Adhyaya 14
VaivasvataCurrent AgeHumanity94 Shlokas

Adhyaya 14: The Messenger of Yama Explains Karmic Retribution and the Causes of Naraka Torments

कर्मविपाक-यातना-वर्णन (Karmavipāka–Yātanā–Varṇana)

Vaivasvata Manvantara

ఈ అధ్యాయంలో యమదూత కర్మవిపాకాన్ని వివరంగా చెబుతాడు. పాప–పుణ్యాల ప్రకారం ఫలాలు ఎలా వస్తాయో, ఏ ఏ దోషాల వల్ల నరకయాతనలు కలుగుతాయో, తప్పుకు తగిన శిక్ష ఎలా నిర్ణయించబడుతుందో వివరిస్తాడు. భయం, పశ్చాత్తాపం, ధర్మబోధ రసాలు ఉద్భవిస్తాయి.

Divine Beings

यम (Yama)यमकिङ्कर (Yamakiṅkara; attendant/messenger of Yama)प्रजापति (Prajāpati)

Celestial Realms

नरक (Naraka; hell realms)स्वर्गलोक (Svargaloka; heaven realm)

Key Content Points

The Yamakiṅkara specifies the king’s fault (ṛtuvyatikrama linked to sexual misconduct/neglect) and declares the sin limited, after which the king is directed toward enjoyment of accrued merit.The king’s observational questions introduce an eschatological catalogue: recurring regeneration of eyes/tongues, cutting by karapatra-like leaves, cooking in hot sands/oils, and other mechanized or animal-mediated torments.A philosophical synthesis of karmavipāka: puṇya and pāpa ripen by deśa-kāla conditions and are exhausted only through bhoga (experienced fruition), producing repeated births across human, divine, and animal states.Ethical taxonomy of sins and punishments: lustful gaze at others’ wives and covetousness (eyes torn), false/hostile teaching and slander (tongues torn), fomenting divisions among kin and social relations (karapatra cutting), cruelty and obstruction of others’ well-being (hot-sand punishments), ritual/hospitality transgressions and impurity (varied naraka outcomes).The chapter underscores speech-ethics (asadvāk, nindā, paiśunya), guru/parent reverence, and communal dharma as central criteria in the moral economy of afterlife suffering.

Focus Keywords

Markandeya Purana Adhyaya 14Karmavipaka in Markandeya PuranaNaraka punishments VajratundaYamakingkara dialoguePuranic ethics of speech and slanderRituvyatikrama sin and consequencesPitri putra samvada Markandeya Purana

Shlokas in Adhyaya 14

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे पितापुत्रसंवादो नाम त्रयोदशोऽध्यायः । चतुर्दशोऽध्यायः पुत्र उवाच इति पृष्टस्तदा तेन शृण्वतां नो महात्मना । उवाच पुरुषो याम्यो घोरोऽपि प्रसृतं वचः ॥

ఇట్లు శ్రీమార్కండేయ పురాణంలోని పదమూడవ అధ్యాయం ‘తండ్రి-కొడుకు సంభాషణ’ అని ముగిసింది. అనంతరం పద్నాలుగవ అధ్యాయం ప్రారంభమవుతుంది. అతడు ప్రశ్నించగా, మహాత్ముడు వినుచుండగా, యముని ఒక భయంకర సత్త్వం మాటలు పలికింది।

Verse 2

यमकिङ्कर उवाच महराज ! यथात्थ त्वं तथैतन्नात्र संशयः । किन्तु स्वल्पं कृतं पापं भवता स्मारयामि तत् ॥

యమదూత అన్నాడు—ఓ మహారాజా, మీరు చెప్పినది నిశ్చయంగా సత్యమే; సందేహం లేదు. అయినా మీ చేత జరిగిన ఒక సూక్ష్మ పాపాన్ని నేను మీకు గుర్తు చేస్తున్నాను।

Verse 3

वैदर्भो तव या पत्नी पीवरी नाम नामतः । ऋतुमत्याः ऋतुर्वन्ध्यस्त्वया तस्याः कृतः पुरा ॥

విదర్భదేశానికి చెందిన నీ భార్య పీవరీ—ఆమె ఋతుమతిగా ఉన్నప్పుడు—నీవు పూర్వం ఆమె ఋతువును భంగపరచి ఆమెను ‘ఋతుబంధ్య’గా చేసితివి।

Verse 4

शुशोभनायां कैकेय्यामासक्तेन ततो भवान् । ऋतुव्यतिक्रमात् प्राप्तो नरकं घोरमीदृशम् ॥

ఆపై సుందరి కైకేయీ మోహానికి లోనై, ఋతు-వ్యతిక్రమ దోషం వల్ల నీవు అతి ఘోర నరకాన్ని పొందితివి।

Verse 5

होमकाले यथा वह्निराज्यपातमवेक्षते । ऋतौ प्रजापतिस्तद्वद् बीजपातमवेक्षते ॥

హోమకాలంలో అగ్ని ఘృతాహుతిని ఎలా ఎదురుచూస్తుందో, అలాగే యథోచిత ఋతువులో ప్రజాపతి బీజపాతం (గర్భాధానం) కోసం ఎదురుచూస్తాడు।

Verse 6

यस्तमुल्लङ्घ्य धर्मात्मा कामेष्वासक्तिमान् भवेत् । स तु पित्र्यादृणात् पापमवाप्य नरकं पतेत् ॥

తన్ను ధర్మిష్ఠుడనని భావించినప్పటికీ ఆ నియమాన్ని అతిక్రమించి భోగాసక్తుడైనవాడు—పితృక్రమాన్ని అవమానించి పాపాన్ని పొందీ నరకంలో పడతాడు।

Verse 7

एतावदेव ते पापं नान्यत् किञ्चन विद्यते । तदेहि गच्छ पुण्यानामुपभोगाय पार्थिव ॥

ఇంతటితోనే నీ పాపం; మరొకటి లేదు. కాబట్టి రా—ఓ రాజా, ఇప్పుడు వెళ్లి నీ పుణ్యఫలాలను అనుభవించు।

Verse 8

राजोवाच यास्यामि देवानुचर यत्र त्वं मां नयिष्यसि । किञ्चित्पृच्छामि तन्मे त्वं यथावद्वक्तुमर्हसि ