Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 17

क्षेमको नाम गणपः काश्यां मूर्तिधरः स्वयम् । विश्वेश्वरं सर्वगतं ध्यायेदद्यापि निश्चलः

kṣemako nāma gaṇapaḥ kāśyāṃ mūrtidharaḥ svayam | viśveśvaraṃ sarvagataṃ dhyāyedadyāpi niścalaḥ

คณะเทพบริวารนามว่า “เกษมกะ” ผู้ทรงกายอยู่เองในกาศี แม้บัดนี้ยังเพ่งภาวนาอย่างแน่วแน่ต่อ “วิศเวศวร” พระผู้เป็นเจ้าผู้แผ่ซ่านไปทั่วสรรพสิ่ง

क्षेमकःKṣemaka (name)
क्षेमकः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षेमक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
नामby name
नाम:
Name-marker (संज्ञा)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formसंज्ञासूचक-अव्यय (particle meaning ‘by name’)
गणपःa gaṇa-chief / attendant
गणपः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगणप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
काश्याम्in Kāśī
काश्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकाशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
मूर्तिधरःembodied / bearing a form
मूर्तिधरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootमूर्ति (प्रातिपदिक) + धर (प्रातिपदिक; √धृ + अच्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषसमास (द्वितीया-तत्पुरुषः: मूर्तिं धरति)
स्वयम्himself
स्वयम्:
Karta-vishesana (Agent qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय (reflexive adverb: oneself)
विश्वेश्वरम्Viśveśvara (Lord of the universe)
विश्वेश्वरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविश्वेश्वर (प्रातिपदिक) = विश्व + ईश्वर
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषसमास (षष्ठी-तत्पुरुषः: विश्वस्य ईश्वरः)
सर्वगतम्all-pervading
सर्वगतम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootसर्वगत (प्रातिपदिक; सर्व + गत (√गम् + क्त))
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय/विशेषण-समास: सर्वत्र गतः; विशेषण (विश्वेश्वरम्)
ध्यायेत्should meditate (upon)
ध्यायेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootध्यै (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम
अद्यापिeven today / still now
अद्यापि:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय) + अपि (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययसमूह (adverbial phrase)
निश्चलःsteadfast / unmoving
निश्चलः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootनिश्चल (प्रातिपदिक) = निः + चल
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (स्थिरः)

Skanda

Tirtha: Viśveśvara (Viśvanātha) in Kāśī

Type: kshetra

Scene: A serene Kāśī shrine-space: Kṣemaka-gaṇa, embodied yet otherworldly, seated in padmāsana, eyes half-closed, meditating on Viśveśvara; the liṅga radiates subtle light suggesting ‘sarvagata’ presence filling the scene.

K
Kṣemaka (gaṇa)
V
Viśveśvara
K
Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

Viśveśvara in Kāśī is the all-pervading Śiva; unwavering meditation is the ideal response to divine presence.

Viśveśvara (Viśvanātha) of Kāśī, the central Śaiva locus of Vārāṇasī.

Niścala-dhyāna (steadfast meditation) upon Viśveśvara.