The Dialogue between Rukmāṅgada and Dharmāṅgada

Verse 1

सौतिरुवाच । रुक्मांगदस्तु राजेंद्रो भुक्त्वा भोगांस्तुमानुषान् । संपूज्य बहुशो देवं पीतांबरधरं हरम् ॥ १ ॥

Sūta nói: Vua Rukmāṅgada, sau khi hưởng thụ các lạc thú của kiếp người, đã nhiều lần cung kính thờ phụng Thượng Đế—Hari, Đấng khoác y vàng (Pītāmbara).

Verse 2

दत्वा मूर्ध्नि पदं विप्राः शत्रीणां रणशालिनाम् । कृत्वा शून्यं यमपथं जित्वा वैवस्वतं यमम् ॥ २ ॥

Hỡi các Bà-la-môn, đặt chân lên đầu những kẻ thù kiên cường nơi chiến địa, họ làm cho con đường đến cõi Diêm Vương trở nên trống vắng—vì đã chiến thắng Yama, con của Vivasvān.

Verse 3

वैकुण्ठस्य तु पंथानं संपूर्णं मानवैः कृतम् । आहूय तनयं काले धर्मांगदमभाषत ॥ ३ ॥

Khi con đường đến Vaikuṇṭha đã được loài người chuẩn bị trọn vẹn, đúng thời điểm, ông gọi con trai đến và nói với Dharmāṅgada.

Verse 4

एतां वसुमतीं पुत्र वसुपूर्णां समंततः । परिपालय वीर्येण स्वधर्मे कृतनिश्चयः ॥ ४ ॥

Hỡi con, hãy bảo hộ trái đất này—phú túc của cải khắp bốn phương—bằng dũng lực của con, với quyết tâm vững bền gìn giữ chính dharma của mình.

Verse 5

पुत्र समर्थे जाते यो राज्यं न प्रतिपादयेत् । तस्य धर्मस्तथा कीर्तिर्विनस्यति न संशयः ॥ ५ ॥

Khi đã có một người con đủ năng lực, ai không trao lại vương quyền đúng phép, thì dharma và danh tiếng (kīrti) của người ấy ắt tiêu vong—không chút nghi ngờ.

Verse 6

समर्थेन च पुत्रेण यो न याति पिता सुखम् । अवश्यं पातकी सोऽपि विज्ञेयो भुवनत्रये ॥ ६ ॥

Người cha nào không đạt được an lạc nhờ người con đủ năng lực, người ấy nhất định phải được biết là kẻ có tội—dẫu khắp cả ba cõi.

Verse 7

पितुर्भारक्षमः पुत्रो भारं नोद्वहते तु यः । मातुरुच्चारवज्जातो द्विजिह्वो विषवर्जितः ॥ ७ ॥

Con trai được gọi là “người có thể gánh vác gánh nặng của cha”; nhưng kẻ không gánh lấy gánh ấy thì chỉ như lời gọi của mẹ—sinh ra chỉ có danh—như loài hai lưỡi mà lại không có nọc độc.

Verse 8

स पुत्रो योऽधिकख्यातः पितुर्भवति भूतले । प्रकाशयति सर्वत्र स्वकरैरिव भास्करः ॥ ८ ॥

Người con thật sự là người trở nên nổi danh hơn cha trên cõi đất, và làm rạng rỡ dòng tộc khắp nơi—như Mặt Trời tỏa sáng bằng chính những tia quang của mình.

Verse 9

पुत्रापनयजैर्दुःखै रात्रौ जागर्तिं यत्पिता । स पुत्रो नरकं याति यावदाभूतसंप्लवम् ॥ ९ ॥

Người con vì mình mà cha phải thức đêm, bị dày vò bởi khổ nhọc chăm nom, nuôi dưỡng và che chở—người con ấy sẽ đọa địa ngục cho đến khi đại kiếp tan rã muôn loài.

Verse 10

पितुर्वचनमादृत्य सर्वं यः कुरुते गृहे । स याति देव सायुज्यं स्तूयमानो दिवि स्थितैः ॥ १० ॥

Người ở trong gia thất kính trọng lời cha và làm trọn mọi chỉ dạy, người ấy đạt sự hợp nhất (sāyujya) với chư thiên, được các bậc ở cõi trời ca ngợi.

Verse 11

सोऽहं प्रजाकृते पुत्र आसक्तः कर्मभिः क्षितौ । न भुक्तं नैव सुप्तं तु स्वेच्छया पालने स्थितः ॥ ११ ॥

Hỡi con, vì lợi ích của thần dân, ta bị ràng buộc vào các bổn phận nơi trần thế; ta chẳng ăn chẳng ngủ theo ý mình, mà tự nguyện chuyên tâm ở trong việc che chở họ.

Verse 12

असमर्थे त्वयि सुत न प्राप्तं हि मया सुखम् । विष्णुवासरभोक्तॄणां निग्रहे कृतबुद्धिना ॥ १२ ॥

Con ơi, vì con bất lực nên ta thật chẳng tìm được niềm vui; ta đã quyết tâm trừng phạt những kẻ ăn uống vào ngày thánh của Vishnu.

Verse 13

केचिच्छैवे स्थिता मार्गे सौरे केचिद्व्यवस्थिताः । विरिंचिमार्गगाश्चान्ये पार्वत्याश्च स्थिताः परे ॥ १३ ॥

Có người an trú trên đạo Śiva; có người vững lòng theo đạo Sūrya (Thần Mặt Trời). Kẻ khác đi theo đạo Viriñci (Brahmā), và lại có người quy kính Pārvatī.

Verse 14

सायं च प्रातरासीना अग्निहोत्रे व्यवस्थिताः । बालो युवा वा वृद्धो वा गुर्विणी वा कुमारिका ॥ १४ ॥

Ngồi vào lúc hoàng hôn và rạng đông, họ chuyên chú nơi nghi lễ Agnihotra—dù là trẻ thơ, thanh niên hay người già; dù là phụ nữ mang thai hay thiếu nữ chưa chồng.

Verse 15

सरोगो विकलो वापि न शक्नोति ह्युपोषितुम् । इत्येवं जल्पितं यैस्तु तान्निरस्य समंततः ॥ १५ ॥

“Người bệnh hay tàn tật không thể nhịn ăn.” Ai nói như thế—hãy gạt bỏ mọi lời viện cớ ấy từ mọi phía.

Verse 16

वचोभिस्तु पुराणोक्तैर्वासरैर्बहुभिस्त्वहम् । संबोधयित्वा बहुशः प्रजानां सुखहेतवे ॥ १६ ॥

Còn ta, suốt nhiều ngày, dùng những lời được nói trong các Purāṇa, đã nhiều lần khuyên dạy dân chúng—để phúc lợi và an lạc của họ được sinh khởi.

Verse 17

निगृह्य तान्हरिदिने निराहारान्करोमि च । शास्त्रदृष्ट्या तु विदुषो मूर्खान्दंडनपूर्वकम् ॥ १७ ॥

Kìm giữ họ, vào ngày thánh của Hari ta cũng khiến họ nhịn ăn; và theo cái nhìn của kinh điển, bậc trí phải răn dạy kẻ ngu—khởi đầu bằng hình phạt.

Verse 18

शासयित्वा कृताः सर्वे निराहारा हरेर्दिने । तेन मे न सुखं किंचिदवलीढं धरातले ॥ १८ ॥

Sau khi bị trừng phạt, tất cả họ đều bị bắt phải nhịn ăn trong ngày thánh của Hari. Vì thế, trên cõi đất này ta chẳng nếm được dù chỉ một chút an lạc nào.

Verse 19

कच्चिन्न दुःखेन जनान्योजयेत्किल पुत्रक । स्वेभ्यो वापि परेभ्यो वा या रक्षेच्च प्रजा नृपः ॥ १९ ॥

“Con yêu, chẳng phải nhà vua không nên khiến dân chúng chịu khổ sao? Vì bậc trị vì phải hộ trì thần dân—dù khỏi người của mình hay khỏi kẻ ngoài.”

Verse 20

तस्यामी ह्यक्षया लोकाः पुराणेषु प्रकीर्तिताः । सोऽहं प्रजाकृते सौम्य संस्थितो नात्मनः क्वचित् ॥ २० ॥

Quả thật, trong cảnh giới ấy, các thế giới bất hoại được các Purāṇa tuyên dương. Ôi người hiền hòa, ta an trụ vì lợi ích của muôn loài, chứ chưa từng vì riêng mình vào bất cứ lúc nào.

Verse 21

सौख्यमिच्छाम्यहं भोक्तुं मृगयादिसमुद्भवम् । न पानद्यूतजं पुत्र कामयेऽहं कदाचन ॥ २१ ॥

Ta chỉ muốn hưởng những thú vui phát sinh từ săn bắn và những việc tương tự; còn con ơi, ta chưa từng bao giờ ham muốn lạc thú do rượu chè và cờ bạc sinh ra.

Verse 22

एषु सक्तोऽचिरात्पुत्र विनाशं याति पार्थिवः । त्वत्प्रसादादहं पुत्र मृगयाव्याजतोऽधुना ॥ २२ ॥

Hỡi con, bậc quân vương nếu đắm chấp vào những việc thế tục ấy thì chẳng bao lâu sẽ đi đến diệt vong. Nhờ ân phúc của con, hỡi con, nay ta đến đây dưới cớ đi săn.

Verse 23

गिरीन्वनानि सरितः सरांसि विविधानि च । भोक्तुकामः प्रियान्कामांस्त्वयि भारं निवेश्य च ॥ २३ ॥

Vì ham hưởng thụ, người ta lang thang qua núi non, rừng thẳm, sông ngòi và bao hồ ao khác nhau; rồi phó thác gánh nặng đời mình nơi Ngài, mà tìm cầu những đối tượng ái luyến của dục vọng.

Verse 24

एतत्सर्वं समाख्यातं यत्स्थितं हृदये मम । कृते तव महाकीर्तिरकृते नरकस्थितिः ॥ २४ ॥

Ta đã nói với con tất cả điều đang ngự trong lòng ta. Nếu con thực hành, con sẽ được đại danh; nếu không, sẽ sa vào cảnh giới địa ngục.

Verse 25

धर्मांगद उवाच । सर्वमेतत्करिष्यामि भुंक्ष्व भोगान्मनोऽनुगान् । गुर्वीं राज्यधुरं तात त्वदीयामुद्धराम्यहम् ॥ २५ ॥

Dharmāṅgada thưa: “Con sẽ làm tất cả điều ấy. Xin cha cứ hưởng những lạc thú theo lòng mình. Thưa cha, con sẽ gánh vác và nâng đỡ gánh nặng vương quyền vốn thuộc về cha.”

Verse 26

नहि मेऽन्यः स्मृतो धर्मस्त्वद्वाक्यकरणं विना । पितुर्वाक्यमकुर्वाणः कुर्वन्धर्मानधो व्रजेत् ॥ २६ ॥

Con chẳng biết một pháp nào khác ngoài việc vâng làm theo lời cha. Kẻ không làm theo lời cha—dẫu có làm các việc thiện khác—cũng vẫn sa đọa xuống thấp.

Verse 27

तस्मात्करिष्ये वचनं त्वदीयं प्रांजलिः स्थितः । एवमुक्ते तु वचने राजा हृष्टो बभूव ह ॥ २७ ॥

Vì vậy, con sẽ đứng chắp tay cung kính mà thi hành lời truyền dạy của ngài. Khi lời ấy vừa thốt ra, nhà vua liền hoan hỷ vô cùng.

Verse 28

गंतुकामो मृगान्भूयो लब्ध्वा ज्ञात्वा वनं ततः । धर्मांगदोऽपि दृष्टात्मा प्रजा आहूय चाब्रवीत् ॥ २८ ॥

Muốn lên đường, sau khi lại thu hồi được bầy nai và biết rõ khu rừng ấy, Dharmāṅgada—tâm sáng trong—triệu tập thần dân rồi nói với họ.

Verse 29

पित्रा नियुक्तो भवतां पालनाय हिताय च । पितुर्वाक्यं मया कार्यं सर्वथा धर्ममिच्छता ॥ २९ ॥

Ta được phụ vương giao phó việc hộ trì các ngươi và mưu cầu lợi ích cho các ngươi. Vì thế, với người luôn cầu dharma mọi bề, ta nhất định phải thi hành lời của phụ vương.

Verse 30

नान्यो हि धर्मः पुत्रस्य पितुर्वाक्यं विना प्रजाः । मयि दंडधरे शास्ता न यमो भवति क्वचित् ॥ ३० ॥

Hỡi dân chúng, đối với người con, không có bổn phận nào cao hơn việc vâng theo lời phụ vương. Nơi ta đứng với quyền trượng trừng phạt, làm bậc cai trị nghiêm minh, thì Yama không thể hành quyền vào bất cứ lúc nào.

Verse 31

एवं ज्ञात्वा तु युष्माभिः स्मर्तव्यो गरुडध्वजः । ब्रह्मार्पणप्रयोगेण यजनीयो जनार्दनः ॥ ३१ ॥

Biết như vậy, các ngươi hãy tưởng niệm Đấng mang cờ hiệu Garuḍa. Và bằng pháp hành dâng hiến mọi sự như Brahman—lễ hiến cúng thanh tịnh—hãy thờ phụng Janārdana.

Verse 32

ममत्वं हि परित्यज्य स्वजातिविहितेन च । येन वो ह्यक्षया लोका भवेयुर्नात्र संशयः ॥ ३२ ॥

Hãy từ bỏ tâm chấp “của ta”, và hành trì đúng theo bổn phận đã định cho địa vị của mình; nhờ vậy, các cõi mà các ngươi đạt được sẽ bất hoại—không còn nghi ngờ gì nữa.

Verse 33

पितृमार्गाधिको ह्येष भवतां दर्शितः प्रजाः । ब्रह्मार्पणक्रियायुक्ता भवंतु ज्ञानकोविदाः ॥ ३३ ॥

Hỡi các bậc hiền triết, con đường thù thắng gắn với các Pitṛ (Tổ linh) này đã được các ngài chỉ bày cho dân chúng. Nguyện cho họ được đầy đủ các nghi lễ dâng hiến như lễ vật lên Brahman, và trở nên tinh thông chân tri.

Verse 34

न भोक्तव्यं हरिदिने पैत्रो मार्गस्तु शाश्वतः । विशेषो हि मयाख्यातो भवतां ब्रह्मसंस्थितिः ॥ ३४ ॥

Vào ngày thánh của Hari, không nên thọ thực; con đường của Pitṛ (Tổ linh) quả thật là vĩnh hằng. Ta đã giảng rõ điều lệ đặc biệt này để các ngươi được an trụ trong Brahman.

Verse 35

प्रयोक्तव्या च तत्त्वज्ञैः पुनरावृत्ति दुर्लभा । यदुपोष्यं हरिदिनं तदवश्यमिति स्थितिः ॥ ३५ ॥

Người biết chân lý phải thực hành điều ấy, vì cơ hội được làm người lần nữa thật khó gặp. Điều gì đã được quy định là phải trai giới trong ngày Hari thì nhất định phải giữ—đó là pháp tắc đã được xác lập.

Verse 36

अनुनीय प्रजाः सर्वाः समाश्वात्य पुनः पुनः । न दिवा न च शर्वर्यां शेते धर्मां गदः सदा ॥ ३६ ॥

Sau khi dịu dàng hòa giải mọi người và luôn luôn trấn an họ, ngài chẳng hề nằm nghỉ—dù ban ngày hay ban đêm—mà mãi kiên trụ trên con đường dharma.

Verse 37

सर्वत्र भ्रमते शौर्यात्कुर्वन्निष्कंटकां क्षितिम् । पटहो रटते नित्यं मृगारिरिपुमस्तके ॥ ३७ ॥

Nhờ dũng lực, Ngài rong ruổi khắp nơi, khiến mặt đất hết gai—hết kẻ bạo ngược. Trống trận vang rền không dứt trên đầu kẻ thù của sư tử.

Verse 38

अभुक्त्वा द्वादशीं लोका ममत्वेन विवर्जिताः । त्रिविधेषु च कार्येषु देवेशश्चिंत्यतां हरिः ॥ ३८ ॥

Giữ Dvādaśī bằng cách nhịn ăn, người ấy lìa bỏ tâm chấp “của tôi”. Và trong ba loại công việc, hãy nhớ nghĩ và quán niệm Hari—Đấng Chúa tể chư thiên.

Verse 39

हव्यकव्यवहो देवः स एव पुरुषोत्तमः । सूर्ये यो हि कृशाकाशे विसर्गे जगतां पतिः ॥ ३९ ॥

Chính vị Thần mang các lễ phẩm havya và kavya (dâng chư thiên và tổ tiên) ấy thật là Puruṣottama, Đấng Tối Thượng. Ngài ngự trong Mặt Trời, trong hư không vi tế, và trong sự phát xuất của vũ trụ; Ngài là Chúa tể mọi thế giới.

Verse 40

स्मर्त्तव्यो मनुजैः सर्वैर्धर्मकामार्थकामुकैः । स्वजातिविहितोऽप्येवं सन्मार्गे चैव माधवः ॥ ४० ॥

Mādhava (Viṣṇu) phải được mọi người ghi nhớ—người theo dharma, người cầu lạc thú, và người cầu tài lợi. Dẫu làm tròn bổn phận theo giai tầng (jāti) của mình, vẫn phải an trú trên chánh đạo nhờ tưởng niệm Mādhava.

Verse 41

स एव भोक्ता भोक्तव्यः स एव पुरुषोत्तमः । विनियोगस्तु तस्यैव सर्वकर्मसु युज्यते ॥ ४१ ॥

Chỉ Ngài là Đấng thọ hưởng, và chỉ Ngài là điều đáng thọ hưởng; chỉ Ngài là Puruṣottama, Đấng Tối Thượng. Vì thế, sự hiến dâng và quy hướng của mọi hành động phải dành cho Ngài mà thôi.

