Adhyaya 162

Verse 1

अपन क्रात बछ। >> आर: 2 षट्पज्चाशर्दाधेकशततमो< ध्याय: अत्रि और च्यवन ऋषिके प्रभावका वर्णन भीष्म उवाच इत्युक्तस्त्वर्जुनस्तूष्णीम भूद्‌ वायुस्तमब्रवीत्‌ । शृणु मे हैहयश्रेष्ठ कर्मात्रे: सुमहात्मन:

Bhīṣma nói: Khi Kartavīrya Arjuna, dù đã được nói như thế, vẫn im lặng không đáp, Thần Gió lại bảo ông: “Hỡi bậc ưu tú nhất trong dòng Haihaya, hãy nghe ta kể về những công hạnh lớn lao của đại hiền Atri.”

Verse 2

घोरे तमस्ययुध्यन्त सहिता देवदानवा: । अविध्यत शरैस्तत्र स्वर्भानु: सोमभास्करौ

Thuở xa xưa, chư thiên và loài Dānava giao chiến giữa màn tối ghê rợn. Tại đó, Svarbhānu (Rāhu) đã dùng tên bắn làm Mặt Trăng và Mặt Trời bị thương.

Verse 3

अथ ते तमसा ग्रस्ता निहन्यन्ते सम दानवै: । देवा नृपतिशार्दूल सहैव बलिभिस्तदा,नृपश्रेष्ठ॒ फिर तो अन्धकारमें फँसे हुए देवतालोग कुछ सूझ न पड़नेके कारण एक साथ ही बलवान दानवोंके हाथसे मारे जाने लगे

Rồi chư thiên bị bóng tối nuốt chửng, không còn thấy rõ, nên bị các Dānava sát hại. Hỡi bậc hổ trong hàng quân vương, khi ấy các thần đã bị những Dānava hùng mạnh giết hại hàng loạt.

Verse 4

असुरैर्वध्यमानास्ते क्षीणप्राणा दिवौकस: । अपश्यन्त तपस्यन्तमत्रिं विप्रं तपोधनम्‌

Bhīṣma nói: Bị các Asura đánh giết, sinh lực của chư thiên dần cạn kiệt. Họ bắt gặp hiền giả Atri—vị Bà-la-môn giàu sức mạnh khổ hạnh—đang chuyên chú tu tapas, liền đến nương tựa nơi ngài.

Verse 5

अथैनमन्रुवन्‌ देवा: शान्तक्रोधं जितेन्द्रियम्‌ । असुरैरिषुभिर्विद्धौ चन्द्रादित्याविमावुभौ

Bhīṣma nói: Bấy giờ chư thiên thưa với Atri—bậc hiền giả đã dập tắt sân nộ và chế ngự các căn—rằng: “Bọn Asura đã dùng tên bắn trúng cả Mặt Trăng lẫn Mặt Trời. Bóng tối ghê gớm lan tràn, khiến chúng ta cũng đang bị kẻ thù sát hại. Chúng ta chẳng tìm được chút an ổn nào. Xin Ngài vì lòng từ mẫn mà che chở chúng ta.”

Verse 6

वयं वध्यामहे चापि शत्रुभिस्तमसावृते । नाधिगच्छाम शान्तिं च भयात्‌ त्रायस्व नः प्रभो

Bhīṣma nói: “Bị bóng tối bao phủ, chúng ta đang bị kẻ thù đánh gục. Vì sợ hãi, chúng ta hoàn toàn không tìm được chút bình an nào. Ôi Chúa tể, xin che chở chúng ta.”

Verse 7

अत्रिर॒वाच कथं रक्षामि भवतस्ते<ब्रुवंश्वन्द्रमा भव । तिमिरघ्नश्न सविता दस्युहन्ता च नो भव

Atri nói: “Ta sẽ bảo vệ các ngươi bằng cách nào?” Chư thiên đáp: “Xin Ngài hóa thành Mặt Trăng; hóa thành Mặt Trời xua tan bóng tối; và vì chúng ta, xin trở thành kẻ diệt trừ bọn thù địch cướp phá—những ác quỷ như phường thảo khấu ấy.”

Verse 8

एवमुक्तस्तदात्रिरवँ तमोनुदभवच्छशी । अपश्यत्‌ सौम्यभावाच्च सोमवत्‌ प्रियदर्शन:

Bhīṣma nói: Khi chư thiên nói vậy, hiền giả Atri lập tức hóa thành Mặt Trăng, kẻ xua tan bóng tối. Với phong thái an hòa, dịu hiền, Ngài hiện ra đẹp mắt như chính Soma, và bình thản nhìn về phía chư thiên. Rồi khi thấy ánh sáng của Mặt Trăng và Mặt Trời trở nên mờ nhạt, Atri nhờ uy lực khổ hạnh của mình đã rải ánh quang minh khắp chiến địa, xua tan u ám và soi sáng toàn cõi thế gian.

