Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 54

रहस्यमिति विज्ञाय वाराणस्या गणेश्वरैः । सब्रह्मयोगिनी ब्रध्रैः स्थितं तत्रैव नान्यथा

rahasyamiti vijñāya vārāṇasyā gaṇeśvaraiḥ | sabrahmayoginī bradhraiḥ sthitaṃ tatraiva nānyathā

เมื่อรู้ว่าเป็นความลับอันศักดิ์สิทธิ์ เหล่าเจ้าแห่งคณะคณะ (คณะคณะ) แห่งพาราณสี—พร้อมด้วยพระพรหมและโยคินีผู้เฒ่า—ย่อมตั้งมั่นอยู่ ณ ที่นั้นเท่านั้น มิใช่ที่อื่น

रहस्यम्a secret
रहस्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरहस्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/वाक्यसमाप्ति-निपात (quotative particle)
विज्ञायhaving understood
विज्ञाय:
Kriya (Non-finite verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-ज्ञा (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having known’
वाराणस्याःof Vārāṇasī
वाराणस्याः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवाराणसी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
गण-ईश्वरैःby the lords of the gaṇas
गण-ईश्वरैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootगण (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (गणानाम् ईश्वराः)
स-ब्रह्म-योगिनीthe Brahma-associated yoginī
स-ब्रह्म-योगिनी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय/उपसर्ग-सदृश) + ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + योगिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (ब्रह्मणा सह/ब्रह्मसम्बद्धा योगिनी)
ब्रध्रैःby the bradhra-s (a class/group)
ब्रध्रैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootब्रध्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन
स्थितम्is established/placed
स्थितम्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (locative adverb)
एवindeed/only
एव:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण-निपात
not
:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation)
अन्यथाotherwise
अन्यथा:
Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअन्यथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (manner adverb)

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context)

Tirtha: Vārāṇasī / Kāśī

Type: kshetra

Listener: Internal Kāśīkhaṇḍa interlocutor (contextual)

Scene: A hidden, sanctified inner Kāśī: gaṇa-lords stand as guardians at thresholds; Brahmā and venerable yoginīs sit in yogic poise, all anchored to the city’s luminous axis around Shiva’s presence.

V
Vārāṇasī
G
Gaṇeśvaras (Śiva’s gaṇas)
B
Brahmā
Y
Yoginīs

FAQs

Kāśī holds an exceptional, secret sanctity that draws and anchors divine and yogic powers uniquely in that place.

Vārāṇasī/Kāśī, presented as the special locus where gaṇas and yoginīs are established.

No explicit ritual is stated; the verse emphasizes Kāśī’s rahasya (esoteric greatness) and divine presence.