Honoring the Mother (Mātṛpūjanam): Consent, Equity, and Dana to Restore Household Dharma

Verse 1

राजोवाच । नाधिकारो मया मीरु कृतो नृपपरिग्रहे । श्रमातुरस्य निद्रा मे प्रवृत्ता मुखदायिनी ॥ १ ॥

Nhà vua nói: “Hỡi Mīru, ta không hề tự nhận quyền gì trong việc chiếm hữu vương quyền. Vì mệt nhọc bởi lao lực, giấc ngủ đã đến với ta—mang lại sự an hòa, dễ chịu.”

Verse 2

धर्मांगदं समाभाष्य मोहिनीं नय मंदिरम् । पूजयस्व यथान्या ममेषा पत्नी प्रिया मम ॥ २ ॥

Gọi Dharmāṅgada đến, nhà vua dặn: “Hãy đưa Mohinī vào nhà. Hãy kính trọng và phụng sự nàng như những phụ nữ khác; nàng là thê tử của ta—người ta yêu quý.”

Verse 3

निजं कमलपत्राक्ष सर्वरत्नविभूषितम् । निर्वातवातसंयुक्तं सर्वर्तुसुखदायकम् ॥ ३ ॥

Hỡi người mắt như cánh sen, đó là nơi ở (hay chỗ ngồi) của chính mình, được trang sức bằng mọi loại châu báu; không có gió dữ mà vẫn thông thoáng dịu mát, đem lại an lạc trong mọi mùa.

Verse 4

एवमादिश्य तनयमहं निद्रामुपागतः । शयनं प्राप्य कष्टात्ते अभाग्यो हि धनं यथा ॥ ४ ॥

Dạy bảo con trai xong, ta liền thiếp ngủ. Dẫu khó nhọc mới lên được giường, kẻ bất hạnh ấy vẫn tuột khỏi tay ta—như của cải rời bỏ người kém phước.

Verse 5

विबुद्धमात्रः सहसा त्वत्समीपमुपागतः । यद्व्रवीषि वचो देवि तत्करोमि न संशयः ॥ ५ ॥

Vừa tỉnh giấc, ta liền vội đến trước mặt nàng. Hỡi Nữ Thần, lời nào nàng phán dạy, ta sẽ làm theo—không chút nghi ngờ.

Verse 6

मोहिन्युवाच । परिसांत्वय राजेंद्र इमान्दारान्सुदुःखितान् । ममोद्वाहेन निर्विण्णान्निराशान्कामभोगयोः ॥ ६ ॥

Mohinī nói: “Ô bậc vua trong các vua, xin hãy an ủi những người vợ này đang sầu khổ sâu nặng—vì cuộc hôn phối với ta mà họ nản lòng, tuyệt vọng về tình yêu và lạc thú phu thê.”

Verse 7

ज्येष्ठानां रूपयुक्तानां कलत्राणां विशांपते । मूर्घ्नि कीलं कनिष्ठाख्यं यो हि राजन्निखानयेत् ॥ ७ ॥

Hỡi chúa của muôn dân, hỡi Đại vương—ai đóng một cái “chốt gọi là kẻ trẻ” lên đầu những người vợ lớn tuổi, dung nhan xinh đẹp, thì mắc lỗi nặng.

Verse 8

न सद्गतिर्भवेत्तस्य न त सा विंदते परम् । पतिव्रताश्रुदग्धायाः का शांतिर्मे भविष्यति ॥ ८ ॥

Với người ấy sẽ chẳng có kết cục lành; và nàng cũng không đạt đến Đấng Tối Thượng. Còn ta—bị thiêu đốt bởi lệ của người vợ thủ tiết—làm sao có được an bình?

Verse 9

जनितारं हि मे भस्म कुर्य्युर्देव्यः पतिव्रताः । किं पुनः प्राकृतं भूप त्वादृशीं तथा ॥ ९ ॥

Những phu nhân thần thánh, trọn đạo phu thê, quả có thể thiêu rụi đến tro cả chính đấng sinh thành của ta. Huống chi, hỡi đại vương, đối với kẻ phàm tục như ngài—lại còn cư xử như thế—họ sẽ làm được đến mức nào?

