Shloka 7

Honoring the Mother (Mātṛpūjanam): Consent, Equity, and Dana to Restore Household Dharma

Devanagari script

ज्येष्ठानां रूपयुक्तानां कलत्राणां विशांपते । मूर्घ्नि कीलं कनिष्ठाख्यं यो हि राजन्निखानयेत् ॥ ७ ॥

Transliteration

jyeṣṭhānāṃ rūpayuktānāṃ kalatrāṇāṃ viśāṃpate | mūrghni kīlaṃ kaniṣṭhākhyaṃ yo hi rājannikhānayet || 7 ||

Translation

Hỡi chúa của muôn dân, hỡi Đại vương—ai đóng một cái “chốt gọi là kẻ trẻ” lên đầu những người vợ lớn tuổi, dung nhan xinh đẹp, thì mắc lỗi nặng.

Word by Word

• ज्येष्ठानाम्: of the elder (ones)
• ज्येष्ठानाम्: सम्बन्ध (ṣaṣṭhī-sambandha)
• Type: Adjective
• Root: ज्येष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (कलत्राणाम्)

• रूप-युक्तानाम्: of those endowed with beauty
• रूप-युक्तानाम्: सम्बन्ध (ṣaṣṭhī-sambandha)
• Type: Adjective
• Root: रूप (प्रातिपदिक) + युक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक, √युज्)
• Form: तत्पुरुष (उपपद/संबन्ध: ‘endowed with beauty’); पुंलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• कलत्राणाम्: of the wives
• कलत्राणाम्: सम्बन्ध (ṣaṣṭhī-sambandha)
• Type: Noun
• Root: कलत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति, बहुवचन

• विशाम्: of the people
• विशाम्: सम्बन्ध (ṣaṣṭhī-sambandha)
• Type: Noun
• Root: विश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति, बहुवचन (समासपूर्वपद)

• पते: O lord
• पते: सम्बोधन (sambodhana)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन, एकवचन

• मूर्ध्नि: on the head
• मूर्ध्नि: अधिकरण (adhikaraṇa)
• Type: Noun
• Root: मूर्धन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति (अधिकरण/locative), एकवचन

• कीलम्: a peg/nail
• कीलम्: कर्म (karma)
• Type: Noun
• Root: कील (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• कनिष्ठ-आख्यम्: called ‘the youngest’
• कनिष्ठ-आख्यम्: कर्म-विशेषण (karma-viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: कनिष्ठ (प्रातिपदिक) + आख्य (कृदन्त/प्रातिपदिक, आ√ख्या ‘to name’)
• Form: तत्पुरुष (‘named/known as the youngest’); पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण (कीलम्)

• यः: who
• यः: कर्ता (kartā)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

• हि: indeed
• हि: सम्बन्धसूचक निपात (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• राजन्: O king
• राजन्: सम्बोधन (sambodhana)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन, एकवचन

• निखानयेत्: should drive in / should dig in
• निखानयेत्: क्रिया (kriyā)
• Type: Verb
• Root: नि√खन् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (potential/optative); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; हेतुमति/णिच्-प्रयोगः सम्भाव्यः (causative sense possible: ‘should cause to be dug’), पाठानुसार ‘should dig in’

Speaker

Narada (narration/instructional passage; addressee: a King)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: raudra

Secondary Rasa: karuna

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It warns against a cruel, humiliating act toward women—highlighting that adharma (harm and degradation of others) produces severe spiritual demerit (pāpa) and obstructs auspicious results sought through tirtha-yatra and ritual merit.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti in the Purāṇic frame is inseparable from compassion and restraint; harming others—especially dependents and family—contradicts Viṣṇu-centered purity of conduct that supports devotion and sacred observances.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Primarily Dharma-oriented application rather than a Vedāṅga technical lesson; it functions like a dharma injunction (niṣedha), guiding ethical boundaries that underpin successful ritual life.