Verse 9

दृष्टवा नातिप्रभं सोम॑ तथा सूर्य च पार्थिव । प्रकाशमकरोददत्रिस्तपसा स्वेन संयुगे

Bhīṣma nói: “Tâu Đại vương, thấy cả Mặt Trăng (Soma) lẫn Mặt Trời đều không tỏa sáng trọn vẹn, hiền giả Atri nhờ sức mạnh khổ hạnh của chính mình đã rải ánh sáng trên chiến địa, xua tan bóng tối và làm cho thế gian rực rỡ.”

Verse 10

जगदू वितिमिरं चापि प्रदीप्तमकरोत्‌ तदा

Bhīṣma nói: “Hỡi chúa tể của cõi đất! Khi chư thiên nói như vậy, Atri liền hóa thân thành vầng trăng xua tan bóng tối, đẹp đẽ khả ái như Soma. Với tâm an tĩnh, ngài hướng mắt về phía chư thiên. Rồi khi thấy ánh huy của trăng và mặt trời trở nên mờ nhạt, Atri nhờ uy lực khổ hạnh đã tỏa ánh sáng khắp chiến địa, khiến toàn thế gian thoát khỏi u minh và tràn đầy quang minh.”

Verse 11

व्यजयच्छत्रुसंघांश्व देवानां स्वेन तेजसा । अत्रिणा दह्ामानांस्तान्‌ दृष्टवा देवा महासुरान्‌

Bhīṣma nói: “Bằng chính hào quang khổ hạnh của mình, Atri đã khuất phục các đạo quân thù địch của chư thiên. Thấy những đại asura bị thiêu đốt bởi uy lực của Atri, chư thiên—được ngài che chở—liền phô bày dũng lực và giết sạch bọn daitya. Như vậy, Atri làm cho Mặt Trời rực rỡ trở lại, cứu chư thiên khỏi hiểm nạn và đưa asura đến chỗ diệt vong.”

Verse 12

पराक्रमैस्तेडपि तदा व्यघ्नन्नत्रिसुरक्षिता: । उद्धासितश्न सविता देवास्त्राता हतासुरा:

Bhīṣma nói: “Bấy giờ, các vị thần—được Atri che chở—cũng dùng chính dũng lực của mình mà đánh gục quân thù. Mặt Trời (Savitṛ) lại rực sáng, chư thiên được cứu thoát, và asura bị tiêu diệt. Thấy những đại asura bị thiêu đốt bởi hào quang khổ hạnh của Atri, chư thiên—vững lòng dưới sự bảo hộ của ngài—liền đứng dậy hành động và giết sạch bọn daitya. Đoạn này nhấn mạnh rằng sự che chở chính nghĩa và khổ hạnh nội tâm làm cho nỗ lực chính đáng thêm mạnh mẽ: ân trợ của thần linh không thay thế lòng can đảm, mà giúp nó thành công trước các thế lực hủy diệt.”

Verse 13

अत्रिणा त्वथ सामर्थ्य कृतमुत्तमतेजसा । द्विजेनाग्निद्धितीयेन जपता चर्मवाससा

Bhīṣma nói: “Hãy xét quyền năng phi thường được hiển lộ nơi đây bởi hiền giả Atri—rạng ngời ánh sáng khổ hạnh tối thượng—vị ‘nhị sinh’ ấy, người giữ lửa thiêng như bạn đồng hành, sống đời khắc kỷ, miệng tụng thần chú, thân khoác da nai. Hãy nhìn sự vĩ đại của công hạnh ấy. Ta đã thuật lại tường tận những việc làm của Atri cao quý kia. Vì vậy ta nói: Bà-la-môn là bậc tối thượng; hãy cho ta biết—có kṣatriya nào hơn được Atri chăng?”

Verse 14

फलभक्षेण राजर्षे पश्य कर्मात्रिणा कृतम्‌ । तस्यापि विस्तरेणोक्तं कर्मात्रे: सुमहात्मन: । ब्रवीम्यहं ब्रूहि वा त्वमत्रित: क्षत्रियं वरम्‌

Bhīṣma nói: “Hỡi bậc vương hiền, hãy nhìn công hạnh Atri đã làm nên chỉ bằng đời sống nuôi thân bằng trái quả. Công việc của Atri đại hồn ấy ta cũng đã thuật lại tường tận. Ta tuyên bố: Bà-la-môn là bậc cao hơn; nay ngươi hãy nói—kṣatriya nào vĩ đại hơn Atri?”