Verse 10

संध्यावलीसमा नारी त्रैलोक्ये नास्ति भूमिप । तव स्नेहनिबद्धांगी संभोजयति षड्रसैः ॥ १० ॥

Hỡi đại vương, trong ba cõi không có người nữ nào sánh bằng Sandhyāvalī. Toàn thân tâm nàng bị buộc chặt bởi tình thương dành cho ngài, nên nàng phụng sự và làm ngài hoan hỷ bằng các món đủ sáu vị.

Verse 11

प्रियाणि चाटुवाक्यानि वदती तव गौववात् । एवंविधा हि शतशो नार्यः संति गृहे तव ॥ ११ ॥

Nàng nói với ngài những lời êm ái, tâng bốc cho vừa lòng—chỉ vì tính hay đổi thay. Thật vậy, trong chính cung thất của ngài có hàng trăm nữ nhân cũng thuộc hạng như thế.

Verse 12

यासां न पादरजसा तुल्याहं भूपते क्वचित् । मोहिनी वचनं श्रुत्वा व्रीडितो ह्यभवन्नृपः ॥ १२ ॥

“Tâu đại vương, thiếp chưa từng xứng dù chỉ với hạt bụi nơi bàn chân của những bậc nữ nhân cao quý ấy.” Nghe lời Mohinī, nhà vua quả thật hổ thẹn.

Verse 13

सपुत्रायाः समीपे तु ज्येष्ठाया नृपतिस्तदा । इंगितज्ञः सुतो ज्ञात्वा दशावस्थागतं नृपम् ॥ १३ ॥

Bấy giờ nhà vua đến bên hoàng hậu trưởng, đang ở cùng hoàng tử. Hoàng tử, tinh tường dấu hiệu và cử chỉ, hiểu rằng nhà vua đã lâm vào tình trạng nguy cấp.

Verse 14

पितरं कामसंतप्तं मोहिन्यर्थे विमोहितम् । मातृः सर्वाः समाहूय संध्यावलिपुरोगमाः ॥ १४ ॥

Thấy phụ vương bị lửa dục vọng thiêu đốt và vì nàng Mohinī mà mê muội hoàn toàn, họ liền triệu thỉnh tất cả các Mẫu Thần, do Saṃdhyāvalī dẫn đầu ở tiền phương.

Verse 15

कृतांजलिपुटो भूत्वा एवमाह प्रिय वचः । विमोहिनी मे जननी नवोढा ब्राह्मणः सुता ॥ १५ ॥

Chắp tay cung kính, chàng nói lời êm dịu như vầy: “Mẫu thân của con là Vimohinī, một thiếu nữ mới xuất giá, ái nữ của một vị Bà-la-môn.”

Verse 16

सा च प्रार्थयते देव्यो राजानं रहसिस्थितम् । आत्मना सह खेलार्थं तन्मोदध्वं सुहर्षिताः ॥ १६ ॥

Và vị nữ thần ấy kín đáo khẩn cầu nhà vua đang ở nơi ẩn tĩnh: “Vì cuộc vui, xin bệ hạ hoan hỷ, vui mừng cùng chính thiếp.”

Verse 17

मातर ऊचुः । कोऽनुमोदयते पुत्र सर्पभक्षणमात्मनः । को हि दीपयते वह्निं स्वदेहे देहिनां वर ॥ १७ ॥

Các Mẫu Thần nói: “Hỡi con, ai lại tán thành việc một người bị rắn nuốt chửng chính mình? Và ai lại tự nhóm lửa trên thân mình, hỡi bậc tối thắng trong loài hữu thân?”

Verse 18

को भक्षयेद्विषं घोरं कश्छिंद्यादात्मनः शिरः । कस्तरेत्सागरं बद्ध्वा ग्रीवायां दारुणां शिलाम् ॥ १८ ॥

Ai lại nuốt thứ độc dược ghê rợn? Ai lại tự chặt đầu mình? Ai lại vượt biển khi buộc vào cổ một tảng đá tàn khốc?

Verse 19

को गच्छेद्द्वीपिवदनं कः केशान्सुहरेर्हरेत् । को निषीदति धारायां खङ्गस्या काशभासिनः ॥ १९ ॥

Ai dám đi về phía mặt hổ? Ai dám nắm lấy bờm sư tử? Ai dám ngồi trên lưỡi gươm sắc bén sáng ngời như cỏ kāśa?

