन रघुराऊ।। अरिहुक अनभल कीन्ह न रामा। मैं सिसु सेवक जद्यपि बामा।। तुम्ह पै पाँच मोर भल मानी। आयसु आसिष देहु सुबानी।। जेहिं सुनि बिनय मोहि जनु जानी। आवहिं बहुरि रामु रजधानी।।

నాకు వేరే ఉపాయం కనిపించడం లేదు. రఘువరుడు లేకుండా హృదయాన్ని ఎవరు అర్థం చేసుకోగలరు? ఈ మనస్సులో ఒక్క ఆలోచన మాత్రమే ఉంది: ప్రాతఃకాలంలో నేను ప్రభువు వద్దకు వెళ్తాను. నేను అయోగ్యుడను, పాపిని అయినప్పటికీ, అన్ని కష్టాలకు కారణమయ్యాను. అయినప్పటికీ, ఆయనను నా శరణుగా ఎదురుగా చూస్తున్నాను. ఆయన అన్నింటినీ క్షమించి, ప్రత్యేక కృప చూపుతారు. ఆయన మంచి స్వభావం కలిగి, వినయంగా, అత్యంత సరళంగా, ఉన్నతంగా ఉంటారు. ఆయన కృప మరియు ప్రేమకు నివాసం, రఘుల ప్రభువు. రాముడు నన్ను, అయోగ్యుడిని, వదిలిపెట్టలేదు, నేను దుష్ట సేవకుడిని అయినా. మీ నుండి ఐదు వరాలను పరిగణిస్తున్నాను. మీ ఆజ్ఞ మరియు ఆశీర్వాదాన్ని దయతో ఇవ్వండి. దీనిని విని, నన్ను తన సేవకుడిగా తెలుసుకుని, రాముడు మళ్ళీ రాజధానికి రావచ్చు.

Verse 375 (दोहा/सोरठा)

जद्यपि जनमु कुमातु तें मैं सठु सदा सदोस। आपन जानि न त्यागिहहिं मोहि रघुबीर भरोस।।183।।

నేను దుష్ట తల్లికి జన్మించాను, ఎప్పుడూ పాపిని, దోషయుక్తుడిని అయినప్పటికీ, నా స్వంతను వదులుకోను, ఎందుకంటే రఘువీరుని నమ్మకం ఉంచాను.

Verse 376 (चौपाई)

भरत बचन सब कहँ प्रिय लागे। राम सनेह सुधाँ जनु पागे।। लोग बियोग बिषम बिष दागे। मंत्र सबीज सुनत जनु जागे।। मातु सचिव गुर पुर नर नारी। सकल सनेहँ बिकल भए भारी।। भरतहि कहहि सराहि सराही। राम प्रेम मूरति तनु आही।। तात भरत अस काहे न कहहू। प्रान समान राम प्रिय अहहू।। जो पावँरु अपनी जड़ताई। तुम्हहि सुगाइ मातु कुटिलाई।। सो सठु कोटिक पुरुष समेता। बसिहि कलप सत नरक निकेता।। अहि अघ अवगुन नहि मनि गहई। हरइ गरल दुख दारिद दहई।।

భరతుని మాటలు అందరికీ ఇష్టంగా ఉన్నాయి, అవి రాముని ప్రేమ అమృతంలో మునిగినట్లు ఉన్నాయి. ప్రజలు వియోగం యొక్క భయంకరమైన విషంతో కాలిపోయారు; పూర్తిగా మంచితనం ఉన్న సలహా విని, వారు మేల్కొన్నట్లు అనిపించింది. తల్లులు, మంత్రులు, గురువు, మరియు నగర పురుషులు స్త్రీలు అందరూ ప్రేమతో అత్యంత వ్యాకులతకు గురయ్యారు. వారు భరతుని మళ్ళీ మళ్ళీ ప్రశంసించారు, అతని శరీరమే రాముని ప్రేమ యొక్క రూపమని చెప్పారు. "ప్రియ భరతా, నీవు ఇలా ఎందుకు చెప్పవు? రాముడు నీకు నీ ప్రాణం వలె ప్రియమైనవాడు. నా అవివేకం ఏమైనా ఉంటే, దానిని నా తల్లి కుటిలత్వానికి ఆపాదిస్తున్నాను. ఆ దుష్టుడు, లక్షలాది మంది పురుషులతో సహా, వంద కల్పాలు నరక నివాసంలో ఉంటాడు. ఈ పాపం మరియు ఇవ్వన్ని దోషాలను మనసులో ఉంచుకోడు; విషాన్ని, దుఃఖాన్ని, దారిద్ర్యాన్ని తొలగించి, వాటిని దహిస్తాడు."