Verse 15

इत्युक्तस्त्वर्जुनस्तूष्णीम भूद्‌ वायुस्ततो5ब्रवीत्‌ । शृणु राजन्‌ महत्कर्म च्यवनस्य महात्मन:

Nghe nói vậy, Arjuna vẫn lặng thinh. Khi ấy Thần Gió lại cất lời: “Hỡi Đại vương, nay hãy lắng nghe đại công hạnh và uy đức cao cả của bậc thánh hiền Cyavana.”

Verse 16

अश्विनो: प्रतिसंश्रुत्य च्यवन: पाकशासनम्‌ । प्रोवाच सहितो देवै: सोमपावश्चिनौ कुरु

Bhishma nói: Sau khi đã lập lời thệ với hai vị Aśvin, thánh hiền Cyavana bèn thưa với Indra, kẻ trừng phạt Pāka. Trước mặt chư thiên, ngài nói: “Hỡi Thiên vương, xin hãy cho hai anh em Aśvin được dự phần uống Soma cùng các thần linh khác.”

Verse 17

इन्द्र रवाच अस्माभिरननिन्दितावेतौ भवेतां सोमपौ कथम्‌ | देवैर्न सम्मितावेतौ तस्मान्मैवं वदस्व न:

Indra nói: “Hỡi bậc vô tì vết, hai vị ấy đã bị chúng ta quở trách; vậy làm sao họ có thể có quyền uống Soma? Họ không được xem là ngang hàng với chư thiên. Vì thế, chớ nói với chúng ta theo cách ấy để bênh vực họ.”

Verse 18

अश्रिभ्यां सह नेच्छाम: सोम॑ पातुं महाव्रत । यदन्यद्‌ वक्ष्यसे विप्र तत्‌ करिष्यामि ते वच:

Bhishma nói: “Hỡi bậc đại trì giới, chúng ta không muốn uống Soma cùng hai vị Aśvin. Xin gác việc ấy lại; hỡi Bà-la-môn, bất cứ việc nào khác ngài truyền dạy, ta nhất định sẽ làm theo lời ngài.”

Verse 19

च्यवन उवाच पिबेतामश्चिनौ सोमं॑ भवद्धिः सहिताविमौ । उभावेतावपि सुरौ सूर्यपुत्रौ सुरेश्वर

Cyavana nói: “Hãy để hai vị Aśvin uống Soma cùng các ngài. Hai vị ấy quả thật cũng là thần linh—là con của Sūrya. Vì vậy, hỡi Chúa tể chư thiên, họ hoàn toàn xứng đáng được dự phần Soma cùng các thần khác.”

Verse 20

क्रियतां मद्ग्यो देवा यथा वै समुदाह्ृतम्‌ | एतदू व: कुर्वतां श्रेयो भवेन्नैतदकुर्वताम्‌

Chyavana nói: “Hỡi chư thiên, hãy thi hành đúng như điều ta đã tuyên bố, y như đã nói. Làm vậy mới là phúc lợi cho các ngươi; nếu không làm, kết cục sẽ chẳng lành cho các ngươi.”

Verse 21

इन्द्र उवाच अश्रिभ्यां सह सोम॑ वै न पास्यामि द्विजोत्तम । पिबन्त्वन्ये यथाकामं नाहं पातुमिहोत्सहे

Indra nói: “Hỡi bậc tối thượng trong hàng lưỡng sinh, ta nhất quyết không uống Soma cùng hai vị Aśvin. Các thần khác muốn uống theo ý thì cứ uống; còn ta, ta không đủ quyết tâm để uống ở đây.”

Verse 22

च्यवन उवाच न चेत्‌ करिष्यसि वचो मयोक्तं बलसूदन । मया प्रमथित: सद्यः सोमं पास्यसि वै मखे

Cyavana nói: “Hỡi kẻ diệt Bala, nếu ngươi không làm theo lời ta đã nói, thì ta sẽ nghiền nát kiêu mạn của ngươi; ngay trong lễ tế này, ngươi sẽ bị khiến phải uống Soma tức khắc.”

Verse 23

वायुरुवाच तत: कर्म समारब्ध॑ हिताय सहसाश्रिनो: । च्यवनेन ततो मन्त्रैरभिभूता: सुरा3भवन्‌

Vāyu nói: “Sau đó, vì lợi ích của đôi Aśvin, Cyavana bỗng khởi sự lễ tế. Nhờ uy lực thần chú của ngài, chư thiên đều bị khuất phục.”

Verse 24

तत्‌ तु कर्म समारब्धं॑ दृष्टवेन्द्र: क्रोधमूर्च्छित: । उद्यम्य विपुलं शैलं च्यवनं समुपाद्रवत्‌

Khi Indra thấy nghi lễ tế tự ấy vừa được khởi động, ngài bừng bừng cơn thịnh nộ. Nhấc lên một ngọn núi lớn, ngài lao thẳng về phía hiền giả Cyavana.

Verse 25

तथा वज्ञेण भगवानमर्षाकुललोचन: । तमापततन्तं दृष्टवैव च्यवनस्तपसान्वित:

Rồi bấy giờ, Đấng Tôn Quý, đôi mắt đỏ rực vì phẫn nộ, đã giáng đòn bằng lưỡi tầm sét (vajra) của mình. Thấy Ngài lao sầm xuống phía mình, Cyavana—được củng cố bởi uy lực khổ hạnh—đứng vững, sẵn sàng nghênh đón cuộc công kích đang ập tới.

Verse 26

अथेन्द्रस्य महाघोरं सोडसृजच्छत्रुमेव हि

Cyavana nói: Rồi bấy giờ, vị đại hiền ấy rưới lễ vật vào lửa tế, liền sinh ra cho Indra một kẻ thù thật ghê rợn—mang tên Mada (Say mê/Ngạo mạn). Nó đứng đó, há miệng rộng: môi dưới ép sát mặt đất, còn môi trên chạm tới trời cao. Trong miệng nó có một ngàn chiếc răng, mỗi chiếc vươn cao một trăm do-tuần; những nanh đáng sợ của nó dài hai trăm do-tuần. Ngay lúc ấy, toàn thể chư thiên, kể cả Indra, bị dồn vào tận gốc lưỡi của nó—như trong đại dương, vô số cá rơi vào miệng con cá khổng lồ tên Timi.

Verse 27

मर्द नामाहुतिमयं व्यादितास्यं महामुनि: । तस्य दन्‍तसहस््रं तु बभूव शतयोजनम्‌

Cyavana nói: “Vị đại hiền ấy, bằng lễ vật dâng vào lửa—chính từ lễ vật ấy—đã làm hiện ra một hữu thể tên Marda, đứng đó với miệng há rộng. Trong miệng nó có một ngàn chiếc răng, mỗi chiếc cao một trăm do-tuần.”

Verse 28

द्वियोजनशतास्तस्य दंष्टा: परमदारुणा: | हनुस्तस्याभवद्‌ भूमावास्यं चास्यास्पृशद्‌ दिवम्‌

Cyavana nói: “Những chiếc nanh của nó vô cùng ghê rợn, mỗi chiếc dài hai trăm do-tuần. Hàm dưới của nó đặt trên mặt đất, còn cái miệng há rộng thì vươn lên chạm tới trời.”

Verse 29

जिद्दामूले स्थितास्तस्य सर्वे देवा: सवासवा: । तिमेरास्यमनुप्राप्ता यथा मत्स्या महार्णवे

Cyavana nói: “Tất cả chư thiên, cùng với Indra, đều bị kẹt ở tận gốc lưỡi của nó—như cá trong đại dương rơi vào miệng loài thủy quái khổng lồ mang tên Timi.”

Verse 30

ते सम्मन्त्रय ततो देवा मदस्यास्यसमीपगा: । अनब्रुवन्‌ सहिता: शक्रं प्रणमास्मै द्विजातये

Bấy giờ các chư thiên sau khi cùng nhau bàn nghị, liền đến gần Śakra (Indra), kẻ đang ở bên cạnh Mada. Đồng tâm hiệp lực, họ cúi mình kính lễ vị hiền giả song sinh ấy và thưa với Śakra.

Verse 31

ततः स प्रणत: शक्रश्नकार च्यवनस्य तत्‌

Nghe lời Cyavana, Śakra (Indra) liền cúi mình phủ phục dưới chân vị đại hiền và thuận theo mệnh lệnh của ngài. Rồi Cyavana ban cho đôi Aśvin quyền được hưởng phần Soma trong lễ tế và kết thúc đàn tế của mình. Sau đó, vị hiền giả đầy uy lực được nói là đã phân chia “mada” — cơn say mê làm mê muội tâm trí — vào bốn ngả: cờ bạc, săn bắn, rượu men, và sự đắm nhiễm nơi đàn bà.