Verse 20

कानुमोदयते भर्त्रा सपत्न्याः क्रीडनं किल । सर्वस्यापि प्रदानेन नैतन्मनसि वर्तते ॥ २० ॥

Quả thực, làm sao có thể vui vẻ khi chồng mình vui đùa với vợ lẽ? Dù có được ban cho tất cả mọi thứ, nỗi đau này cũng không rời khỏi tâm trí nàng.

Verse 21

वरं हि छेदनं मूर्ध्नस्तत्क्षणात्तु वरासिना । का दृष्ट्या दयितं कांतं निरीक्षेदन्ययाहृतम् ॥ २१ ॥

Thà bị chém đầu ngay tức khắc bằng thanh gươm sắc bén còn hơn; làm sao người phụ nữ nào có thể chịu đựng khi nhìn thấy người chồng yêu dấu bị người khác chiếm đoạt?

Verse 22

का सा सीमंतिनी लोके भवेदेतादृशी क्वचित् । आत्मप्राणसमं कांतमन्यस्त्रीकुचपीडनम् ॥ २२ ॥

Có người phụ nữ đã có chồng nào trên thế gian này lại như thế chăng? Nàng ép ngực của người phụ nữ khác vào người yêu dấu, người quý giá như hơi thở của chính mình.

Verse 23

संश्रुत्य सहते या तु किं पुनः स्वेन चक्षुषा । सर्वेषामेव दुःखानां दुःखमेतदनन्तकम् ॥ २३ ॥

Nếu chỉ nghe nói mà còn có thể chịu đựng được, thì khi tận mắt chứng kiến sẽ ra sao? Đây quả thực là nỗi đau khổ vô tận, lớn nhất trong mọi nỗi đau khổ.

Verse 24

यद्भर्तान्यांगनासंक्तो दृश्यते स्वेन चक्षुषा । वरं सर्वा मृताः पुत्र युगपन्मातरस्तव ॥ २४ ॥

Nếu tận mắt nhìn thấy người chồng quyến luyến người phụ nữ khác, thì thà rằng tất cả các mẹ của con chết cùng một lúc còn hơn.

Verse 25

न तु मोहिनिसंयुक्तो दृश्योऽयं नृपतिः पतिः । धर्मांगद उवाच । यदि मे न पितुः सौख्यं करिष्यथ शुभाननाः ॥ २५ ॥

Nhưng đức vua này—chúa tể của con—không thể được nhìn thấy khi ngài còn ở bên Mohinī. Dharmāṅgada nói: "Hỡi những người có khuôn mặt kiều diễm, nếu các mẹ không mang lại hạnh phúc cho cha con..."

Verse 26

विषमालोड्य पास्यामि युष्मत्सौख्यं मृते मयि । कर्मणा मनसा वाचा या पितुर्दुःखमाचरेत् ॥ २६ ॥

Sau khi pha chế thuốc độc, con sẽ uống nó, để có thể chứng kiến hạnh phúc của các mẹ sau khi con chết. Kẻ nào bằng hành động, ý nghĩ, hay lời nói mà gây đau khổ cho cha mình...

Verse 27

सा मे शत्रुर्वधार्हास्ति यदि संध्यावली भवेत् । सर्वासां साधिका देवी मोहिनी जनकप्रिया ॥ २७ ॥

Nếu Saṃdhyāvalī đó tồn tại, bà ấy sẽ là kẻ thù của con—đáng bị giết chết; vì bà ấy là Nữ thần Mohinī, người hoàn thành mọi mục tiêu, người yêu dấu của Janaka.

Verse 28

क्रीडार्थमागता बाला मन्दराचलमन्दिरात् । तत्पुत्रवचनं श्रुत्वा वेपमाना हि मातरः ॥ २८ ॥

Cô gái trẻ đã đi ra từ ngôi đền trên núi Mandara để vui chơi. Nghe những lời con trai nói, các bà mẹ thực sự bắt đầu run rẩy.

