Adhyaya 5
Kashi KhandaUttara ArdhaAdhyaya 5

Adhyaya 5

บทนี้จัดวางเป็น “บัญชีศาลเจ้า” แทรกอยู่ในบทสนทนาทางเทววิทยา สกันทะกล่าวนามลึงค์จำนวนมากในกาศีที่เหล่าคณะคณ (gaṇa) ได้สถาปนาไว้ พร้อมบอกตำแหน่งโดยเทียบสถานที่—เช่น เหนือวิศเวศะ ใต้เกดาระ ใกล้กุเบระ หรือใกล้ประตูเหนือของเรือนชั้นใน—และผูกผลบุญแบบผลศรุติแก่การดัรศนะ (ได้เห็น) และอรจนะ (บูชา) ศาลเจ้าที่กล่าวถึงมีทั้ง ปิงคฬาเคศะ วีรภัทรेशวร (คุ้มครองในศึกและให้ “วีรสิทธิ”) กิราตेशะ (ประทานความไร้หวาดกลัว) จตุรมุเขศวร (เกียรติในเทวโลก) นิกุมเภศวร (ความสำเร็จงานและความยกย่องใกล้กุเบระ) ปัญจाक्षेशะ (ระลึกชาติ) ภารภูเตศวร (เร่งเร้าให้ไปดัรศนะ) ตรยักษ์ศวร (ผู้บูชากลายเป็น “ตรยักษ์”) การบูชากเษมกะ/วิศเวศวร (ขจัดอุปสรรคและกลับโดยสวัสดิภาพ) ลางคฬีศวร (พ้นโรคและมั่งคั่ง) วิราธेशวร (บรรเทาความผิด) สุมุเขศะ (พ้นบาปและได้ทัศนะมงคล) และอาษาฑีศวร (ชำระบาปพร้อมข้อกำหนดการแสวงบุญตามกาล) ครึ่งหลังเป็นถ้อยรำพึงของพระศิวะ: กาศีคือที่พึ่งแน่นอนของผู้แบกภาระแห่งสังสาระ เป็น “กายเมือง” วัดด้วยปัญจกโรศี และเป็นรุดราวาส การได้ยินหรือเอ่ยนาม “วาราณสี/กาศี/รุดราวาส” ก็กล่าวว่าต้านภัยแห่งยมได้ ตอนจบพระมหาเทวะมอบหมายพระคเณศให้ไปกาศีพร้อมบริวาร เพื่อคุ้มครองให้ความสำเร็จดำเนินไม่ขาดและไร้อุปสรรค ย้ำบทบาทกาศีในฐานะศูนย์กลางพิธีกรรมและเทววิทยาอันยั่งยืน.

Shlokas

Verse 1

स्कंद उवाच । अन्येपि ये गणास्तत्र काश्यां लिंगानि चक्रिरे । तांश्च ते कथयिष्यामि कुंभयोने निशामय

สกันทร์ตรัสว่า “เหล่าคณะคณะอื่นๆ ในกาศีก็ได้สถาปนาลึงค์ไว้เช่นกัน เราจักเล่าให้ท่านฟังด้วย โอ้กุมภโยนิ จงสดับเถิด”

Verse 2

गणेन पिंगलाख्येन पिंगलाख्येशसंज्ञितम् । लिंगं प्रतिष्ठितं शंभोः कपर्दीशादुदग्दिशि

โดยคณะนามว่า ปิงคละ ได้สถาปนาลึงค์ของศัมภู อันเลื่องนามว่า ปิงคลาขเยศะ ตั้งอยู่ทางทิศเหนือจากกปัรทีศะ

Verse 3

तस्य दर्शनमात्रेण पापानां जायते क्षयः । वीरभद्रो महाप्रीतो देवदेवस्य शूलिनः

เพียงได้เห็นเท่านั้น บาปทั้งหลายก็ถึงความสิ้นไป วีรภัทรยิ่งปลื้มปีติในพระศูลิน ผู้ทรงตรีศูล พระเป็นเจ้าเหนือเทพทั้งปวง

