โทรณาจารย์

เมื่อถูกภีมะกล่าวเช่นนั้น โทฺรณะ—พ้นจากแรงกดดันของภีมะแล้ว—ก็วางคันธนูนั้นลง ครั้นประสงค์จะสละอาวุธทั้งปวง ผู้มีใจตั้งมั่นในธรรมจึงเปล่งวาจาเรียกว่า “กรรณะ กรรณะ! โอ้มหาศรธนู! กฤปะ! และทุรโยธนะ!”

เอกลวยะกล่าวว่า: “โอ้เหล่าวีรชน จงรู้เถิดว่าเราคือบุตรแห่งหิรัณยธนุษ ผู้เป็นเจ้าแห่งชาวนิษาทะ และจงรู้ว่าเราเป็นศิษย์ของท่านโทรณะ ผู้บำเพ็ญความเพียรอย่างมีวินัยในศาสตร์แห่งธนู (ธนุรเวท)。”

แล้วปารษตะได้ใช้ลูกศรบีบให้ทุศาสนะถอยและหันกลับ จากนั้นก็รุกเข้าสู่สนามรบมุ่งตรงไปยังโทรณะเอง พลางโปรยลูกศรนับพัน

“โดยโทรณะ—ภายในกึ่งเดือน; โดยเทราณิ (อัศวัตถามัน) ในสนามรบ—สิบวัน; และโดยกรรณะ—หกวัน. เหล่านี้เป็นเหตุแห่งความหวาดหวั่นของข้าพเจ้าเสมอมา”

ทราบว่าเขาโทรณะถูกอสูรลักไป ธิษณะผู้หวาดกลัวยิ่งนัก จึงเสด็จมาและร้องเรียกจากที่ไกล พระวรกายสั่นไหวด้วยลมหายใจหอบ

แล้วต่อมาอีกห้าวัน อาจารย์โทรณะผู้ทรงพลังและเดชานุภาพยิ่ง ได้รบประจัญกับธฤษฏทยุมน์ผู้กล้าหาญ

เมื่อนักรบของทั้งสองฝ่าย คือ เากาพและปาณฑพ ถูกสังหารในสนามรบกุรุเกษตร และเหล่าวิญญาณวีรชนได้ไปสู่สุคติ และเมื่อบุตรแห่งท้าวธฤตราษฎร์ล้มลงคร่ำครวญด้วยกระดูกสันหลังหักจากการถูกทุบด้วยกระบองของภีมเสน บุตรแห่งโทรณาจารย์ [อัศวत्ถามา]…

สูตะกล่าวว่า ครั้นทรงสดับถ้อยคำของนางด้วยความอดกลั้น พระภควานศรีกฤษณะผู้ทรงรักภักดีต่อภักตะ ก็ทรงทราบทันทีว่า อัศวัตถามา บุตรแห่งโทรณะ ได้ปล่อยพรหมาศตราเพื่อทำลายเชื้อสายสุดท้ายแห่งวงศ์ปาณฑพะ

พระองค์นั้นเองคือพระศรีกฤษณะ ผู้เป็นองค์จอมแห่งข้าพเจ้า เมื่อเสด็จนำหน้าในสนามรบ ก็ทรงพรากอายุ กำลังใจ และพลังความคิดของกองทัพเการวะอันจัดกระบวนทัพอย่างชำนาญ นำโดยภีษมะ กรรณะ โทฺรณะ ศัลยะ เป็นต้น

ครั้นได้สดับพระดำรัสของพระศัมภูแล้ว โทฺรณะน้อมคำนับทูลว่า “ขอประทานโอรสผู้บังเกิดจากส่วนแห่งพระองค์เอง เป็นมหาบุรุษผู้มีกำลังยิ่ง และไม่มีผู้ใดพิชิตได้”

แล้วอสูรก็ใช้แรงมหาศาลโอบจับโทรณะด้วยสองแขน และรีบเหวี่ยงลงสู่มหาสมุทร; น่าอัศจรรย์ยิ่ง เพราะรัศมีเดชของโทรณะมิใช่จะข่มได้โดยง่าย।

ศักระ (อินทรา) ตรัสว่า “ศัตรูของท่านนั้นเข้มแข็งยิ่ง มีทุรโยธนะเป็นผู้นำหน้า โทฺรณะ ภีมะ และกรรณะ—ล้วนเป็นผู้พิชิตได้ยากแน่นอน”