Prakarana 19

Verse 368 (चौपाई)

कैकेई भव तनु अनुरागे। पाँवर प्रान अघाइ अभागे।। जौं प्रिय बिरहँ प्रान प्रिय लागे। देखब सुनब बहुत अब आगे।। लखन राम सिय कहुँ बनु दीन्हा। पठइ अमरपुर पति हित कीन्हा।। लीन्ह बिधवपन अपजसु आपू। दीन्हेउ प्रजहि सोकु संतापू।। मोहि दीन्ह सुखु सुजसु सुराजू। कीन्ह कैकेईं सब कर काजू।। एहि तें मोर काह अब नीका। तेहि पर देन कहहु तुम्ह टीका।। कैकई जठर जनमि जग माहीं। यह मोहि कहँ कछु अनुचित नाहीं।। मोरि बात सब बिधिहिं बनाई। प्रजा पाँच कत करहु सहाई।।

கைகேயி தன் உடலில் ஆழமாக பற்றுக் கொண்டுள்ளாள்; அவள் உயிர் சோர்ந்துள்ளது, அவள் அதிர்ஷ்டம் இழந்துள்ளாள். என் உயிர் எனக்குப் பிரியமானது என்றால், இனி நிறைய காண்பேன், கேட்பேன். இலக்குவன், இராமர், சீதை ஆகியோருக்கு அவர் காட்டைக் கொடுத்தார்; அவர்கள் நன்மைக்காக தேவர்களின் நகரத்திற்கு அனுப்பினார். அவள் விதவைத்தனத்தையும் அவப்பெயரையும் ஏற்றுக் கொண்டாள்; மக்களுக்குத் துக்கத்தையும் வேதனையையும் கொடுத்தாள். எனக்கு இன்பத்தையும் நற்பெயரையும் நல்லாட்சியையும் கொடுத்தாள்; கைகேயி தன் எல்லா வேலைகளையும் முடித்தாள். ஆகையால் இப்போது எனக்கு என்ன நன்மை? அதைப் பற்றி நீங்கள் உங்கள் விளக்கத்தைச் சொல்லுங்கள். கைகேயி என் வயிற்றிலிருந்து இந்த உலகில் பிறந்தாள்; இதில் எனக்கு எதுவும் தவறானது இல்லை. என் வார்த்தைகள் எல்லாம் பிரம்மாவால் நிர்ணயிக்கப்பட்டவை; மக்கள் இப்போது எப்படி உதவ முடியும்?

Verse 369 (दोहा/सोरठा)

ग्रह ग्रहीत पुनि बात बस तेहि पुनि बीछी मार। तेहि पिआइअ बारुनी कहहु काह उपचार।।180।।

கிரகம் கிரகத்தைப் பிடிக்கும், பிறகு அந்த வார்த்தையின் வலிமையால் அவள் மீண்டும் வீழ்வாள். அவளுக்கு மதுவைக் குடிக்கக் கொடுக்க வேண்டும்; சொல்லுங்கள், என்ன தீர்வு?

Verse 370 (चौपाई)

कैकइ सुअन जोगु जग जोई। चतुर बिरंचि दीन्ह मोहि सोई।। दसरथ तनय राम लघु भाई। दीन्हि मोहि बिधि बादि बड़ाई।। तुम्ह सब कहहु कढ़ावन टीका। राय रजायसु सब कहँ नीका।। उतरु देउँ केहि बिधि केहि केही। कहहु सुखेन जथा रुचि जेही।। मोहि कुमातु समेत बिहाई। कहहु कहिहि के कीन्ह भलाई।। मो बिनु को सचराचर माहीं। जेहि सिय रामु प्रानप्रिय नाहीं।। परम हानि सब कहँ बड़ लाहू। अदिनु मोर नहि दूषन काहू।। संसय सील प्रेम बस अहहू। सबुइ उचित सब जो कछु कहहू।।

