Sukta 23
Sukta 3.23
Viśvāmitra Gāthina (RV 3.23)
Triṣṭubh (probable; confirm by metrical scan)
ఈ సంక్షిప్త అగ్ని-సూక్తం తాజాగా ప్రజ్వలించిన జాతవేదసును స్తుతిస్తుంది—యజ్ఞానికి సుస్థిరంగా స్థాపితమైన పురోహితుడిగా ఉండి, యజ్ఞాసనంలో “అమృతత్వాన్ని” తీసుకువచ్చేవాడిగా. ఇందులో మథనం చేసి ప్రజ్వలింపజేయడం ద్వారా అగ్ని జననం, మాతృసమూహం (సమిధలు/జలాలు) మధ్య అతని ఆనందం వర్ణించబడుతుంది; అలాగే ఉపాసకునికి ఇళా-ప్రేరిత సమృద్ధి, గోధనం/కాంతి, మరియు బలమైన సంతానం సిద్ధి చేయమని ప్రార్థించబడుతుంది.
In this hymn
Addressed to
Mantras
Mantra 1
निर्मथितः सुधित आ सधस्थे युवा कविरध्वरस्य प्रणेता । जूर्यत्स्वग्निरजरो वनेष्वत्रा दधे अमृतं जातवेदाः ॥
మంథనమునుండి జనించి సుస్థిరంగా స్థాపితుడై, అతడు యజ్ఞాసనం (సధస్థ) వైపు వచ్చుచున్నాడు—యువ కవి, అధ్వరయాత్రకు ప్రణేత. పెరుగుచున్న వనములలో అజరుడైన అగ్ని—జాతవేదాః—ఇక్కడే అమృతత్వం (అమృతం) స్థాపించెను.
Mantra 2
अमन्थिष्टां भारता रेवदग्निं देवश्रवा देववातः सुदक्षम् । अग्ने वि पश्य बृहताभि रायेषां नो नेता भवतादनु द्यून् ॥
హే భారతులారా, మీరు ప్రకాశవంతమైన అగ్నిని మంథించి వెలికి తెచ్చారు—దేవశ్రవా, దేవవాత—సుకర్మలో సుదక్షుడు. హే అగ్నీ, బృహత్‌తో విస్తృత దృష్టితో చూడు; ఈ మహత్తర రాయులు/సంపదల వైపు మా నేతగా అవు, దినదినాన అనుసరింపజేయుము.
Mantra 3
दश क्षिपः पूर्व्यं सीमजीजनन्त्सुजातं मातृषु प्रियम् । अग्निं स्तुहि दैववातं देवश्रवो यो जनानामसद्वशी ॥
పది వేగవంతమైన ప్రజ్వలనాలు ఆయనను జన్మింపజేశాయి—ఆ ప్రాచీనుణ్ణి, సుజాతుణ్ణి, మాతృ-దేవతలలో ప్రియుణ్ణి. హే దేవశ్రవస్, జనులపై వశిగా ఆసీనుడై ఉన్న ఆ దేవప్రేరిత అగ్నిని స్తుతించు.
Mantra 4
नि त्वा दधे वर आ पृथिव्या इळायास्पदे सुदिनत्वे अह्नाम् । दृषद्वत्यां मानुष आपयायां सरस्वत्यां रेवदग्ने दिदीहि ॥
నేను నిన్ను భూమిపై వరిత స్థలంలో, ఇళా ఆసనంలో, దినముల ప్రకాశమయ సౌభాగ్యార్థం స్థాపిస్తున్నాను. దృషద్వతీలో, మానవ లోకంలో, ఆపయాలో, సరస్వతీలో—హే రేవదగ్నీ, ప్రకాశించు.
Mantra 5
इळामग्ने पुरुदंसं सनिं गोः शश्वत्तमं हवमानाय साध । स्यान्नः सूनुस्तनयो विजावाग्ने सा ते सुमतिर्भूत्वस्मे ॥
హే అగ్నీ, నిన్ను హవిస్తూ పిలిచేవాడికి ఇళాను సిద్ధింపజేయి—బహు-ప్రజ్ఞతో దీప్తమైనది, అనేక కార్యాలతో సమృద్ధమైనది—మరియు గోః (కిరణాలు/గావులు) యొక్క శాశ్వత లాభాన్ని ప్రసాదించు. మాకు కుమారుడు, తనయుడు కలుగుగాక—జన్మములలోను వృద్ధిలోను విజేతగా. అదే మా పట్ల నీ సుమతి కావుగాక.