Verse 377 (दोहा/सोरठा)

अवसि चलिअ बन रामु जहँ भरत मंत्रु भल कीन्ह। सोक सिंधु बूड़त सबहि तुम्ह अवलंबनु दीन्ह।।184।।

రాముడు తప్పనిసరిగా అడవికి వెళ్ళాలి, అక్కడ భరతుడు మంచి సలహా ఇచ్చాడు. అందరూ శోక సాగరంలో మునిగిపోతున్నారు; మీరు వారికి ఆధారాన్ని ఇచ్చారు.

Verse 378 (चौपाई)

भा सब कें मन मोदु न थोरा। जनु घन धुनि सुनि चातक मोरा।। चलत प्रात लखि निरनउ नीके। भरतु प्रानप्रिय भे सबही के।। मुनिहि बंदि भरतहि सिरु नाई। चले सकल घर बिदा कराई।। धन्य भरत जीवनु जग माहीं। सीलु सनेहु सराहत जाहीं।। कहहि परसपर भा बड़ काजू। सकल चलै कर साजहिं साजू।। जेहि राखहिं रहु घर रखवारी। सो जानइ जनु गरदनि मारी।। कोउ कह रहन कहिअ नहिं काहू। को न चहइ जग जीवन लाहू।।

అందరి హృదయాలలో ఆనందం నిండింది, అది చిన్న ఆనందం కాదు; చాతక పక్షి మేఘాల ఉరుమును విన్నప్పుడు వచ్చే ఆనందం వంటిది. ప్రాతఃకాలంలో, బయలుదేరేటప్పుడు శుభ శకునాలను చూసి, భరతుడు అందరికీ ప్రాణం వలె ప్రియమైనవాడయ్యాడు. మునికి నమస్కరించి, భరతునికి తల వంచి, వారందరూ ఇంటికి బయలుదేరారు, వీడ్కోలు తీసుకున్నారు. "భరతుడు ధన్యుడు, ప్రపంచంలో జీవం వంటివాడు; అతని స్వభావం మరియు ప్రేమ అన్ని ప్రశంసలకు అర్హమైనవి." వారు ఒకరికొకరు గొప్ప పని జరిగిందని చెప్పుకున్నారు; వారందరూ బయలుదేరారు, సిద్ధాలను సిద్ధం చేసుకున్నారు. ఇంటిని కాపాడటానికి వదిలిపెట్టినవారు తమ మెడలు నరికివేయబడుతున్నట్లు భావించారు. కొందరు ఉండమని అడగడానికి ఎవరూ లేరని చెప్పారు; ప్రపంచంలో ఎవరూ ఈ జీవితం తప్ప వేరే లాభం కోరలేదు."

Verse 379 (दोहा/सोरठा)

जरउ सो संपति सदन सुखु सुहद मातु पितु भाइ। सनमुख होत जो राम पद करै न सहस सहाइ।।185।।

సంపద, ఇంటి సౌకర్యాలు, స్నేహితులు, తల్లి, తండ్రి మరియు సోదరులు అందరూ కాలిపోనివ్వండి; రాముని పాదాలను తన పూర్తి హృదయంతో సేవించని వాడు ఎవడు?