கைகேயியின் மகனுக்கு இந்த உலகில் எது பொருத்தமானதோ, அதை ஞானமுள்ள பிரம்மா எனக்கு மட்டுமே கொடுத்தார். தசரதனின் மகன் இராமரின் தம்பியான எனக்கு, பிரம்மா நன்கு சிந்தித்த பின் பெருமையைக் கொடுத்தார். நீங்கள் எல்லோரும் திலகம் இடுவது எப்படி என்று எனக்கு அறிவுரை கொடுங்கள். அரசரின் கட்டளை எல்லா வகையிலும் நல்லது. நான் என்ன பதில் சொல்வது, எப்படிச் சொல்வது? எளிதாகச் சொல்லுங்கள், ஒவ்வொருவருக்கும் பிடித்தமானபடி. என் மூடத்தாயுடன் என்னை விட்டுவிட்டு, யார் எனக்கு நன்மை செய்தார்கள் என்று சொல்லுங்கள். இந்த உலகில் சராசர உயிர்களில், சீதையும் இராமரும் இதயத்தில் பிரியமில்லாதவர் யார் இருக்கிறார்? எல்லா இடங்களிலும் இது மிகப் பெரிய இழப்பு, ஆனால் பெரிய லாபமும் கூட. நான் எப்போதும் குற்றமற்றவன்; யாரிடத்திலும் குற்றம் இல்லை. ஐயத்தில் இருந்தாலும், நல்லொழுக்கத்தின் மற்றும் அன்பின் ஆட்சியின் கீழ் இருக்கிறேன். நீங்கள் சொல்வது எதுவும் பொருத்தமானதே.

Verse 371 (दोहा/सोरठा)

राम मातु सुठि सरलचित मो पर प्रेमु बिसेषि। कहइ सुभाय सनेह बस मोरि दीनता देखि।।181।

இராமரின் தாய் மிகவும் எளிய இதயம் கொண்டவர், என்னிடம் விசேஷமான அன்பு கொண்டுள்ளார். என் தாழ்மையைக் கண்டு, அன்பின் ஆட்சியில் இயல்பாகப் பேசுகிறார்.

Verse 372 (चौपाई)

गुर बिबेक सागर जगु जाना। जिन्हहि बिस्व कर बदर समाना।। मो कहँ तिलक साज सज सोऊ। भएँ बिधि बिमुख बिमुख सबु कोऊ।। परिहरि रामु सीय जग माहीं। कोउ न कहिहि मोर मत नाहीं।। सो मैं सुनब सहब सुखु मानी। अंतहुँ कीच तहाँ जहँ पानी।। डरु न मोहि जग कहिहि कि पोचू। परलोकहु कर नाहिन सोचू।। एकइ उर बस दुसह दवारी। मोहि लगि भे सिय रामु दुखारी।। जीवन लाहु लखन भल पावा। सबु तजि राम चरन मनु लावा।। मोर जनम रघुबर बन लागी। झूठ काह पछिताउँ अभागी।।

குருவை ஞானமாகக் கொண்டு உலகம் என்ற கடலை அறிந்தேன். யாருடைய கைகளில் இந்த பிரபஞ்சம் ஒரு பழம் போல் உள்ளதோ, அதே அவர் எனக்கு அரசாட்சியின் திலகத்தை அணிவித்துள்ளார். பிரம்மா என்னை விட்டு முகம் திருப்பினார், மற்ற எல்லோரும் விட்டுச் சென்றனர். இராமரையும் சீதையையும் இந்த உலகில் கைவிட்டு, எனக்கு அறிவுரை இல்லை என்று யாரும் சொல்ல மாட்டார்கள். ஆகையால் நான் அதைக் கேட்பேன், பொறுப்பேன், இன்பமாக ஏற்றுக் கொள்வேன். இறுதியில் தண்ணீர் இருக்கும் இடத்திற்குச் செவ்வேன். உலகம் என்னைக் குறை கூறும் என்று எனக்குப் பயமில்லை. அடுத்த உலகத்தைப் பற்றியும் எனக்குக் கவலையில்லை. ஒரே ஒரு தாங்க முடியாத துக்கம் என் இதயத்தில் உள்ளது. என் காரணமாக சீதையும் இராமரும் துக்கத்தில் ஆழ்ந்துள்ளனர். வாழ்க்கையின் லாபத்தைப் பெற்றுவிட்டேன், இலக்குவன் நன்றாகச் செய்தான். எல்லாவற்றையும் விட்டு, இராமரின் திருவடிகளில் மனதைச் செலுத்துவேன். இரகுவின் தலைவரின் காட்டிற்காகவே என் பிறப்பு நடந்தது. ஏன் நான், அதிர்ஷ்டமில்லாதவன், வீணாக வருந்த வேண்டும்?

Verse 373 (दोहा/सोरठा)

आपनि दारुन दीनता कहउँ सबहि सिरु नाइ। देखें बिनु रघुनाथ पद जिय कै जरनि न जाइ।।182।।

என் எல்லாவற்றிலும் அருவருப்பான தாழ்மையைச் சொல்கிறேன், அனைவர் தலையையும் வணங்கி. ரகுநாதனின் திருவடிகளைக் காணாமல், இதயம் எரிந்து சாம்பலாக முடியாது.

Verse 374 (चौपाई)

आन उपाउ मोहि नहि सूझा। को जिय कै रघुबर बिनु बूझा।। एकहिं आँक इहइ मन माहीं। प्रातकाल चलिहउँ प्रभु पाहीं।। जद्यपि मैं अनभल अपराधी। भै मोहि कारन सकल उपाधी।। तदपि सरन सनमुख मोहि देखी। छमि सब करिहहिं कृपा बिसेषी।। सील सकुच सुठि सरल सुभाऊ। कृपा सनेह सदन रघुराऊ।। अरिहुक अनभल कीन्ह न रामा। मैं सिसु सेवक जद्यपि बामा।। तुम्ह पै पाँच मोर भल मानी। आयसु आसिष देहु सुबानी।। जेहिं सुनि बिनय मोहि जनु जानी। आवहिं बहुरि रामु रजधानी।।

வேறு வழி எனக்குத் தெரியவில்லை. ரகுபரன் இல்லாமல் யார் இதயத்தை அறிய முடியும்? இந்த மனத்தில் ஒரே எண்ணம்: விடியற்காலையில் பிரபுவிடம் செல்வேன். நான் தகுதியற்றவன், பாவியென்றாலும், எல்லாத் துன்பங்களுக்கும் காரணனாகிவிட்டேன். ஆயினும் அவரை என் சரணாகதியாக முன்னிலையில் காண்கிறேன். அவர் எல்லாவற்றையும் மன்னித்து, விசேஷ கிருபை காட்டுவார். அவர் நல்ல குணமுடையவர், பணிவானவர், மிகவும் எளிமையானவர், உயர்ந்த இயல்புடையவர். அவர் கிருபையும் அன்பும் நிறைந்த இல்லம், ரகுக்களின் அரசர். ராமர் என்னைத் தகுதியற்றவனைக் கைவிடவில்லை, நான் தீய அடியவனாயினும். உங்களிடம் ஐந்து நன்மைகளை எண்ணுகிறேன். எனக்கு உங்கள் ஆணையையும் ஆசியையும் இனிய வார்த்தைகளால் தாருங்கள். அதைக் கேட்டு, என்னை அடியவனென அறிந்து, ராமர் மீண்டும் தலைநகருக்கு வரலாம்.

Verse 375 (दोहा/सोरठा)

जद्यपि जनमु कुमातु तें मैं सठु सदा सदोस। आपन जानि न त्यागिहहिं मोहि रघुबीर भरोस।।183।।

நான் தீய தாயிடமிருந்து பிறந்தவன், எப்போதும் பாவம் நிறைந்தவன் என்றாலும், நான் என்னைக் கைவிடமாட்டேன், ஏனெனில் ரகுவீரனிடம் நம்பிக்கை வைத்துள்ளேன்.

Verse 376 (चौपाई)

भरत बचन सब कहँ प्रिय लागे। राम सनेह सुधाँ जनु पागे।। लोग बियोग बिषम बिष दागे। मंत्र सबीज सुनत जनु जागे।। मातु सचिव गुर पुर नर नारी। सकल सनेहँ बिकल भए भारी।। भरतहि कहहि सराहि सराही। राम प्रेम मूरति तनु आही।। तात भरत अस काहे न कहहू। प्रान समान राम प्रिय अहहू।। जो पावँरु अपनी जड़ताई। तुम्हहि सुगाइ मातु कुटिलाई।। सो सठु कोटिक पुरुष समेता। बसिहि कलप सत नरक निकेता।। अहि अघ अवगुन नहि मनि गहई। हरइ गरल दुख दारिद दहई।।

பரதனின் வார்த்தைகள் அனைவருக்கும் இனிமையாக இருந்தன, ராமர் மீதான அன்பின் அமிர்தத்தில் மூழ்கியது போல. மக்கள் பிரிவின் கொடிய விஷத்தால் வேதனைப்பட்டனர்; முழுமையான நல்ல ஆலோசனையைக் கேட்டு, அவர்கள் விழித்தெழுந்தனர். தாய்மார்கள், அமைச்சர்கள், குரு, நகர ஆண்களும் பெண்களும் அனைவரும் அன்பினால் மிகவும் வருந்தினர். அவர்கள் பரதனை மீண்டும் மீண்டும் புகழ்ந்தனர், அவன் உடலே ராமர் அன்பின் வடிவம் என்று கூறினர். "அன்பு பரதா, ஏன் இப்படிச் சொல்லக்கூடாது? ராமர் உனக்கு உயிரைப் போல பிரியமானவர். எனக்கு இருந்த அறியாமையை நான் என் தாயின் சூழ்ச்சிக்குக் காரணமாக்குகிறேன். அந்தப் பாவி, லட்சக்கணக்கான மனிதர்களுடன், நூறு கல்பங்கள் நரகத்தில் வாழ்வான். அவன் இந்தப் பாவத்தையும் குற்றங்களையும் மனதில் வைப்பதில்லை; விஷம், துக்கம், வறுமை ஆகியவற்றை எடுத்து எரிக்கிறான்."

Verse 377 (दोहा/सोरठा)

अवसि चलिअ बन रामु जहँ भरत मंत्रु भल कीन्ह। सोक सिंधु बूड़त सबहि तुम्ह अवलंबनु दीन्ह।।184।।

ராமர் காட்டிற்குச் செல்வது நிச்சயம், அங்கு பரதன் நல்ல ஆலோசனை கொடுத்துள்ளான். அனைவரும் துக்கக் கடலில் மூழ்கியிருந்தனர்; நீங்கள் அவர்களுக்குப் பிடிக்க ஆதாரம் கொடுத்தீர்கள்.

Verse 378 (चौपाई)

भा सब कें मन मोदु न थोरा। जनु घन धुनि सुनि चातक मोरा।। चलत प्रात लखि निरनउ नीके। भरतु प्रानप्रिय भे सबही के।। मुनिहि बंदि भरतहि सिरु नाई। चले सकल घर बिदा कराई।। धन्य भरत जीवनु जग माहीं। सीलु सनेहु सराहत जाहीं।। कहहि परसपर भा बड़ काजू। सकल चलै कर साजहिं साजू।। जेहि राखहिं रहु घर रखवारी। सो जानइ जनु गरदनि मारी।। कोउ कह रहन कहिअ नहिं काहू। को न चहइ जग जीवन लाहू।।

அனைவர் மனதிலும் மகிழ்ச்சி ஏற்பட்டது, சிறிய மகிழ்ச்சி அல்ல; சாதகப் பறவை மேகங்களின் இடியைக் கேட்பது போல. விடியற்காலையில், அவர்கள் புறப்படும்போது நல்ல சகுனங்களைக் கண்டு, பரதன் அனைவருக்கும் உயிரைப் போல பிரியமானவனானான். முனிவரை வணங்கி, பரதனுக்குத் தலை வணங்கி, அனைவரும் தங்கள் வீடுகளுக்கு விடைபெற்றுச் சென்றனர். "பரதன் துணிந்தவன், உலகின் உயிரே; அவன் குணமும் அன்பும் புகழுக்குரியது." அவர்கள் ஒருவருக்கொருவர் பெரிய காரியம் நிறைவேறியது என்று கூறினர்; அனைவரும் தங்கள் ஏற்பாடுகளைச் செய்து புறப்பட்டனர். வீடுகளைக் காக்க விட்டுச் சென்றவர்கள் தங்கள் கழுத்து அறுபடுவது போல உணர்ந்தனர். சிலர் யாரையும் தங்கச் சொல்ல யாருமில்லை என்றனர்; உலகில் யாரும் இந்த வாழ்க்கையை விட வேறு லாபத்தை விரும்பவில்லை.

Verse 379 (दोहा/सोरठा)

जरउ सो संपति सदन सुखु सुहद मातु पितु भाइ। सनमुख होत जो राम पद करै न सहस सहाइ।।185।।

செல்வம், வீட்டு வசதிகள், நண்பர்கள், தாய், தந்தை, சகோதரர்கள் அனைத்தும் எரியட்டும்; யார் தன் முழு இதயத்துடன் ராமரின் திருவடிகளை ஆயிரம் முறை சேவிக்க மாட்டார்?

Verse 380 (चौपाई)

घर घर साजहिं बाहन नाना। हरषु हृदयँ परभात पयाना।। भरत जाइ घर कीन्ह बिचारू। नगरु बाजि गज भवन भँडारू।। संपति सब रघुपति कै आही। जौ बिनु जतन चलौं तजि ताही।। तौ परिनाम न मोरि भलाई। पाप सिरोमनि साइँ दोहाई।। करइ स्वामि हित सेवकु सोई। दूषन कोटि देइ किन कोई।। अस बिचारि सुचि सेवक बोले। जे सपनेहुँ निज धरम न डोले।। कहि सबु मरमु धरमु भल भाषा। जो जेहि लायक सो तेहिं राखा।। करि सबु जतनु राखि रखवारे। राम मातु पहिं भरतु सिधारे।।

ஒவ்வொரு வீட்டிலும் பலவித வாகனங்களை ஏற்பாடு செய்தனர்; விடியற்காலையில் புறப்பட்டனர், அவர்கள் இதயங்கள் மகிழ்ச்சியால் நிரம்பின. பரதன் சென்று தன் வீடு, நகரம், குதிரைகள், யானைகள், கட்டிடங்கள், கிடங்குகள் ஆகியவற்றைச் சிந்தித்தான். இந்த செல்வம் அனைத்தும் ரகுபதிக்குச் சொந்தம்; நான் கவனித்துக்கொள்ளாமல் இதை விட்டுச் சென்றால், அது தவறாகும். அப்போது விளைவு எனக்கு நல்லதாக இருக்காது; நான் உச்ச பாவத்திற்கு ஆளாவேன், என அறிவிக்கிறேன். அந்த அடியவன் மட்டுமே தன் எஜமானரின் நலனுக்காகச் சேவை செய்கிறான், அவன் லட்சக்கணக்கான குற்றங்களைக் கொடுக்காதவன். இப்படிச் சிந்தித்து, நல்ல அடியவன் பேசினான், அவன் கனவிலும் தன் தர்மத்திலிருந்து வழுவியதில்லை. அவன் எல்லா ரகசியங்களையும் சரியான வழியையும் பொருத்தமான வார்த்தைகளில் சொன்னான், ஒவ்வொன்றையும் அதற்குத் தகுதியானவரிடம் ஒப்படைத்தான். எல்லா முன்னெச்சரிக்கைகளையும் எடுத்து, காவலர்களை நியமித்து, பரதன் ராமரின் தாயிடம் சென்றான்.

Verse 381 (दोहा/सोरठा)

आरत जननी जानि सब भरत सनेह सुजान। कहेउ बनावन पालकीं सजन सुखासन जान।।186।।

தன் தாய்மார்கள் வேதனையில் இருப்பதை அறிந்து, அன்பு நிறைந்த ஞானி பரதன், பல்லக்குகளைத் தயார் செய்யவும் வசதியான இருக்கைகளை ஏற்பாடு செய்யவும் ஆணையிட்டான்.

Verse 382 (चौपाई)

चक्क चक्कि जिमि पुर नर नारी। चहत प्रात उर आरत भारी।। जागत सब निसि भयउ बिहाना। भरत बोलाए सचिव सुजाना।। कहेउ लेहु सबु तिलक समाजू। बनहिं देब मुनि रामहिं राजू।। बेगि चलहु सुनि सचिव जोहारे। तुरत तुरग रथ नाग सँवारे।। अरुंधती अरु अगिनि समाऊ। रथ चढ़ि चले प्रथम मुनिराऊ।। बिप्र बृंद चढ़ि बाहन नाना। चले सकल तप तेज निधाना।। नगर लोग सब सजि सजि जाना। चित्रकूट कहँ कीन्ह पयाना।। सिबिका सुभग न जाहिं बखानी। चढ़ि चढ़ि चलत भई सब रानी।।

நகர ஆண்களும் பெண்களும் சுற்றி வந்தது போல, அவர்கள் இதயங்கள் வரும் விடியலில் பெரும் வேதனையால் நிரம்பின. அனைவரும் இரவு முழுவதும் விழித்திருந்தனர், இப்போது காலையாகிவிட்டது; பரதன் தன் ஞானி அமைச்சர்களை அழைத்தான். அவன், "அனைத்துப் பரிவாரங்களையும் சேகரியுங்கள்; நான் காட்டில் ராமருக்கு அரசைக் கொடுப்பேன்" என்றான். இதைக் கேட்டு, அமைச்சர்கள் விரைவாக வணங்கினர்; அவர்கள் உடனே குதிரைகள், தேர்கள், யானைகளைத் தயார் செய்தனர். அருந்ததியும் அக்னியும் வேண்டப்பட்டனர்; தேர்களில் ஏறி, முதன்மை முனிவர்கள் முதலில் புறப்பட்டனர். பலவித வாகனங்களில் ஏறி, பிராமணர் குழு புறப்பட்டது, அனைவரும் தவமும் ஒளியும் நிறைந்தவர்கள். நகர மக்கள் அனைவரும் தங்களைத் தயார் செய்து, சித்ரகூடத்தை நோக்கிப் பயணித்தனர். அழகிய பல்லக்குகளை விவரிக்க இயலாது; அவற்றில் ஏறி ஏறி, அனைத்து ராணிகளும் புறப்பட்டனர்.

Verse 383 (दोहा/सोरठा)

सौंपि नगर सुचि सेवकनि सादर सकल चलाइ। सुमिरि राम सिय चरन तब चले भरत दोउ भाइ।।187।।

நகரத்தை நம்பிக்கையான ஊழியர்களிடம் ஒப்படைத்து, அனைவரையும் மரியாதையுடன் அனுப்பிவைத்து, இராமர் மற்றும் சீதையின் திருவடிகளை நினைந்து, பரதரும் அவரது சகோதரரும் புறப்பட்டனர்.

Verse 384 (चौपाई)

राम दरस बस सब नर नारी। जनु करि करिनि चले तकि बारी।। बन सिय रामु समुझि मन माहीं। सानुज भरत पयादेहिं जाहीं।। देखि सनेहु लोग अनुरागे। उतरि चले हय गय रथ त्यागे।। जाइ समीप राखि निज डोली। राम मातु मृदु बानी बोली।। तात चढ़हु रथ बलि महतारी। होइहि प्रिय परिवारु दुखारी।। तुम्हरें चलत चलिहि सबु लोगू। सकल सोक कृस नहिं मग जोगू।। सिर धरि बचन चरन सिरु नाई। रथ चढ़ि चलत भए दोउ भाई।। तमसा प्रथम दिवस करि बासू। दूसर गोमति तीर निवासू।।

