
Sukta 1.148
ఈ చిన్న అగ్ని సూక్తం దివ్య అగ్నిని స్తుతిస్తుంది—మాతరిశ్వన్ ఆయనను ‘మథించి’ వెలికి తెచ్చి స్థాపించి, మానవ కులాల మధ్య ఉంచిన సర్వనైపుణ్య హోతృను. స్తోత్రం ద్వారా యజ్ఞంలో అగ్నిని పట్టుకున్నట్లుగా ముందుకు నడిపిస్తారని, ఉత్సాహంగా పరిగెత్తే రథాశ్వాల వలె ఆయనను ముందుకు తీసుకెళ్తారని చిత్రిస్తుంది. అలాగే ఆయన అవధ్యతను ప్రకటిస్తుంది—ఏ శత్రు శక్తీ ఆయనకు హాని చేయలేను; శాశ్వత రక్షకులు ఆయన గమనమార్గాన్ని కాపాడుతారు.
Mantra 1
मथीद्यदीं विष्टो मातरिश्वा होतारं विश्वाप्सुं विश्वदेव्यम् । नि यं दधुर्मनुष्यासु विक्षु स्वर्ण चित्रं वपुषे विभावम् ॥
మాతరిశ్వన్ మథించి ఆయనను వెలికి తీసి స్థాపించినప్పుడు—సర్వకౌశల్యముగల, విశ్వదేవ్యుడైన హోతృను—అప్పుడు మానవ వంశాలు ఆయనను తమ ప్రజల మధ్య నిలిపాయి: స్వర్లోకపు కాంతితో ప్రకాశించే, విచిత్రవర్ణమైన రూపంతో, విస్తృతంగా వెలిగే మహిమగా.
Mantra 2
ददानमिन्न ददभन्त मन्माग्निर्वरूथं मम तस्य चाकन् । जुषन्त विश्वान्यस्य कर्मोपस्तुतिं भरमाणस्य कारोः ॥
ఆయన దానం చేస్తూనే ఉన్నా నా మననం ఆయనను విడిచి తడబడదు; అగ్ని నాకు ‘వరూథ’—ఆశ్రయం—అవుతాడు; ఆయనలోనే నాకు ఆనందం. హవిని ముందుకు మోసుకెళ్లే గాయక-కవి చేసిన సమస్త కర్మలను, వాటితో కూడిన ఉపస్తుతిని వారు స్వీకరించుగాక.
Mantra 3
नित्ये चिन्नु यं सदने जगृभ्रे प्रशस्तिभिर्दधिरे यज्ञियासः । प्र सू नयन्त गृभयन्त इष्टावश्वासो न रथ्यो रारहाणाः ॥
నిత్యాసనంలో యజ్ఞీయ ఉపాసకులు స్తుతి-ప్రశంసలతో ఎవరిని పట్టుకొని స్థాపించారో—ఆయననే వారు ముందుకు నడిపించి, ఇష్ట యజ్ఞకర్మలో దృఢంగా పట్టుకుంటారు; రథ్య అశ్వాలు ఉత్సాహంగా దూసుకుపోయి లాగినట్లుగా.
Mantra 4
पुरूणि दस्मो नि रिणाति जम्भैराद्रोचते वन आ विभावा । आदस्य वातो अनु वाति शोचिरस्तुर्न शर्यामसनामनु द्यून् ॥
ఆ అద్భుతమైన (అగ్ని) తన దవడలతో అనేకాన్ని చూర్ణం చేసి తొలగిస్తాడు; వనంలో విస్తార-దీప్తితో ప్రకాశిస్తాడు. అతని వెనుక వాయువు నడుస్తుంది, జ్వాలపై ఊదుతూ; ఆ జ్యోతి వేగవంతమైన బాణగతిలా దినదినమూ ఆగకుండా సాగుతుంది.
Mantra 5
न यं रिपवो न रिषण्यवो गर्भे सन्तं रेषणा रेषयन्ति । अन्धा अपश्या न दभन्नभिख्या नित्यास ईं प्रेतारो अरक्षन् ॥
గర్భంలో ఉన్న ఆయనను శత్రువులూ దాడిచేసేవారూ గాయపరచలేరు; హాని చేసేవారూ ఆయనకు హాని చేయలేరు. అంధులు, అపశ్యులు అయిన వారు తమ గూఢచర్యంతో కూడ ఆయనను జయించలేరు; నిత్య రక్షకులు ఆయన అగ్రగమనంలో ఆయనను కాపాడారు.
Agni’s origin and establishment: Mātariśvan churns him forth and sets him as the all-skilled Hotṛ among humans.
The hymn moves from cosmic/primordial installation to living ritual practice—worshippers seize him in the eternal seat and fix him there by praise, then lead him forward in the desired rite.
Agni as the propelled power of sacrifice: vigorously borne onward like straining chariot-horses—praise and ritual action become one movement.
Assurance of inviolability: no foes can wound Agni in his ‘womb’ (his hidden/incipient state); blind adversaries fail, while eternal guardians protect his forward course.
hotāraṃ viśvāpsuṃ viśvadevyam
नित्ये चिन्नु यं सदने जगृभ्रे प्रशस्तिभिर्दधिरे यज्ञियासः । प्र सू नयन्त गृभयन्त इष्टावश्वासो न रथ्यो रारहाणाः ॥न यं रिपवो न रिषण्यवो गर्भे सन्तं रेषणा रेषयन्ति । अन्धा अपश्या न दभन्नभिख्या नित्यास ईं प्रेतारो अरक्षन् ॥Mātariśvan is the figure who “brings out” and establishes Agni—often understood as the divine bringer of fire to human ritual life, recalling the churning/ignition of fire.
It means Agni functions as the chief priest and messenger for every deity: through him, offerings and praises are carried to the whole divine world.
It teaches that the sacred fire, even when hidden or just being born (before it blazes openly), is protected by cosmic guardians; hostile forces cannot obstruct a properly established rite.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.