Verse 4

वीरभद्रेश्वरं लिंगं ध्यायेदद्यापि निश्चलः । तस्य दर्शनमात्रेण वीरसिद्धिः प्रजायते

แม้ในวันนี้ก็ควรตั้งจิตมั่นคงภาวนาถึงลึงค์วีรภัทรेशวร เพียงได้เห็นก็ยังบังเกิดสิทธิแห่งวีรกรรม

Verse 5

अविमुक्तेश्वरात्पश्चाद्वीरभद्रेश्वरं नरः । समर्च्य न रणे भंगं कदाचिदपि चाप्नुयात्

ครั้นบูชาอวิมุกเตศวรแล้ว บุรุษพึงบูชาวีรภัทรेशวรโดยชอบธรรม เขาย่อมไม่ประสบความพ่ายแพ้ในศึก ณ กาลใดๆ

Verse 6

वीरभद्रः स्वयं साक्षाद्वीरमूर्तिधरो मुने । संहरेद्विप्रसंघातमविमुक्तनिवासिनाम

ดูก่อนมุนี วีรภัทรผู้ทรงรูปวีรบุรุษนั้นปรากฏจริงด้วยตนเอง ย่อมทำลายหมู่กองที่เข้าประทุษร้ายพราหมณ์ผู้พำนักในอวิมุกตะ

Verse 7

भद्रया भद्रकाल्या च भार्यया शुभया युतम् । वीरभद्रं नरोभ्यर्च्य काशीवासफलं लभेत्

ผู้ใดบูชาวีรภัทร ผู้ประกอบพร้อมด้วยพระชายาผู้เป็นมงคล คือ ภัทราและภัทรกาลี ผู้นั้นย่อมได้ผลแห่งการพำนักในกาศี

Verse 8

किरातेन किरातेशं लिंगं काश्यां प्रतिष्ठितम् । केदाराद्दक्षिणे भागे भक्तानामभयप्रदम्

ในกาศี กิราตะได้สถาปนาศิวลึงค์นามว่า “กิราเตศะ” ไว้ อยู่ทางทิศใต้ของเกดาระ และประทานความไร้ภัยแก่ผู้ภักดี

Verse 9

चतुर्मुखो गणः श्रीमान्वृद्धकालेश सन्निधौ । चतुर्मुखेश्वरं लिंगं ध्यायेदद्यापि निश्चलः

ต่อหน้าพระวฤทธกาลேศะ คณะเทพ (คณะ) ผู้รุ่งเรืองนาม “จตุรมุขะ” แม้บัดนี้ยังเพ่งฌานอย่างมั่นคงต่อศิวลึงค์ “จตุรมุเขศวร”

Verse 10

भक्ताश्चतुर्मुखेशस्य चतुराननवद्दिवि । पूज्यंते सुरसंघातैः सर्वभोगसमन्विताः

ในสวรรค์ ผู้ภักดีต่อจตุรมุเขศะได้รับเกียรติดุจพรหมผู้มีสี่พักตร์ ได้รับการบูชาจากหมู่เทพ และเพียบพร้อมด้วยสุขโภคทั้งปวง

Verse 11

निकुंभेश्वरमालोक्य निकुंभगणपूजितम् । पूजयित्वा व्रजन्ग्रामं कार्यसिद्धिमवाप्नुयात् । कुबेरेश समीपेतु शिवलोके महीयते

ครั้นได้เห็นนิกุมเภศวร ผู้เป็นที่บูชาของหมู่คณะนิกุมภะ แล้วถวายบูชา เมื่อกลับสู่หมู่บ้าน ย่อมบรรลุความสำเร็จในกิจการทั้งปวง และใกล้กุเบเรศะ ย่อมได้รับการเชิดชูในศิวโลก

Verse 12

पंचाक्षेशं महालिंगं महादेवस्य दक्षिणे । समभ्यर्च्य नरः काश्यां जातिस्मृतिमवाप्नुयात्

