Sukta 23
Sukta 3.23
Viśvāmitra Gāthina (RV 3.23)
Triṣṭubh (probable; confirm by metrical scan)
ഈ ചെറു അഗ്നിസൂക്തം പുതുതായി ജ്വലിപ്പിക്കപ്പെട്ടതും ഉറച്ചുനിലക്കുന്ന യാഗപുരോഹിതനുമായ ജാതവേദസിനെ സ്തുതിക്കുന്നു; യാഗാസനത്തിലേക്ക് “അമൃതത്വം” കൊണ്ടുവരുന്നവനായി അവനെ വര്ണിക്കുന്നു. മഥനത്തിലൂടെയും ജ്വലിപ്പിക്കലിലൂടെയും അഗ്നിയുടെ ജനനം, മാതാക്കളിൽ (സമിധികൾ/ജലങ്ങൾ) അവൻ ആനന്ദിക്കുന്നതു എന്നിവ വിവരിച്ച്, ആരാധകനുവേണ്ടി ഇളാ-പ്രേരിത സമൃദ്ധി, ഗോസമ്പത്ത്/തേജസ്, ശക്തമായ സന്തതി എന്നിവ സാധിപ്പിക്കണമെന്നു അവനോടു അപേക്ഷിക്കുന്നു.
In this hymn
Addressed to
Mantras
Mantra 1
निर्मथितः सुधित आ सधस्थे युवा कविरध्वरस्य प्रणेता । जूर्यत्स्वग्निरजरो वनेष्वत्रा दधे अमृतं जातवेदाः ॥
നിർമഥിതൻ (മഥനത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചവൻ)യും സുസ്ഥിതനുമായിട്ട്, അവൻ യജ്ഞത്തിന്റെ സധസ്ഥ (ആസനം)ത്തിലേക്ക് വരുന്നു—യുവ കവി, അധ്വര (യജ്ഞയാത്ര)ത്തിന്റെ പ്രണേതാവ്. ഇവിടെ വനങ്ങളിൽ വളരുന്ന, അജരനായ അഗ്നി—ജാതവേദാ—അമൃതം (അമരത്വത്തിന്റെ രസം) സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
Mantra 2
अमन्थिष्टां भारता रेवदग्निं देवश्रवा देववातः सुदक्षम् । अग्ने वि पश्य बृहताभि रायेषां नो नेता भवतादनु द्यून् ॥
ഭാരതർ രേവത് (ദീപ്തിമാൻ) അഗ്നിയെ മഥനത്തിലൂടെ ഉരുത്തിരിച്ചു—ദേവശ്രവാ, ദേവവാത—സുദക്ഷ (സുകുശല) പ്രവർത്തകർ. ഹേ അഗ്നേ, ബൃഹത് (വിശാലത)യോടുകൂടെ വിശാലമായി ദർശിക്ക; ഈ റായ (സമൃദ്ധി/പൂർണ്ണത)കളിലേക്കു ഞങ്ങളുടെ നേതാവാകുക, ദിനംപ്രതി.
Mantra 3
दश क्षिपः पूर्व्यं सीमजीजनन्त्सुजातं मातृषु प्रियम् । अग्निं स्तुहि दैववातं देवश्रवो यो जनानामसद्वशी ॥
പത്ത് വേഗപ്രജ്വലനങ്ങൾ ആ പുരാതനനെ ജനിപ്പിച്ചു—സുജാതൻ, മാതാക്കളിൽ പ്രിയൻ. ഹേ ദേവശ്രവസ്, ദേവപ്രേരിതനായ അഗ്നിയെ സ്തുതിക്ക; അവൻ ജനസമൂഹങ്ങളുടെ മേൽ വശി (അധിപതി)യായി ഇരിപ്പിടം ഏറുന്നവൻ.
Mantra 4
नि त्वा दधे वर आ पृथिव्या इळायास्पदे सुदिनत्वे अह्नाम् । दृषद्वत्यां मानुष आपयायां सरस्वत्यां रेवदग्ने दिदीहि ॥
ഞാൻ നിന്നെ ഭൂമിയിലെ വരഞ്ഞെടുത്ത സ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിക്കുന്നു—ഇളായുടെ ആസനത്തിൽ—ദിവസങ്ങളുടെ ശുഭദീപ്തിക്കും സുദിനത്വത്തിനുമായി. ദൃഷദ്വതിയിൽ, മനുഷ്യലോകത്തിൽ, ആപയയിൽ, സരസ്വതിയിൽ—ഹേ രേവദ് (ദീപ്തിമാൻ) അഗ്നേ, പ്രകാശിക്ക.