Verse 42

एवं रटंति विप्रेंद्राः पटहे मेघनिःस्वने । एवं धर्ममवाप्याथ पितां धर्मांगदस्य हि ॥ ४२ ॥

Như thế, các bậc Bà-la-môn tối thượng cất tiếng xướng tụng vang dội, giữa tiếng trống lớn rền như sấm mây. Theo cách ấy, sau khi đạt được Dharma, người cha của Dharmāṅgada liền đi đến cõi Pitṛ (cõi tổ tiên).

Verse 43

ज्ञात्वा पुत्रं क्रियोपेतमात्मनो ह्यधिकं द्विजाः । उवाच भार्यां संहृष्टः स्थितां लक्ष्मीमिवापराम् ॥ ४३ ॥

Biết rằng con trai mình đầy đủ nghi lễ và thành tựu—thậm chí vượt hơn chính mình—người Dvija (kẻ hai lần sinh) hoan hỷ, liền nói với người vợ đang đứng đó, tựa như một Lakṣmī khác.

Verse 44

संध्यावलि ह्यहं धन्यस्त्वं चापि वरवर्णिनी । उभयोर्जनितः पुत्रः शशांकधवलः क्षितौ ॥ ४४ ॥

Ôi Sandhyāvalī, ta quả thật có phước—và nàng cũng vậy, hỡi người nữ dung sắc mỹ lệ. Từ sự kết hợp của đôi ta, một người con trai đã sinh ra trên cõi đất này, trắng sáng rạng ngời như vầng trăng.

Verse 45

कर्णाभ्यां श्रूयते मोक्षो न दृष्टः केनचित्क्वचित् । सोऽस्माभिरधिकं प्राप्तो मोक्षः सत्पुत्रसंभवः ॥ ४५ ॥

Giải thoát (mokṣa) chỉ được nghe bằng tai; chưa từng có ai ở bất cứ nơi đâu thấy được. Thế nhưng chúng ta đã đạt được điều còn lớn hơn—một “mokṣa” phát sinh từ sự ra đời của người con hiền đức.

Verse 46

पुत्रे विनयसंपन्ने वृत्ताशौर्यसमन्विते । प्रतापिनि वरारोहे पितुर्मोक्षो गृहे ध्रुवम् ॥ ४६ ॥

Khi người con trai có đức khiêm cung, hạnh kiểm tốt và dũng lực—rạng ngời oai phong, hỡi phu nhân cao quý—thì sự giải thoát của người cha chắc chắn được bảo đảm ngay trong chính gia thất mình.

Verse 47

आनंदं ब्रह्मणो रूपं शतानंदः सुतेन यः । पिता भवति चार्वंगि सत्कर्मकरणैः शुभैः ॥ ४७ ॥

Hỷ lạc chính là hình tướng của Phạm (Brahman). Ôi người nữ thân thể đoan trang, ai trở thành cha của người con trai tên Śatānanda là nhờ những thiện nghiệp cát tường, những sat‑karma thanh tịnh.

Verse 48

नैतत्साम्यं भवेद्देवि लोके स्थावरजंगमे । सत्पुत्रः पितुरादाय भारमुद्वहते तु यः ॥ ४८ ॥

Ôi Nữ Thần, trong thế gian gồm cả loài bất động và hữu động, không có sự ngang bằng ở điều này: người con hiền (sat‑putra) là kẻ nhận lấy trách nhiệm của cha và thật sự gánh vác gánh nặng ấy về sau.

Verse 49

सोऽहं गमिष्यामि वनाय हृष्टो विहारशीलो मृगहिंसनाय । स्वेच्छाचरश्चाथ विशालनेत्रे विमुक्तपापो जनरक्षणाय ॥ ४९ ॥

“Vậy ta sẽ vào rừng, lòng hân hoan, ưa thích rong chơi, để săn bắt muông thú. Ôi người mắt rộng, ta sẽ đi theo ý mình—đã thoát khỏi tội lỗi—và hành động vì sự che chở cho dân chúng.”

Verse 50

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरेभागे रुक्मांगदधर्मांगदसंवादो नाम नवमोऽध्यायः ॥ ९ ॥

Như vậy kết thúc Chương Chín, mang tên “Cuộc đối thoại giữa Rukmāṅgada và Dharmāṅgada”, trong phần Uttara-bhāga (Hậu phần) của Śrī Bṛhan-Nāradīya Purāṇa.