Verse 32

च्यवन: कृतवानेतावदश्चिनौ सोमपायिनौ । ततः प्रत्याहरत्‌ कर्म मर्द च व्यभजन्मुनि:

Cyavana nói: “Bấy nhiêu đã thành: đôi Aśvin đã được cho quyền uống Soma.” Rồi vị hiền giả kết thúc nghi lễ và phân chia “mada” — sức say mê làm mê muội — vào những lối thoát khác nhau.

Verse 33

अक्षेषु मृगयायां च पाने स्त्रीषु च वीर्यवान्‌

Cyavana nói: “Ngay cả kẻ mạnh cũng say đắm bởi dục vọng: trong cờ bạc, trong săn bắn, trong rượu men, và nơi đàn bà.”

Verse 34

एतैदषैर्नरा राजन्‌ क्षयं यान्ति न संशय: । तस्मादेतान्‌ नरो नित्यं दूरत: परिवर्जयेत्‌

Cyavana nói: “Tâu đại vương, kẻ mang những lỗi ấy ắt hẳn đi đến diệt vong—không còn nghi ngờ gì. Vì thế, con người phải luôn tránh xa chúng và dứt bỏ hoàn toàn, tâu đại vương.”

Verse 35

एतत्‌ ते च्यवनस्यापि कर्म राजन्‌ प्रकीर्तितम्‌ । ब्रवीम्यहं ब्रूहि वा त्वं क्षत्रियं ब्राह्मणाद्‌ वरम्‌

Hỡi Đại vương, ta cũng đã thuật lại cho ngài nghe công hạnh lừng danh của hiền thánh Cyavana. Nay ta nói—hoặc chính ngài hãy đáp: thưa bậc chúa tể loài người, có vị Sát-đế-lỵ nào lại cao hơn một Bà-la-môn?

Verse 155

इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें वायु देवता और कार्तवीर्य अर्जुनका संवादविषयक एक सौ पचपनवाँ अध्याय पूरा हुआ

Như vậy, chương thứ một trăm năm mươi lăm của phần Dāna-dharma (Đạo lý về bố thí) thuộc Anuśāsana Parva trong Thánh sử Mahābhārata đã kết thúc, nói về cuộc đối thoại giữa Thần Gió Vāyu và Kārtavīrya Arjuna.

Verse 156

इति श्रीमहा भारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि पवनार्जुनसंवादे षट्पञ्चाशदधिकशततमो<ध्याय:

Như vậy, trong Thánh sử Śrī Mahābhārata, thuộc Anuśāsana Parva—cụ thể là phần Dāna-dharma (Đạo lý về bố thí)—cuộc đối thoại giữa Pavana (Thần Gió) và Arjuna kết thúc ở chương thứ một trăm năm mươi sáu.

Verse 253

अद्विः सिक्‍त्वास्तम्भयत्‌ तं सवज्ज॑ सहपर्वतम्‌ । उस समय उनके नेत्र अमर्षसे आकुल हो रहे थे। भगवान्‌ इन्द्रने वज्रके द्वारा भी मुनिपर आक्रमण किया। उनको आक्रमण करते देख तपस्वी च्यवनने जलका छींटा देकर वज्र और पर्वतसहित इन्द्रको स्तम्भित कर दिया--जडवत्‌ बना दिया

Khi ấy, đôi mắt của Indra rực lên vì cơn phẫn nộ không sao kìm nén. Ngay cả với lưỡi tầm sét (vajra), thần cũng xông đến đánh hiền giả. Thấy Indra tấn công như vậy, đạo sĩ Cyavana liền vẩy một giọt nước, khiến Indra cùng tầm sét và cả ngọn núi đi kèm đều bị trấn đứng lại—cứng đờ như tượng đá.

Verse 306

अश्रिभ्यां सह सोमं च पिबाम विगतज्वरा: । फिर तो मदके मुखमें पड़े हुए देवताओंने आपसमें सलाह करके इन्द्रसे कहा --'देवराज! आप विप्रवर च्यवनको प्रणाम कीजिये (इनसे विरोध करना अच्छा नहीं है)। हमलोग निश्रिन्त होकर अश्विनीकुमारोंके साथ सोमपान करेंगे”

Cyavana nói: “Hãy cùng uống Soma với đôi Aśvin, để thoát khỏi mọi cơn sốt và khổ não.” Trong mạch truyện quanh đó, các chư thiên—kinh hãi trước hậu quả của việc đối địch với bậc hiền thánh—bèn bàn nhau rồi thưa với Indra: “Đấng Thiên vương! Xin ngài hãy cúi đầu đảnh lễ vị Bà-la-môn tối thượng Cyavana (chống đối ngài ấy chẳng lành). Khi ấy chúng ta mới có thể an nhiên uống Soma cùng hai Aśvin.”