ในกาศี เมื่อบูชาตามพิธีต่อมหาลึงค์ “ปัญจักษேศะ” ซึ่งตั้งอยู่ทางทิศใต้ของมหาเทวะ บุคคลย่อมได้ญาณระลึกชาติ (ชาติสมฤติ)

Verse 13

भारभूतेश्वरं लिंगं भारभूतगणार्चितम् । अंतर्गृहोत्तरद्वारि ध्यात्वा शिवपुरे वसेत्

ผู้ใดเพ่งภาวนาต่อศิวลึงค์ “ภารภูเตศวร” อันหมู่คณะคณะ (คณะเทพบริวาร) แห่งภารภูตาบูชา ณ ประตูทิศเหนือของคูหาศักดิ์สิทธิ์ภายใน ย่อมได้พำนักในนครของพระศิวะ คือศิวปุระ

Verse 14

भारभूतेश्वरं लिंगं यैः काश्यां न विलोकितम् । भारभूताः पृथिव्यास्तेऽवकेशिन इव द्रुमाः

ผู้ใดมิได้เห็นศิวลึงค์ “ภารภูเตศวร” ในกาศี ผู้นั้นเป็นภาระแก่แผ่นดิน—ดุจต้นไม้กลวงโบ๋ไร้คุณค่า

Verse 15

गणेन त्र्यक्षसंज्ञेन लिंगं त्र्यक्षेश्वरं परम् । त्रिलोचनपुरोभागे शील्येताद्यापि कुंभज

ด้วยคณะเทพบริวารนามว่า “ตรียักษะ” ได้สถาปนาศิวลึงค์อันสูงสุดชื่อ “ตรียักษเษศวร” ไว้; โอ้กุมภชะ (อคัสตยะ) ณ ลานเบื้องหน้าพระไตรโลจนะ ยังมีผู้ไปนมัสการสักการะอยู่จนบัดนี้

Verse 16

तस्य लिंगस्य ये भक्तास्ते तु देहावसानतः । त्र्यक्षा एव प्रजायंते नात्र कार्या विचारणा

ผู้เป็นภักตะของศิวลึงค์นั้น ครั้นสิ้นกายแล้ว ย่อมเกิดเป็น “ตรียักษะ” จริงแท้; ในข้อนี้ไม่พึงสงสัยใดๆ

Verse 17

क्षेमको नाम गणपः काश्यां मूर्तिधरः स्वयम् । विश्वेश्वरं सर्वगतं ध्यायेदद्यापि निश्चलः

คณะเทพบริวารนามว่า “เกษมกะ” ผู้ทรงกายอยู่เองในกาศี แม้บัดนี้ยังเพ่งภาวนาอย่างแน่วแน่ต่อ “วิศเวศวร” พระผู้เป็นเจ้าผู้แผ่ซ่านไปทั่วสรรพสิ่ง

Verse 18

क्षेमकं पूजयेद्यस्तु वाराणस्यां महागणम् । विघ्नास्तस्य प्रलीयंते क्षेमं स्याच्च पदेपदे

ผู้ใดบูชา “เกษมกะ” มหาคณะ ณ พาราณสี อุปสรรคทั้งปวงย่อมสลาย และความเกษมสวัสดีติดตามเขาทุกย่างก้าว

Verse 19

देशांतरं गतो यस्तु तस्यागमनकाम्यया । क्षेमकं पूजनीयोत्र क्षेमेणाशु स आव्रजेत्

ผู้ใดไปแดนไกลแล้วปรารถนาจะกลับมา ที่นี่พึงบูชา “เกษมกะ”; ด้วยการคุ้มครองอันเป็นมงคลนั้น เขาย่อมกลับมาโดยเร็วและปลอดภัย

Verse 20

लांगलीश्वरमालोक्य लिंगं लांगलिनार्चितम् । विश्वेशादुत्तरेभागे न नरो रोगभाग्भवेत्

เมื่อได้เห็นลึงค์นาม “ลางคะลีศวร” อัน “ลางคะลิน” เคยสักการะ ตั้งอยู่ทางเหนือแห่งวิศเวศะ บุรุษย่อมไม่ตกเป็นส่วนแห่งโรคภัย

Verse 21

लांगलीशं सकृत्पूज्य पंचलांगलदानजम् । फलं प्राप्नोत्यविकलं सर्वसंपत्करं परम्

เพียงบูชา “ลางคะลีศะ” สักครั้งเดียว ย่อมได้ผลอันบริบูรณ์ไม่บกพร่อง ดุจผลแห่งการถวายคันไถห้าคัน—สูงสุดและก่อให้เกิดสมบัติทุกประการ

Verse 22

विराधेश्वरमाराध्य विराधगणपूजितम् । सर्वापराधयुक्तोपि नापराध्यति कुत्रचित्

เมื่อบูชา “วิราธีศวร” ผู้ซึ่งคณะนามวิราธะสักการะ แม้ผู้แบกความผิดทั้งปวง ก็ย่อมไม่ตกลงสู่ความผิด ณ ที่ใดๆ

Verse 23

दिनेदिनेपराधो यः क्रियते काशिवासिभिः । स याति संक्षयं क्षिप्रं विराधेश समर्चनात्

ความล่วงเกินที่ชาวกาศีทำกันวันแล้ววันเล่า ย่อมเสื่อมสลายโดยเร็วด้วยการบูชาพระวิราธเษะอย่างถูกต้องตามพิธี

Verse 24

नैरृते दंढपाणस्तु विराधेशं प्रयत्नतः । नत्वा सर्वापराधेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः

ทิศตะวันตกเฉียงใต้ ดัณฑปาณีผู้ถือคทา เมื่อก้มกราบพระวิราธเษะด้วยความเพียรและภักติ ย่อมพ้นจากความล่วงเกินทั้งปวง—ไม่ต้องสงสัย

Verse 25

सुमुखेशं महालिंगं सुमुखाख्यगणार्चितम् । पश्चिमाभिमुखं लिंगं दृष्ट्वा पापैः प्रमुच्यते

เมื่อได้เห็นมหาลึงค์นามว่า “สุมุเขศะ” อันคณะคณะเทพ (คณะ) ชื่อสุมุขะบูชาไว้ ลึงค์ที่หันสู่ทิศตะวันตกนั้นย่อมปลดเปลื้องบาปทั้งหลาย

Verse 26

स्नात्वा पिलिपिला तीर्थे सुमुखेशं विलोक्य च । सदैव सुमुखं पश्येद्धर्मराजं न दुर्मुखम्

ครั้นอาบน้ำชำระที่ปิลิปิลา ตีรถะ แล้วได้เฝ้าดูสุมุเขศะ ผู้นั้นย่อมเห็นธรรมราชาเป็นผู้มีพักตร์อ่อนโยนเสมอ ไม่เห็นเป็นพักตร์ดุร้ายเลย

Verse 27

आषाढिनार्चितं लिंगमाषाढीश्वरसंज्ञकम् । दृष्ट्वाषाढयां नरो भक्त्या सर्वैः पापैः प्रमुच्यते

ในเดือนอาษาฒะ เมื่อได้เห็นด้วยภักติลึงค์นาม “อาษาฒีศวร” อันอาษาฒินบูชาไว้ ผู้นั้นย่อมพ้นจากบาปทั้งปวง

Verse 28

उदीच्यां भारभूतेशादाषाढीशं समर्चयन् । आषाढ्यां पंचदश्यां वै न पापैः परितप्यते

ผู้ใดบูชา “อาษาฒีศะ” พระเป็นเจ้า โดยเริ่มจากภารภูเตศะในทิศเหนือ ในวันจันทรคติที่สิบห้าของเดือนอาษาฒะ ผู้นั้นย่อมไม่ถูกรบกวนด้วยบาปทั้งหลาย

Verse 29

शुचिशुक्लचतुर्दश्यां पंचदश्यामथापि वा । कृत्वा सांवत्सरीं यात्रामनेना जायते नरः

ในวันจันทรคติที่สิบสี่ หรือมิฉะนั้นวันที่สิบห้าของปักษ์สว่าง เดือนศุจิ เมื่อประกอบยาตราประจำปีนี้แล้ว บุรุษย่อมบรรลุผลทางจิตวิญญาณตามที่สัญญาไว้ด้วยพิธีนี้

Verse 30

स्कंद उवाच । मुने गणेषु चैतेषु वाराणस्यां स्थितेष्विति । स्वनाम्ना स्थाप्य लिंगानि विश्वेशपरितुष्टये

สกันทะกล่าวว่า: โอ้มุนี เมื่อหมู่คณะผู้ติดตาม (แห่งพระศิวะ) เหล่านี้ได้พำนักในพาราณสีดังนี้แล้ว พวกเขาได้สถาปนาลึงค์ตามนามของตน เพื่อความพอพระทัยอย่างยิ่งของพระวิศเวศะ

Verse 31

विश्वेशश्चिंतयां चक्रे पुनः काशीप्रवृत्तये । कं वा हितं प्रहित्याद्य निर्वृतिं परमां भजे

พระวิศเวศะทรงใคร่ครวญอีกครั้ง เพื่อฟื้นฟูระเบียบศักดิ์สิทธิ์แห่งกาศี: “เราจักเกื้อกูลผู้ใด และจักส่งผู้ใดไปบัดนี้ เพื่อเราจะได้เสวยสันติอันสูงสุด?”

Verse 32

योगिन्यस्तिग्मगुर्वेधाः शंकुकर्णमुखागणाः । व्यावृत्त्यनागताः काश्याः सिंधुगा इव सिंधवः

เหล่าโยคินีและหมู่คณะ—ทิคมคุรเวธา และพวกที่มีศังกุกัรณะเป็นหัวหน้า—หันกลับและมิได้กลับคืนสู่กาศี ดุจสายน้ำที่ไหลลงสู่มหาสมุทรแล้ว

Verse 33

धुवं काश्यां प्रविष्टा ये ते प्रविष्टा ममोदरे । तेषां विनिर्गमो नास्ति दीप्तेग्नौ हविषामिव

แท้จริง ผู้ใดเข้าสู่กาศี ผู้นั้นได้เข้าสู่ครรภ์ของเราเอง; สำหรับเขาไม่มีการออกไป—ดุจเครื่องบูชาที่หย่อนลงในไฟอันลุกโชน

Verse 34

येषां हि संस्थितिः काश्यां लिंगार्चनरतात्मनाम् । त एव मम लिंगानि जंगमानि न संशयः

ผู้ใดพำนักในกาศี และดวงใจยินดีในการบูชาลึงค์ ผู้นั้นแลคือ “ลึงค์ที่เคลื่อนไหว” ของเรา—ปราศจากข้อสงสัย

Verse 35

स्थावरा जंगमाः काश्यामचेतनसचेतनाः । सर्वे ममैव लिंगानि तेभ्यो द्रुह्यंति दुर्धियः

ในกาศี ทั้งสิ่งนิ่งและสิ่งเคลื่อนไหว ทั้งไร้จิตและมีจิต ล้วนเป็นลึงค์ของเราแท้จริง; ผู้มีปัญญาทรามย่อมลบหลู่กระทำผิดต่อสิ่งเหล่านั้น

Verse 36

वाचि वाराणसी येषां श्रुतौ वैश्वेश्वरी कथा । त एव काशी लिंगानि वराण्यर्च्यान्यहं यथा

ผู้ใดมีคำว่า ‘วาราณสี’ อยู่บนริมฝีปาก และมีเรื่องราวศักดิ์สิทธิ์แห่งวิศเวศวรอยู่ในโสต ผู้นั้นแลคือลึงค์อันเป็นมงคลของกาศี ควรแก่การบูชา ดุจดังเรา