Verse 380 (चौपाई)

घर घर साजहिं बाहन नाना। हरषु हृदयँ परभात पयाना।। भरत जाइ घर कीन्ह बिचारू। नगरु बाजि गज भवन भँडारू।। संपति सब रघुपति कै आही। जौ बिनु जतन चलौं तजि ताही।। तौ परिनाम न मोरि भलाई। पाप सिरोमनि साइँ दोहाई।। करइ स्वामि हित सेवकु सोई। दूषन कोटि देइ किन कोई।। अस बिचारि सुचि सेवक बोले। जे सपनेहुँ निज धरम न डोले।। कहि सबु मरमु धरमु भल भाषा। जो जेहि लायक सो तेहिं राखा।। करि सबु जतनु राखि रखवारे। राम मातु पहिं भरतु सिधारे।।

ప్రతి ఇంట్లో వారు వివిధ వాహనాలను సిద్ధం చేశారు; ప్రాతఃకాలంలో వారు బయలుదేరారు, వారి హృదయాలు ఆనందంతో నిండాయి. భరతుడు వెళ్ళి తన ఇంటిని, నగరాన్ని, గుర్రాలను, ఏనుగులను, నివాసాలను, మరియు నిధులను పరిశీలించాడు. ఈ సంపద అంతా రఘుపతికి చెందినది; నేను సరైన జాగ్రత్త తీసుకోకుండా దీనిని వదిలివేస్తే, అది తప్పు అవుతుంది. అప్పుడు ఫలితం నాకు మంచిది కాదు; నేను అత్యున్నత పాపానికి గురవుతాను, అని ప్రకటిస్తున్నాను. ఆ సేవకుడు మాత్రమే తన యజమాని ప్రయోజనానికి సేవ చేస్తాడు, అతనికి లక్షలాది దోషాలకు కారణం ఇవ్వడు. ఇలా ఆలోచించి, గుణవంతుడైన సేవకుడు మాట్లాడాడు, అతను కలలో కూడా తన ధర్మం నుండి తీసుకోలేదు. అతను అన్ని రహస్యాలను మరియు సరైన మార్గాన్ని సరైన పదాలలో చెప్పాడు, మరియు ప్రతి వస్తువును దానికి అర్హమైన వారి బాధ్యతలో ఉంచాడు. ప్రతి జాగ్రత్త తీసుకుని, కాపలదారులను నియమించి, భరతుడు రాముని తల్లి వద్దకు వెళ్ళాడు.

Verse 381 (दोहा/सोरठा)

आरत जननी जानि सब भरत सनेह सुजान। कहेउ बनावन पालकीं सजन सुखासन जान।।186।।

తన తల్లులు వ్యాకులతలో ఉన్నారని తెలుసుకుని, మరియు ప్రేమతో నిండి, జ్ఞాని అయిన భరతుడు పల్లకీలను సిద్ధం చేయించి, సౌకర్యవంతమైన ఆసనాలను ఏర్పాటు చేయించాడు.

Verse 382 (चौपाई)

चक्क चक्कि जिमि पुर नर नारी। चहत प्रात उर आरत भारी।। जागत सब निसि भयउ बिहाना। भरत बोलाए सचिव सुजाना।। कहेउ लेहु सबु तिलक समाजू। बनहिं देब मुनि रामहिं राजू।। बेगि चलहु सुनि सचिव जोहारे। तुरत तुरग रथ नाग सँवारे।। अरुंधती अरु अगिनि समाऊ। रथ चढ़ि चले प्रथम मुनिराऊ।। बिप्र बृंद चढ़ि बाहन नाना। चले सकल तप तेज निधाना।। नगर लोग सब सजि सजि जाना। चित्रकूट कहँ कीन्ह पयाना।। सिबिका सुभग न जाहिं बखानी। चढ़ि चढ़ि चलत भई सब रानी।।