Inside Sukta 23
How it unfolds
- Where it opens
Agni is brought forth by churning and established at the ritual seat as the youthful seer who leads the sacrifice.
- Development
His perennial presence is affirmed—unaging in the woods—while his birth through the ‘Mothers’ and swift kindlings is praised, showing both mystery and method of kindling.
- Climax
Jātavedas ‘places amṛta’ in the rite: the central revelation that the properly kindled fire confers deathless power/continuity through ṛta.
- Where it settles
The hymn turns to practical boons—Iḷā-like inspired prosperity, enduring gain of ‘go’ (cattle/rays), and victorious offspring—ending in a request for Agni’s benevolent mind (sumati).
The deity: Agni Jātavedas
- In the VedaHe is installed at the sadhasthe (ritual seat) as the mouth of the offering and the carrier of oblations to the gods.
- Cosmic functionMediator between worlds—he conveys offerings upward, draws divine powers downward, and maintains ṛta by sustaining the sacrificial exchange that nourishes gods and humans.
- Inner significanceThe awakened will and luminous intelligence in the practitioner: the inner fire that digests experience, purifies intention, and converts mortal striving into ‘amṛta’—a stable, deathless clarity of being.
The seer
- Viśvāmitra GāthinaGāthin / Kauśika lineage (Viśvāmitra clan) · A royal-turned-seer credited with powerful Agni and Indra hymns and with shaping key Vedic prayer-forms; celebrated for transforming kṣatriya energy into brahma-tejas (seerly power).
Famous verses
amṛtaṃ jātavedāḥ
दश क्षिपः पूर्व्यं सीमजीजनन्त्सुजातं मातृषु प्रियम् । अग्निं स्तुहि दैववातं देवश्रवो यो जनानामसद्वशी ॥sā te sumatir bhūtv asme
Attributes of the deity
- Jātavedas (knower of all births/origins)
- Kavi (seer-poet intelligence)
- Hotṛ/adhvaryu-like guide of the rite (praṇetā of adhvara)
- Unaging (ajara) though ever newly kindled
- Giver of amṛta (immortality/nectar) in the rite
- Beloved among the Mothers (mātṛṣu priyam)
Also by this seer
- Large portions of Rig Veda Maṇḍala 3 (many sūktas attributed to Viśvāmitra and his line)
- Agni and Indra hymns emphasizing the priestly function of fire and the victory-giving force of mantra
- Later Vedic-Itihāsa tradition associates him with foundational gāyatrī/solar prayer currents (traditional attribution)
The rite, step by step
- Prepare the altar/seat (sadhasthe) and arrange kindling-sticks (samidh) as the ‘Mothers’.
- Churn or ignite the fire (nirmathitaḥ), then ‘well-found’ it—steady the flame and place it correctly in the hearth.
- Recite praise identifying Agni as kavi and praṇetā, asking him to take the lead of the sacrifice.
- Offer oblations while invoking Jātavedas to place amṛta (deathless strength/clarity) in the rite and in the sacrificer.
- Conclude with petitions for Iḷā (inspired insight/prosperity), cattle/rays (go), and strong offspring (sūnu/tanaya), sealing the rite with Agni’s sumati (gracious favor).
Offerings
- Ghee (ājya)
- Kindling-sticks (samidh)
- Grain/oblations as appropriate to the iṣṭi (e.g., puroḍāśa in context)
Frequently Asked Questions
The hymn praises Agni as Jātavedas—Fire who “knows all births”—the priestly power that leads the sacrifice and carries offerings to the gods.
It means the rightly kindled sacred fire brings a deathless, enduring vitality—clarity, strength, and continuity—into the worship and into the sacrificer’s life.
The worshipper asks for Iḷā-like inspired prosperity, lasting gain of ‘go’ (cattle or radiant powers), and a strong, victorious child, all through Agni’s gracious favor (sumati).
Ask anything about Sukta 23 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