Mantra 5
इळामग्ने पुरुदंसं सनिं गोः शश्वत्तमं हवमानाय साध । स्यान्नः सूनुस्तनयो विजावाग्ने सा ते सुमतिर्भूत्वस्मे ॥
ഹേ അഗ്നേ, നിന്നെ ഹവിക്കുന്നവനുവേണ്ടി ഇളാമിനെ—പുരുദംസം (അനേകം കൃത്യങ്ങളുള്ളവൾ), സനി (പ്രാപ്തിദായിനി), ഗോ (കിരണം/രശ്മി)യുടെ ഏറ്റവും ശാശ്വതമായ ജയത്തെ—സാധിപ്പിക്ക. ഞങ്ങൾക്ക് പുത്രൻ, തനയൻ ഉണ്ടാകട്ടെ—ജന്മങ്ങളിലും വളർച്ചയിലും വിജയം നേടുന്നവൻ. അതേ നിന്റെ സുമതി (പ്രസന്നകൃപ) ഞങ്ങൾക്കാകട്ടെ.
Inside Sukta 23
How it unfolds
- Where it opens
Agni is brought forth by churning and established at the ritual seat as the youthful seer who leads the sacrifice.
- Development
His perennial presence is affirmed—unaging in the woods—while his birth through the ‘Mothers’ and swift kindlings is praised, showing both mystery and method of kindling.
- Climax
Jātavedas ‘places amṛta’ in the rite: the central revelation that the properly kindled fire confers deathless power/continuity through ṛta.
- Where it settles
The hymn turns to practical boons—Iḷā-like inspired prosperity, enduring gain of ‘go’ (cattle/rays), and victorious offspring—ending in a request for Agni’s benevolent mind (sumati).
The deity: Agni Jātavedas
- In the VedaHe is installed at the sadhasthe (ritual seat) as the mouth of the offering and the carrier of oblations to the gods.
- Cosmic functionMediator between worlds—he conveys offerings upward, draws divine powers downward, and maintains ṛta by sustaining the sacrificial exchange that nourishes gods and humans.
- Inner significanceThe awakened will and luminous intelligence in the practitioner: the inner fire that digests experience, purifies intention, and converts mortal striving into ‘amṛta’—a stable, deathless clarity of being.
The seer
- Viśvāmitra GāthinaGāthin / Kauśika lineage (Viśvāmitra clan) · A royal-turned-seer credited with powerful Agni and Indra hymns and with shaping key Vedic prayer-forms; celebrated for transforming kṣatriya energy into brahma-tejas (seerly power).
Famous verses
amṛtaṃ jātavedāḥ
दश क्षिपः पूर्व्यं सीमजीजनन्त्सुजातं मातृषु प्रियम् । अग्निं स्तुहि दैववातं देवश्रवो यो जनानामसद्वशी ॥sā te sumatir bhūtv asme
Attributes of the deity
- Jātavedas (knower of all births/origins)
- Kavi (seer-poet intelligence)
- Hotṛ/adhvaryu-like guide of the rite (praṇetā of adhvara)
- Unaging (ajara) though ever newly kindled
- Giver of amṛta (immortality/nectar) in the rite
- Beloved among the Mothers (mātṛṣu priyam)
Also by this seer
- Large portions of Rig Veda Maṇḍala 3 (many sūktas attributed to Viśvāmitra and his line)
- Agni and Indra hymns emphasizing the priestly function of fire and the victory-giving force of mantra
- Later Vedic-Itihāsa tradition associates him with foundational gāyatrī/solar prayer currents (traditional attribution)
The rite, step by step
- Prepare the altar/seat (sadhasthe) and arrange kindling-sticks (samidh) as the ‘Mothers’.
- Churn or ignite the fire (nirmathitaḥ), then ‘well-found’ it—steady the flame and place it correctly in the hearth.
- Recite praise identifying Agni as kavi and praṇetā, asking him to take the lead of the sacrifice.
- Offer oblations while invoking Jātavedas to place amṛta (deathless strength/clarity) in the rite and in the sacrificer.
- Conclude with petitions for Iḷā (inspired insight/prosperity), cattle/rays (go), and strong offspring (sūnu/tanaya), sealing the rite with Agni’s sumati (gracious favor).
Offerings
- Ghee (ājya)
- Kindling-sticks (samidh)
- Grain/oblations as appropriate to the iṣṭi (e.g., puroḍāśa in context)
Frequently Asked Questions
The hymn praises Agni as Jātavedas—Fire who “knows all births”—the priestly power that leads the sacrifice and carries offerings to the gods.
It means the rightly kindled sacred fire brings a deathless, enduring vitality—clarity, strength, and continuity—into the worship and into the sacrificer’s life.
The worshipper asks for Iḷā-like inspired prosperity, lasting gain of ‘go’ (cattle or radiant powers), and a strong, victorious child, all through Agni’s gracious favor (sumati).
Ask anything about Sukta 23 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