Verse 29

ऊचुः सगद्गदां वाचं हितार्थं तनयस्य हि । अवश्यं तव वाक्यं हि कर्तव्यं न्यायसंयुतम् ॥ २९ ॥

Họ nói bằng giọng nghẹn ngào vì lợi ích của con trai: “Lời của con nhất định phải được thi hành—miễn là đi đôi với công lý (nyāya).”

Verse 30

किं तु दानप्रदो भूत्वा मोहिनीं यातु ते पिता । यो भार्यामुद्वहेद्भर्ता द्वितीयामपरामपि ॥ ३० ॥

Nhưng xin để phụ thân của con, sau khi trở thành người ban bố bố thí, hãy đến với Mohinī; vì người chồng đã cưới vợ cũng có thể cưới thêm một người nữa—một người vợ thứ hai.

Verse 31

ज्येष्ठायै द्विगुणं तस्या दद्यच्चैवान्यथा ऋणी । अनुज्ञाप्य यदा भर्ता ज्येष्ठामन्यां समुद्वहेत् ॥ ३१ ॥

Người ấy phải trao cho người vợ cả phần gấp đôi phần của người kia; nếu không, người ấy trở thành kẻ mắc nợ về mặt đạo lý. Khi người chồng, sau khi được sự ưng thuận của vợ cả, cưới thêm một người khác, thì quy tắc này phải được giữ.

Verse 32

तदा ज्येष्ठाभिलषितं देयमाहुः पुराविदः । ज्येष्ठया सहितः कुर्यादिष्टापूर्तं नरोत्तमः ॥ ३२ ॥

Khi ấy, các bậc hiền triết thông hiểu cổ truyền tuyên rằng: hãy ban cho người vợ cả điều gì nàng mong muốn. Và bậc trượng phu ưu tú nên cùng với vợ cả thực hành các công đức thuộc iṣṭa và pūrta.

Verse 33

एष धर्मोऽन्यथाऽन्यायो जायते धर्मसंक्षयः । श्रुत्वा तु मातृवचनं प्रहष्टेनान्तरात्मनो ॥ ३३ ॥

Đó mới thật là dharma; làm khác đi là bất công, và từ đó dharma suy tàn. Nhưng khi nghe lời mẹ, lòng anh hoan hỷ sâu thẳm bên trong.

Verse 34

एकैकस्यै ददौ साग्रां कोटिं कोटिं सुतस्तदा । सहस्रं नगराणां च ग्रामाणां प्रददौ तथा ॥ ३४ ॥

Bấy giờ hoàng tử ban cho mỗi người trọn vẹn hết crore này đến crore khác (của cải); lại còn ban thêm một nghìn thành thị cùng các làng mạc nữa.

Verse 35

चतुरश्वतरीभिश्चपृथग्युक्ता नृपात्मजः । एकैकस्य ददावष्टौ रथान्कांचनमालिनः ॥ ३५ ॥

Hoàng tử bèn dâng tặng những cỗ xe, mỗi cỗ được thắng riêng bằng một đội bốn ngựa; và cho mỗi người tám cỗ xe kết vòng hoa vàng trang sức.

Verse 36

वाससामयुतं प्रादाद्येषां मूल्यं शताधिकम् । शुद्धस्य मेरुजातस्य अक्षयस्य नुपात्मजः ॥ ३६ ॥

Hoàng tử Akṣaya ban tặng kèm y phục, mỗi bộ trị giá hơn một trăm (đồng); lại còn ban vàng ròng, được nói là từ núi Meru, bền vững chẳng hao mòn.

Verse 37

कांचनस्य ददौ लक्षमेकैकं प्रतिमातरम् । दासानां च शतं साग्रं दासीनां च नृपात्मजः ॥ ३७ ॥

Hoàng tử ban cho mỗi người một lakh vàng. Ngài còn ban hơn một trăm gia nhân nam và hơn một trăm thị nữ hầu cận.

Verse 38

धेनूनां घटदोग्ध्रीणामेकैकस्यै तथायुतम् । युगंधराणां भद्राणां शतानि दश वै पृथक् ॥ ३८ ॥

Với những bò sữa cho sữa đầy cả vò, mỗi người được nói là nhận đến một vạn con; còn bò Yugaṁdharā cát tường thì riêng có mười trăm (tức một nghìn) con.