அனைத்து ஆண்களும் பெண்களும் இராமரைக் காண்பதில் ஆழ்ந்திருந்தனர்; கயிற்றால் இழுக்கப்பட்டது போல, பார்த்துக்கொண்டே சென்றனர். சீதையும் இராமரும் காட்டில் இருப்பதை மனதில் உணர்ந்து, பரதரும் சத்ருக்கனரும் நடந்தே சென்றனர். மக்களின் அன்பும் பக்தியும் கண்டு, குதிரைகள், யானைகள், தேர்களை விட்டுவிட்டு இறங்கிச் சென்றனர். அருகில் வந்து தங்கள் பல்லக்கை வைத்தனர்; இராமரின் தாயார் மென்மையான சொற்களைப் பேசினார். "மகனே, தேரில் ஏறு, வீரரே; உன் குடும்பம் உனக்குப் பிரியமானதாக இருக்கும், அது துக்கத்தில் இருந்தாலும்." "நீ சென்றால், அனைத்து மக்களும் பின்தொடர்வார்கள்; இந்தத் துக்கத்திற்கும் துன்பத்திற்கும் பொருத்தமான பாதை இல்லை." அவரது சொற்களில் தலை வணங்கி, அவரது திருவடிகளில் தலை வைத்து, இரு சகோதரர்களும் தேரில் ஏறிப் புறப்பட்டனர். முதல் நாள் தமசை நதியில் தங்கினர்; இரண்டாம் நாள் கோமதி நதிக்கரையில் தங்கினர்.

Verse 385 (दोहा/सोरठा)

पय अहार फल असन एक निसि भोजन एक लोग। करत राम हित नेम ब्रत परिहरि भूषन भोग।।188।।

அவர் உணவிற்குப் பால் எடுத்துக்கொள்கிறார், உணவிற்குப் பழங்கள், இரவில் ஒருமுறை மட்டுமே உண்கிறார்; இராமரின் நலனுக்காக விரதங்களும் தவங்களும் செய்கிறார், அனைத்து ஆபரணங்களையும் இன்பங்களையும் துறக்கிறார்.

Verse 386 (चौपाई)

सई तीर बसि चले बिहाने। सृंगबेरपुर सब निअराने।। समाचार सब सुने निषादा। हृदयँ बिचार करइ सबिषादा।। कारन कवन भरतु बन जाहीं। है कछु कपट भाउ मन माहीं।। जौं पै जियँ न होति कुटिलाई। तौ कत लीन्ह संग कटकाई।। जानहिं सानुज रामहि मारी। करउँ अकंटक राजु सुखारी।। भरत न राजनीति उर आनी। तब कलंकु अब जीवन हानी।। सकल सुरासुर जुरहिं जुझारा। रामहि समर न जीतनिहारा।। का आचरजु भरतु अस करहीं। नहिं बिष बेलि अमिअ फल फरहीं।।

அவர்கள் நதிக்கரையில் தங்கி விடிகாலையில் புறப்பட்டனர்; சிருங்கவேரபுரம் இப்போது அருகில் வந்தது. நிஷாதர்கள் அனைத்துச் செய்திகளையும் கேட்டு, மனதில் மிகுந்த துக்கத்துடன் சிந்தித்தனர். "பரதருக்குக் காட்டிற்குச் செல்ல என்ன காரணம்? அவரது மனதில் ஏதேனும் சூழ்ச்சி உள்ளதா? அவரது இதயத்தில் வஞ்சகம் இல்லையென்றால், அப்போது ஏன் அவர் தன்னுடன் படையை அழைத்துச் செல்கிறார்? இராமர் தனது சகோதரருடன் கொல்லப்பட்டதாக அறிந்து, எதிர்ப்பின்றி இராச்சியத்தை ஆள்வேன் என நினைக்கிறார். பரதர் அரசியல் நெறிகளை இதயத்தில் கொண்டுவரவில்லை; இப்போது அவர் அவப்பெயரைச் சுமக்கிறார், அவரது உயிர் ஆபத்தில் உள்ளது. அனைத்துத் தேவர்களும் அசுரர்களும் சேர்ந்து போரிட்டாலும், போரில் இராமரை வெல்பவர் யாரும் இல்லை. பரதர் இவ்வாறு செய்வதில் ஆச்சரியம் என்ன? விஷக் கொடி அமிழ்தக் கனியைத் தராது."

Verse 387 (दोहा/सोरठा)

अस बिचारि गुहँ ग्याति सन कहेउ सजग सब होहु। हथवाँसहु बोरहु तरनि कीजिअ घाटारोहु।।189।।

இவ்வாறு சிந்தித்து, குகன் தனது உறவினர்களிடம் கூறினான்: "நீங்கள் அனைவரும் விழிப்புடன் இருங்கள்; படகோட்டிகளே, படகைச் செலுத்துங்கள், கரையைத் தயார் செய்யுங்கள்."