నగర పురుషులు మరియు స్త్రీలు గుండ్రంగా తిరుగుతున్నట్లు, వారి హృదయాలు రాబోయే ప్రాతఃకాలం వ్యాకులతతో నిండాయి. అందరూ రాత్రంతా మేల్కొని ఉన్నారు, ఇప్పుడు ఉదయమైంది; భరతుడు తన జ్ఞాని మంత్రులను పిలిచాడు. అతను "మొత్తం పరివారాన్ని సేకరించండి; నేను అడవిలో రామునికి రాజ్యాన్ని అప్పగిస్తాను" అని చెప్పాడు. ఇది విని, మంత్రులు త్వరగా నమస్కరించారు; వారు వెంటనే గుర్రాలు, రథాలు, మరియు ఏనుగులను సిద్ధం చేశారు. అరుంధతి మరియు అగ్ని దేవుడు ప్రార్థించబడ్డారు; వారి రథాలు ఎక్కి, ముఖ్య మునులు మొదట బయలుదేరారు. వివిధ వాహనాలు ఎక్కి, బ్రాహ్మణుల సమూహం బయలుదేరింది, వారందరూ తపస్సు మరియు తేజస్సుకు నిధులు. నగర ప్రజలందరూ, సిద్ధంగా ఉన్నారు, బయలుదేరి చిత్రకూటం వైపు ప్రయాణించారు. అందమైన పల్లకీలను వర్ణించలేము; వాటిని ఒకదాని తరువాత ఒకటి ఎక్కి, అన్ని రాణులు బయలుదేరారు.

Verse 383 (दोहा/सोरठा)

सौंपि नगर सुचि सेवकनि सादर सकल चलाइ। सुमिरि राम सिय चरन तब चले भरत दोउ भाइ।।187।।

నగరాన్ని నమ్మకమైన సేవకులకు అప్పగించి, వారందరినీ గౌరవంగా పంపివేసి, రాముడి మరియు సీతమ్మ వారి పాదాలను స్మరిస్తూ, భరతుడు మరియు అతని సోదరుడు బయలుదేరారు.

Verse 384 (चौपाई)

राम दरस बस सब नर नारी। जनु करि करिनि चले तकि बारी।। बन सिय रामु समुझि मन माहीं। सानुज भरत पयादेहिं जाहीं।। देखि सनेहु लोग अनुरागे। उतरि चले हय गय रथ त्यागे।। जाइ समीप राखि निज डोली। राम मातु मृदु बानी बोली।। तात चढ़हु रथ बलि महतारी। होइहि प्रिय परिवारु दुखारी।। तुम्हरें चलत चलिहि सबु लोगू। सकल सोक कृस नहिं मग जोगू।। सिर धरि बचन चरन सिरु नाई। रथ चढ़ि चलत भए दोउ भाई।। तमसा प्रथम दिवस करि बासू। दूसर गोमति तीर निवासू।।

అన్ని మగవారు మరియు ఆడవారు రాముడిని చూడాలని ఆశతో ఉన్నారు; ఒక తాడుతో లాగినట్లు, వారు చూస్తూ వెళ్ళారు. సీతమ్మ మరియు రాముడు అడవిలో ఉన్నారని తమ హృదయాలలో గ్రహించి, భరతుడు మరియు శత్రుఘ్నుడు కాలినడకన వెళ్ళారు. ప్రజల ప్రేమ మరియు భక్తిని చూసి, వారు తమ గుర్రాలు, ఏనుగులు మరియు రథాలను వదిలి, దిగి ముందుకు వెళ్ళారు. సమీపానికి వచ్చి, వారు తమ స్వంత పల్లకీని కింద పెట్టారు; రాముడి తల్లి సుకోమలమైన మాటలు పలికారు. 'నా కుమారా, రథం ఎక్కుము, ఓ మహావీరా; నీ కుటుంబం నీకు ప్రియమే, అయినా అది దుఃఖంతో నలిగిపోతోంది.' 'నీవు వెళ్ళినప్పుడు, అందరూ నిన్ను అనుసరిస్తారు; ఈ దుఃఖం మరియు బాధకు అన్నింటికీ తగిన మార్గం లేదు.' అతని మాటలకు తలలు వంచి, అతని పాదాలకు తలలు సమర్పించి, ఇద్దరు సోదరులు రథం ఎక్కి బయలుదేరారు. మొదటి రోజు వారు తమసా నది వద్ద విశ్రాంతి తీసుకున్నారు; రెండవ రోజు వారు గోమతి నది ఒడ్డున ఉన్నారు.