Verse 39

दशप्रकारं नृपते धान्यं च प्रददौ सुतः । वाटीनां तु सहस्राणां शतं प्रादाद्धसन्निव ॥ ३९ ॥

Tâu Đại vương, người con ấy đã bố thí mười loại ngũ cốc; lại như mỉm cười hiền hòa, còn ban một trăm nghìn mảnh vườn nhỏ (vườn cây) nữa.

Verse 40

कुंभायुतं सर्पिषस्तु तैलस्य च पृथग्ददौ । अजाविकमसंख्यातमेकैकस्यै न्यवेदयत् ॥ ४० ॥

Ngài dâng tặng một nghìn vò bơ tinh luyện (ghee), và riêng rẽ một nghìn vò dầu; lại phân định cho mỗi người vô số dê và cừu.

Verse 41

सहस्रेण सहस्रेण सुवर्णस्य व्यभूषयत् । आखंडलास्त्रयुक्तस्य भूषणस्य सुभक्तिमान् ॥ ४१ ॥

Với vàng ngàn ngàn vạn vạn, người có lòng sùng kính chân thật đã trang sức món bảo sức ấy—vốn được gắn với vũ khí của Ākhaṇḍala (Indra).

Verse 42

धात्रीप्रमाणैर्हरैश्च मौक्तिकैर्दीप्तिसंयुतैः । प्रददौ संहतान्कृत्वा वलयान्पंच सप्त च ॥ ४२ ॥

Ngài dâng tặng những vòng tay—năm và bảy chiếc—được kết thành bộ, nạm ngọc trai óng ánh cùng các bảo thạch cỡ gọi là dhātrī, rực rỡ hào quang.

Verse 43

पंचाशच्च शते द्वे तु भौक्तिकानि महीपते । संध्यावल्यां स्थितानीह शीतांशुप्रतिमानि च ॥ ४३ ॥

Tâu Đại vương, nơi Sandhyā-valī này có một trăm năm mươi hai bảo vật như ngọc trai, an trụ tại đây và tỏa sáng tựa vầng trăng.

Verse 44

एकैकस्यै ददौ पुत्रो हारयुग्मं मनोहरम् । कुंकुमं चंदनं भूरि कर्पूरं प्रस्थसंख्यया ॥ ४४ ॥

Đối với từng người mẹ, hoàng tử kính dâng một đôi chuỗi ngọc duyên dáng; lại dâng thật nhiều nghệ tây (kunkuma) và gỗ đàn hương, cùng long não được đong theo đơn vị nghi lễ “prastha”.

Verse 45

कस्तूरिकां तथा ताभ्यो भूयसीं प्रददौ सुतः । मातॄणामविशेषेण पितुः सुखमभीप्सयन् ॥ ४५ ॥

Rồi hoàng tử lại kính dâng cho họ thật nhiều xạ hương (kastūrī), đối đãi các người mẹ không phân biệt, chỉ mong đem niềm an lạc đến cho phụ vương.

Verse 46

भाजनानि विचित्राणि जलपात्राण्यनेकशः । घृतक्षीरस्य पात्राणि पेयस्य विविधस्य च ॥ ४६ ॥

Có vô số dụng cụ kỳ diệu đủ loại: nhiều bình đựng nước, cùng các đồ chứa bơ tinh khiết (ghṛta) và sữa, và cả những vật đựng các thứ đồ uống khác nhau.

Verse 47

चतुर्द्दशशतं प्रादात्सहस्रेण समन्वितम् । स्थालीनां कांचनीनां हि सकुंभानां नृपात्मजः ॥ ४७ ॥

Hoàng tử, con của đức vua, đã ban tặng một nghìn bốn trăm nồi nấu bằng vàng, lại kèm theo một nghìn chum vại.

Verse 48

एकैकस्यै ददौ भूप शतानि त्रीणि पंच च । करेणूनां सवेगानां मांसविक्रांतकंधराम् ॥ ४८ ॥

Muôn tâu Đại vương, đối với mỗi người, chàng ban ba trăm lẻ năm voi cái nhanh nhẹn, vai và cổ vạm vỡ, thân thể rắn chắc đầy sức lực.

