Sukta 23
Sukta 3.23
Viśvāmitra Gāthina (RV 3.23)
Agni Jātavedas
Triṣṭubh (probable; confirm by metrical scan)
ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਗਨੀ-ਸੂਕਤ ਜਾਤਵੇਦਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਅਤੇ ਸੁਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਯਜ੍ਞ-ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਜੋਂ, ਜੋ ਯਜ੍ਞ-ਆਸਨ ਵਿੱਚ “ਅਮਰਤ੍ਵ” ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਥਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ ਰਾਹੀਂ ਅਗਨੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ, ਮਾਤਾਵਾਂ ਵਿਚ (ਸਮਿਧਾਂ/ਜਲਾਂ) ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਲਈ ਇਲ਼ਾ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਗੋ-ਧਨ/ਤੇਜ, ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸੰਤਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
निर्मथितः सुधित आ सधस्थे युवा कविरध्वरस्य प्रणेता । जूर्यत्स्वग्निरजरो वनेष्वत्रा दधे अमृतं जातवेदाः ॥
ਨਿਰਮਥਿਤ (ਮੰਥਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ) ਅਤੇ ਸੁਧਿਤ/ਸੁਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਯਜ्ञ ਦੇ ਸਧਸਥ (ਆਸਨ) ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਯੁਵਾ ਕਵੀ, ਅਧਵਰ (ਯਜ्ञ-ਯਾਤਰਾ) ਦਾ ਪ੍ਰਣੇਤਾ। ਇੱਥੇ ਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਜਰ ਅਗਨੀ—ਜਾਤਵੇਦਾ—ਨੇ ਅਮ੍ਰਿਤ (ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਰਸ) ਧਰਿਆ ਹੈ।
Mantra 2
अमन्थिष्टां भारता रेवदग्निं देवश्रवा देववातः सुदक्षम् । अग्ने वि पश्य बृहताभि रायेषां नो नेता भवतादनु द्यून् ॥
ਭਾਰਤਾਂ ਨੇ ਰੇਵਤ (ਦੀਪਤਿਮਾਨ) ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਮੰਥਨ ਕਰਕੇ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ—ਦੇਵਸ਼੍ਰਵਾ, ਦੇਵਵਾਤ—ਸੁਦਕ੍ਸ਼ (ਸੁਕੁਸ਼ਲ) ਕਰਮਕਾਰ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਬ੍ਰਿਹਤ (ਵਿਸ਼ਾਲ) ਨਾਲ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਵੇਖ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਯ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ/ਪੂਰਨਤਾਵਾਂ) ਵੱਲ ਸਾਡਾ ਨੇਤਾ ਬਣ, ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ।
Mantra 3
दश क्षिपः पूर्व्यं सीमजीजनन्त्सुजातं मातृषु प्रियम् । अग्निं स्तुहि दैववातं देवश्रवो यो जनानामसद्वशी ॥
ਦਸ ਤੇਜ਼ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ ਉਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਸੁਜਾਤ, ਮਾਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਿਯ। ਹੇ ਦੇਵਸ਼੍ਰਵੋ, ਦੇਵ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰ; ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਵਸ਼ੀ (ਅਧਿਪਤੀ) ਹੋ ਕੇ ਆਸਨ ਧਾਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 4
नि त्वा दधे वर आ पृथिव्या इळायास्पदे सुदिनत्वे अह्नाम् । दृषद्वत्यां मानुष आपयायां सरस्वत्यां रेवदग्ने दिदीहि ॥
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਂਦਾ ਹਾਂ—ਇਲ਼ਾ ਦੇ ਆਸਨ ਵਿੱਚ—ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਉਜਲੀ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਸੁਦਿਨਤਾ ਲਈ। ਦ੍ਰਿਸ਼ਦ੍ਵਤੀ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਆਪਯਾ ਵਿੱਚ, ਸਰਸਵਤੀ ਵਿੱਚ—ਹੇ ਰੇਵਦ (ਦੀਪਤਿਮਾਨ) ਅਗਨੀ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰ।
Mantra 5
इळामग्ने पुरुदंसं सनिं गोः शश्वत्तमं हवमानाय साध । स्यान्नः सूनुस्तनयो विजावाग्ने सा ते सुमतिर्भूत्वस्मे ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਹਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਲਈ ਇਲ਼ਾ ਨੂੰ—ਪੁਰੁਦੰਸ (ਅਨੇਕ ਕਰਤੱਬਾਂ ਵਾਲੀ), ਸਨੀ (ਪ੍ਰਾਪਤੀਦਾਇਨੀ), ਗੋ (ਕਿਰਣ/ਰਸ਼ਮੀ) ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਜਿੱਤ—ਸਾਧ ਕਰ। ਸਾਡੇ ਲਈ ਪੁੱਤਰ, ਤਨਯ ਹੋਵੇ—ਜਨਮਾਂ ਅਤੇ ਵਾਧੇ ਵਿੱਚ ਵਿਜੇਤਾ। ਇਹੀ ਤੇਰੀ ਸੁਮਤਿ (ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਿਰਪਾ) ਸਾਡੇ ਲਈ ਹੋਵੇ।
Frequently Asked Questions
The hymn praises Agni as Jātavedas—Fire who “knows all births”—the priestly power that leads the sacrifice and carries offerings to the gods.
It means the rightly kindled sacred fire brings a deathless, enduring vitality—clarity, strength, and continuity—into the worship and into the sacrificer’s life.
The worshipper asks for Iḷā-like inspired prosperity, lasting gain of ‘go’ (cattle or radiant powers), and a strong, victorious child, all through Agni’s gracious favor (sumati).
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.