Verse 385 (दोहा/सोरठा)

पय अहार फल असन एक निसि भोजन एक लोग। करत राम हित नेम ब्रत परिहरि भूषन भोग।।188।।

అతడు ఆహారానికి పాలు తీసుకుంటాడు, భోజనానికి పండ్లు తింటాడు, రాత్రి ఒక్కసారి మాత్రమే భుజిస్తాడు; రాముడి క్షేమం కోసం వ్రతాలు మరియు నియమాలు పాటిస్తాడు, అలంకరణ మరియు సుఖాలను త్యజిస్తాడు.

Verse 386 (चौपाई)

सई तीर बसि चले बिहाने। सृंगबेरपुर सब निअराने।। समाचार सब सुने निषादा। हृदयँ बिचार करइ सबिषादा।। कारन कवन भरतु बन जाहीं। है कछु कपट भाउ मन माहीं।। जौं पै जियँ न होति कुटिलाई। तौ कत लीन्ह संग कटकाई।। जानहिं सानुज रामहि मारी। करउँ अकंटक राजु सुखारी।। भरत न राजनीति उर आनी। तब कलंकु अब जीवन हानी।। सकल सुरासुर जुरहिं जुझारा। रामहि समर न जीतनिहारा।। का आचरजु भरतु अस करहीं। नहिं बिष बेलि अमिअ फल फरहीं।।

వారు నది ఒడ్డున ఉండి పొద్దున బయలుదేరారు; శృంగవేరపురం ఇప్పుడు సమీపానికి వచ్చింది. నిషాదులు అన్ని వార్తలు విన్నారు, మరియు వారి హృదయాలలో గొప్ప దుఃఖంతో ఆలోచించారు. 'భరతుడికి అడవికి వెళ్ళడానికి ఏమి కారణం? అతని మనసులో ఏదైనా మోసపూరిత ఉద్దేశ్యం ఉందా? అతని హృదయంలో మోసం లేకపోతే, అప్పుడు అతడు తనతో సైన్యాన్ని ఎందుకు తీసుకువచ్చాడు? రాముడు తన సోదరుడితో కలిసి చంపబడ్డాడని వారు తెలుసుకున్నారు, మరియు నేను అన్ని అడ్డంకులు లేకుండా రాజ్యాన్ని పాలిస్తాను మరియు సుఖంగా ఉంటాను. భరతుడు రాజనీతి మార్గాలను తన హృదయంలోకి తీసుకోలేదు; ఇప్పుడు అతడు అవమానాన్ని మోస్తున్నాడు, మరియు అతని ప్రాణం పోగొట్టుకుంటాడు. అన్ని దేవతలు మరియు రాక్షసులు కలిసి యుద్ధంలో చేరినా, రాముడిని యుద్ధంలో ఎవరూ గెలవలేరు. భరతుడు ఇలా ప్రవర్తించడంలో ఆశ్చర్యం ఏమిటి? విషపూరిత లత అమృత ఫలాన్ని ఇవ్వదు.

Verse 387 (दोहा/सोरठा)

अस बिचारि गुहँ ग्याति सन कहेउ सजग सब होहु। हथवाँसहु बोरहु तरनि कीजिअ घाटारोहु।।189।।

ఇలా ఆలోచించి, గుహుడు తన బంధువులతో చెప్పాడు, 'మీరందరూ జాగ్రత్తగా ఉండండి; పడవలవారిని పాయించండి, మరియు దిగుడు స్థలాన్ని సిద్ధం చేయండి.'