Verse 49

विंशतिं विंशतिं प्रादादुष्ट्रीणां च शतं शतम् । शिबिकानां सवेषाणां पुंसां पीवरगामिनाम् ॥ ४९ ॥

Ngài bố thí từng đôi hai mươi, hai mươi; lại ban mỗi lần một trăm, một trăm lạc đà cái. Ngài cũng dâng những kiệu cáng (palanquin) cùng đầy đủ đồ trang bị, kèm theo các tráng phu lực lưỡng làm người khiêng, để theo hầu cùng kiệu.

Verse 50

प्रददौ दश सप्ताश्वान्मातॄणां सुखयायिनः । एवं दत्वा बहुधनं बह्वीभ्यो नृपनंदनः ॥ ५० ॥

Ngài ban cho các Bà Mẹ (Mātṛ) mười bảy con ngựa, êm thuận để cưỡi. Như vậy, vị vương tử đã bố thí của cải dồi dào cho nhiều phụ nữ, rồi tiếp tục hạnh bố thí của mình.

Verse 51

धन्यो धनपतिप्रख्यश्चक्रे तासां प्रदक्षिणाः । कृतांजलिपुटो भूत्वा इदं वचनमब्रवीत् ॥ ५१ ॥

Dhanya, rực rỡ như Kubera—chúa tể tài bảo—đã đi nhiễu quanh họ theo nghi lễ pradakṣiṇā. Rồi chắp tay cung kính, ngài cất lời như sau.

Verse 52

ममोपरोधात्प्रणतस्य मूर्ध्नापतिं समुद्दिश्य यथा भवत्यः । ब्रुवंतु सर्वाः पितरं ममाद्य स्वैरेण संभुंक्ष्व नरेश मोहिनीम् ॥ ५२ ॥

Theo lời thỉnh cầu của ta—khi ta cúi đầu quy phục—xin tất cả các nàng cứ tùy ý thưa với phu quân mình. Và nay, hãy cùng nói với phụ vương ta: “Ôi Đại vương, xin tự do hưởng thụ người nữ mê hoặc này—Vimohinī.”

Verse 53

न चास्मदीया भवता किलेर्ष्या स्वल्पापि कार्या मनसि प्रतीता । विमोहिनीं ब्रह्मसुतां सुशीलां रमस्व सौख्येन रहः शतानि ॥ ५३ ॥

Và xin phụ vương chớ khởi dù chỉ một chút ghen ghét đối với con trong tâm. Xin người an nhiên hưởng lạc nơi kín đáo suốt hàng trăm đêm, cùng Vimohinī—ái nữ của Phạm Thiên (Brahmā), đoan chính hiền lương mà vẫn mê hoặc lòng người.

Verse 54

तत्पुत्रवाक्यं हि निशम्य सर्वाः संहृष्टलोम्न्यो नृपनाथमूचुः । स्वभूदुहित्रा सुचिरं रमस्व विदेहपुत्र्येव रघुप्रवीरः ॥ ५४ ॥

Nghe lời của hoàng tử, tất cả đều rùng mình vì hoan hỷ và tâu với đức vua: “Xin bệ hạ vui hưởng lâu dài cùng ái nữ của Svabhū, như vị anh hùng dòng Raghu đã vui hưởng cùng công chúa xứ Videha.”

Verse 55

न शल्यभूता कुशकेतुपुत्री त्वत्संगमाद्विद्धि न संशयोऽत्र । पुत्रौजसा दुःखविमुक्तभावात्समीरितं वाक्यमिदं प्रतीहि ॥ ५५ ॥

Xin hãy biết, không chút nghi ngờ: ái nữ của Kuśaketu nhờ được gần gũi với ngài nên không còn là mũi gai của khổ đau nữa. Nhờ sức mạnh và sinh lực của người con trai, nàng đã thoát khỏi sầu não; xin hãy tiếp nhận lời ta đã nói.

Verse 56

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मातृसन्मानं नाम अष्टादशोऽध्यायः ॥ १८ ॥

Như vậy kết thúc Chương Mười Tám, mang tên “Tôn kính Mẹ,” trong phần Uttara-bhāga (hậu phần) của Śrī Bṛhan-Nāradīya Purāṇa.