Verse 37

वाराणसीति काशीति रुद्रावास इति स्फुटम् । मुखाद्विनिर्गतं येषां तेषां न प्रभवेद्यमः

ผู้ใดจากปากเปล่งชัดว่า ‘วาราณสี’, ‘กาศี’, ‘ที่พำนักของรุทระ’ ยมะย่อมไม่อาจครอบงำผู้นั้นได้

Verse 38

आनंदकाननं प्राप्य ये निरानंदभूमिकाम् । अन्यां हृदापि वांछंति निरानंदाः सदात्र ते

แม้ได้ถึงอานันทกานนะ (กาศี ป่าแห่งความปีติ) แล้ว ผู้ใดยังปรารถนาในใจถึงแผ่นดินอื่นอันไร้ความสุข ผู้นั้นย่อมเป็นผู้ขาดปีติอยู่ที่นี่ตลอดกาล

Verse 39

अद्यैव वास्तुमरणं बहुकालांतरेपि वा । कलिकाल भिया पुंसां काशी त्याज्या न कर्हिचित्

ไม่ว่าความตายจะมาถึงวันนี้เองหรืออีกนานเพียงใด ด้วยความหวั่นเกรงกาลียุค บุคคลไม่ควรละทิ้งกาศีเป็นอันขาด

Verse 40

अवश्यंभाविनो भावा भविष्यंति पदेपदे । सलक्ष्मीनिलयां काशीं ते त्यजंति कुतो धियः

เหตุอันหลีกเลี่ยงมิได้ย่อมเกิดขึ้นทุกย่างก้าว แล้วผู้มีปัญญาจะละทิ้งกาศีได้อย่างไร ในเมื่อกาศีเป็นนิวาสสถานอันเป็นมงคลของพระลักษมี

Verse 41

वरं विघ्नसहस्राणि सोढव्यानि पदेपदे । काश्यां नान्यत्र निर्विघ्नं वांछेद्राज्यमपि क्वचित्

ยอมทนวิบากและอุปสรรคเป็นพัน ๆ ในกาศีทุกย่างก้าวยังประเสริฐกว่า ที่อื่นแม้เป็นราชอาณาจักรไร้อุปสรรคก็ไม่ควรปรารถนาเลย

Verse 42

कियन्निमेषसंभोग्याः संति लक्ष्म्याः पदेपदे । परं निरंतरसुखाऽमुत्राप्यत्रापि का शिका

ลักษมีที่เสวยได้เพียงชั่วพริบตาในทุกย่างก้าวนั้นจะมีสักเท่าใดเล่า? แต่กาศิกาประทานสุขอันไม่ขาดสาย ทั้งในโลกนี้และในปรโลก

Verse 43

विश्वनाथो ह्यहं नाथः काशिकामुक्तिकाशिका । सुधातरंगा स्वर्गंगा त्रय्येषा किन्न यच्छति

เรานี่แลคือวิศวะนาถะ พระผู้เป็นเจ้า; กาศิกาเป็นผู้ประทานโมกษะ. คงคาสวรรค์นี้มีคลื่นดุจอมฤต—ตรีศักดิ์สิทธิ์นี้มีสิ่งใดเล่าที่ไม่ประทาน?

Verse 44

पंचक्रोश्यापरिमिता तनुरेषा पुरी मम । अविच्छिन्नप्रमाणर्धिर्भक्तनिर्वाणकारणम्

นครของเรานี้ซึ่งวัดได้ว่า “ปัญจกโรศี” คือกายของเราเอง. ขอบเขตศักดิ์สิทธิ์ไม่ขาดตอน และเป็นเหตุแห่งโมกษะสำหรับภักตะทั้งหลาย.

Verse 45

संसारभारखिन्नानां यातायातकृतां सदा । एकैव मे पुरी काशी ध्रुवं विश्रामभृमिका

สำหรับผู้ที่อ่อนล้าด้วยภาระแห่งสังสาระ และมัวเวียนไปมาไม่สิ้นสุด มีเพียงกาศี—นครของเรา—เท่านั้นที่เป็นพื้นแห่งการพักอันแน่นอน.

