
Sukta 1.67
Gṛtsamada
Triṣṭubh (probable for RV 1.67)
ఈ సూక్తం అగ్నిని స్తుతిస్తుంది—అరణ్యంలో వేగంగా జన్మించే జ్వాలగా, అలాగే మానవుల మధ్య మిత్రుని వంటి స్నేహితుడిగా; ఆయన సమ్యక్ శ్రవణం మరియు ṛta పట్ల స్వచ్ఛంద విధేయత ద్వారా సమాజాన్ని సమన్వయపరుస్తాడు. గుహల్లో దాగి ఉన్న ప్రకాశవంతమైన ‘మందలు’ (herds) ను అన్వేషించే వాడిగా, కాపాడే వాడిగా అగ్ని చిత్రితుడవుతాడు; చివరికి, జలాల నివాసంలో స్థాపితమైన జాగృత బుద్ధి (citti) యొక్క దర్శనం వస్తుంది—అక్కడ జ్ఞానులు కలిసి సౌహార్దం/ఏకత్వాన్ని నిర్మిస్తారు.
Mantra 1
वनेषु जायुर्मर्तेषु मित्रो वृणीते श्रुष्टिं राजेवाजुर्यम् ॥
వనాలలో అతడు శీఘ్రజాత జ్వాల; మానవుల మధ్య అతడు మిత్రుడవుతాడు. అతడు ‘శ్రుష్టి’—ఆజ్ఞాపాలనము మరియు సమ్యక్ శ్రవణము—ఎంచుకుంటాడు; రాజు అచ్యుత ఆధారాన్ని ఎంచుకున్నట్లుగా.
Mantra 2
क्षेमो न साधुः क्रतुर्न भद्रो भुवत्स्वाधीर्होता हव्यवाट् ॥
అతడు క్షేమం (కల్యాణ-శాంతి) వలె, సాధువు (సత్య-హితకరుడు) వలె అవుతాడు; అతని క్రతు (సంకల్పం/ప్రజ్ఞ) భద్రం—కల్యాణకర శక్తిగా మారుతుంది. స్వాధీః—సుప్రజ్ఞ హవ్యవాట్ హోతా—హవిష్యవాహకుడు—అంతరంలో ఋతం (ఋత-స్థితి)ను స్థాపిస్తాడు.
Mantra 3
हस्ते दधानो नृम्णा विश्वान्यमे देवान्धाद्गुहा निषीदन् ॥
చేతిలో నృమ్ణం (వీర్యం/పురుషార్థబలం) ధరించి, ఆయన సమస్త దేవతలను వారి వారి నియత స్థానాలలో స్థాపించాడు; గుహలో—గుప్త గుహలో—అతడు కూర్చున్నాడు, దాగిన హృదయాంతరంలో.
Mantra 4
विदन्तीमत्र नरो धियंधा हृदा यत्तष्टान्मन्त्राँ अशंसन् ॥
ఇక్కడ ధియం-ధా—ఆలోచనను ధారించే నరులు—ఆమెను (ధియా/ప్రజ్ఞ) కనుగొంటారు; హృదయంతో వారు తష్ట (చెక్కబడిన/రచించబడిన) మంత్రాలను స్తుతిస్తారు—అంతరంలో మలచబడిన సత్య-రూపాలు.
Mantra 5
अजो न क्षां दाधार पृथिवीं तस्तम्भ द्यां मन्त्रेभिः सत्यैः ॥
అజుడు (అజన్ముడు) వలె ఆయన భూమిని ధరించాడు; సత్య మంత్రాలతో ఆయన ద్యులోకాన్ని స్థంభింపజేశాడు—ఋతం (సత్య-నియమం) యొక్క దృఢతలో లోకాలను ప్రతిష్ఠించాడు.
Mantra 6
प्रिया पदानि पश्वो नि पाहि विश्वायुरग्ने गुहा गुहं गाः ॥
కిరణాల (దీప్తిమంతమైన పశువుల) ప్రియమైన అడుగుజాడలను బాగా కాపాడు; హే అగ్నీ, విశ్వాయు, గుహ గుహలోనికి ప్రవేశించి—దాగిన చోట్ల వాటిని వెదుకుతూ పో.
Mantra 7
य ईं चिकेत गुहा भवन्तमा यः ससाद धारामृतस्य ॥
గుహలో నివసించువానిగా ఆయనను గ్రహించినవాడు, మరియు ఋతం (సత్యం) యొక్క ధారా-ప్రవాహానికి సమీపించినవాడు—అతడు నిశ్చయంగా అగ్ని యొక్క జ్ఞానంలో ప్రవేశిస్తాడు.
Mantra 8
वि ये चृतन्त्यृता सपन्त आदिद्वसूनि प्र ववाचास्मै ॥
అడ్డంకులైన గ్రంథులను చీల్చి, ‘ఋత’ (సత్య-నియమ) మార్గాలను అనుసరించువారు—అప్పుడే నిజంగా అతనికోసం ‘వసు’లు, అనగా అంతర్గత నిధులు, ప్రకటింపబడి విముక్తమై వెలుగులోకి వస్తాయి.
Mantra 9
वि यो वीरुत्सु रोधन्महित्वोत प्रजा उत प्रसूष्वन्तः ॥
తన మహత్త్వంతో పెరుగుతున్న మొగ్గల మధ్యనున్న రోధం—అడ్డంకులను విరిచివేసేవాడు—అతడు ప్రజా-ఉత్పత్తులలోనూ, ప్రసవ/జన్మాలలోనూ లోపల నుంచే కార్యం చేసి, లోపలే వృద్ధిని ఆకారమిస్తుంది.
Mantra 10
चित्तिरपां दमे विश्वायुः सद्मेव धीराः सम्माय चक्रुः ॥
‘అపాం’ (జల-తత్త్వం) యొక్క దమే—గృహంలో—‘విశ్వాయు’ (సర్వజీవం) యొక్క ‘చిత్తి’ (చేతన-వివేచన) ఉంది; ‘ధీర’ (జ్ఞానులు) స్థిరమైన ‘సద్మ’ (నివాసం) లో ఉన్నట్లుగా, కలిసి సామ్య/సమన్వయం (మాయా) ను నిర్మించారు.
Agni appears in two domains: in forests as quick-born flame, and among mortals as Mitra-like Friend who chooses right hearing and obedience to order.
Agni is praised as protector of paths and prosperity; he is urged to guard the luminous herds and to seek them in hidden caves—an image of revelation and recovery of light.
The hymn reaches a contemplative summit: awakened discernment (citti) is envisioned in the dwelling of the Waters, where the wise build harmony together under Agni’s all-life power.
The vision resolves into stability and concord—Agni established as the integrating principle of ritual, community, and inner intelligence.
वनेषु जायुर्मर्तेषु मित्रो वृणीते श्रुष्टिं राजेवाजुर्यम् ॥guhā guhaṃ gāḥ
cittir apāṃ dame
Here Agni is ‘Mitra-like’ because he creates harmony among people—encouraging trust, right listening, and cooperation in ritual and community life.
It is a poetic image of Agni searching hidden places to recover the luminous ‘cows’ (rays/wealth). Ritually it suggests uncovering blessings; inwardly it suggests finding lost clarity within.
It points to awakened discernment (citti) grounded in the Waters—symbols of depth, flow, and life-support—where wise people establish a stable, shared harmony.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.