Verse 46

मंडपः कल्पवल्लीनां मनोरथफलैरलम् । फलितः काशिकाख्योयं संसाराध्वजुषां सदा

กาศิกานี้ สำหรับผู้เดินทางบนหนทางสังสาระ เป็นดุจมณฑปแห่งเถาวัลย์กัลปะ—อุดมด้วยผลแห่งมโนรถที่ปรารถนาในใจ.

Verse 47

चक्रवर्तेरियं छत्रं विचित्रं सर्वतापहृत् । काशीनिर्वाणराजस्य ममशूलोच्च दंडवत्

ฉัตรอันวิจิตรของจักรพรรดิผู้ครองจักรวาลนี้ขจัดความเร่าร้อนทั้งปวง; สำหรับ “ราชาแห่งโมกษะ” คือกาศี มันตั้งตระหง่านดุจคทายกสูง ประหนึ่งตรีศูลของเรา.

Verse 48

निर्वाणलक्ष्मीं ये पुण्याः परिवांछंति लीलया । निरंतरसुखप्राप्त्यै काशी त्याज्या न तै नृभिः

ผู้มีบุญทั้งหลายผู้ปรารถนา “ลักษมีแห่งนิพพาน” ดุจเป็นลีลา เพื่อให้ได้สุขอันไม่ขาดสาย ไม่ควรละทิ้งกาศีเป็นอันขาด

Verse 49

ममानंदवने ये वै निरं तर वनौकसः । मोक्षलक्ष्मीफलान्यत्र सुस्वादूनि लभंति ते

ผู้ใดพำนักอยู่ในอานันทวนของเราอย่างสม่ำเสมอ เป็นผู้อาศัยพงไพรไม่ขาดสาย ผู้นั้นย่อมได้ลิ้มผลอันหวานโอชะแห่งพระกรุณา “ลักษมีแห่งโมกษะ” ณ ที่นั้น

Verse 50

निर्ममं चापि निर्मोहं या मामपि विमोहयेत् । कैर्न संस्मरणीया सा काशी विश्वविमोहिनी

นางผู้ทำให้แม้ผู้ไร้ความยึดถือและไร้ความหลง—แม้กระทั่งเรา—ยังต้องหลงใหล แล้วกาศีผู้เป็น “ผู้ลุ่มหลงโลกทั้งปวง” จะมีผู้ใดไม่ระลึกถึงเล่า

Verse 51

नामापि मधुरं यस्याः परानंदप्रकाशकम् । काश्याः काशीति काशीति सा कैः पुण्यैर्न जप्यते

แม้เพียงนามของกาศีก็หวานไพเราะ เป็นแสงส่องแห่งปรมานันทะ แล้วผู้ใดเล่าจะไม่สวดนามนางว่า “กาศี กาศี” ด้วยบุญใดกัน

Verse 52

काशीनामसुधापानं ये कुर्वंति निरंतरम् । तेषां वर्त्म भवत्येव सुधाम वसुधामयम्

ผู้ใดดื่ม “อมฤตแห่งนามกาศี” อย่างไม่ขาดสาย หนทางของผู้นั้นย่อมเป็นดุจทำด้วยอมฤต ทำให้แผ่นดินเองประหนึ่งแดนแห่งความหวานชื่น

Verse 53

ममतारहितस्यापि मम सर्वात्मनो ध्रुवम् । त एव मामका लोके ये काशीनाम जापकाः

แม้เราจะปราศจากความยึดถือและเป็นอาตมันของสรรพชีวิต แต่เป็นความแน่นอนว่า ในโลกนี้ ผู้ที่สวดภาวนานาม “กาศี” ย่อมเป็นของเรา เป็นผู้ของเราแท้จริง

Verse 54

रहस्यमिति विज्ञाय वाराणस्या गणेश्वरैः । सब्रह्मयोगिनी ब्रध्रैः स्थितं तत्रैव नान्यथा

เมื่อรู้ว่าเป็นความลับอันศักดิ์สิทธิ์ เหล่าเจ้าแห่งคณะคณะ (คณะคณะ) แห่งพาราณสี—พร้อมด้วยพระพรหมและโยคินีผู้เฒ่า—ย่อมตั้งมั่นอยู่ ณ ที่นั้นเท่านั้น มิใช่ที่อื่น

Verse 55

अन्यथा ताश्च योगिन्यः सरविः सपितामहः । ते गणा मां परित्यज्य कथं तिष्ठेयुरन्यतः

มิฉะนั้น เหล่าโยคินีเหล่านั้น—แม้พระสุริยะและปิตามหะพรหม—เหล่าคณะคณะนั้น จะละทิ้งเราแล้วไปตั้งอยู่ที่อื่นได้อย่างไร

Verse 56

अतीव भद्रं संजातं काश्यां तिष्ठत्सु तेषु हि । एकोपि भेद प्रभवेद्राज्ये राज्यांतरं विना

แท้จริง เมื่อพวกเขาพำนักอยู่ในกาศี ความเป็นสิริมงคลยิ่งใหญ่ก็บังเกิด; เพราะแม้ความแตกแยกเพียงหนึ่งเดียว ก็อาจก่อให้เกิด ‘อาณาจักรอื่น’ ภายในอาณาจักรได้ โดยไม่ต้องมีอาณาจักรภายนอก

Verse 57

लब्धप्रवेशास्तावंतस्ते सर्वे मत्स्वरूपिणः । यतिष्यंति यतोवश्यं मदागमनहेतवे

เมื่อได้เข้าสู่ที่นั้นแล้ว พวกเขาทั้งหมด—มากมายเพียงนั้น—ล้วนเป็นรูปแห่งเราเอง; และเพื่อเป็นเหตุแห่งการเสด็จมาของเรา พวกเขาจะเพียรพยายามด้วยทุกวิถีทางเท่าที่ทำได้

Verse 58

अन्यानपि प्रेषयामि मत्पार्श्वपरिवर्तिनः । ये ते तत्र स्थिताः श्रेष्ठा अपिगंतास्म्यहं ततः

เราจักส่งผู้อื่นไปด้วย—ผู้ที่เคลื่อนไหวอยู่ในบริวารใกล้ชิดของเรา และบรรดาผู้ประเสริฐที่ประจำอยู่ ณ ที่นั้น—ภายหลังจากนั้น เราเองก็จักไปถึงที่นั้นด้วย

Verse 59

विचार्येति महादेवः समाहूय गजाननम् । प्राहिणोत्कथयित्वेति गच्छ काशीमितः सुत

ครั้นทรงไตร่ตรองแล้ว มหาเทวะทรงเรียกคชานนะและทรงส่งไป ตรัสว่า “ไปจากที่นี่สู่กาศีเถิด ลูกเอ๋ย แล้วจงนำสารนี้ไปบอก”

Verse 60

तत्रस्थितोपि संसिद्धयै यतस्व सहितो गणैः । निर्विघ्नं कुरु चास्माकं नृपे विघ्नं समाचर

แม้อยู่ ณ ที่นั้น ก็จงเพียรเพื่อความสำเร็จแห่งกิจนี้ พร้อมด้วยหมู่คณะคณะของเจ้า จงทำกิจของเราให้ปราศจากอุปสรรค—และจงก่ออุปสรรคแก่พระราชานั้น

Verse 61

आधाय शासनं मूर्ध्नि गणाधीशोथ धूर्जटेः । प्रतस्थे त्वरितः काशीं स्थितिज्ञः स्थितिहेतवे

เมื่อรับพระบัญชาของธูรชฏิไว้เหนือเศียร พระผู้เป็นใหญ่แห่งคณะคณะจึงออกเดินทางสู่กาศีโดยเร็ว—รู้แจ้งระเบียบอันควร เพื่อธำรงและค้ำจุนระเบียบนั้น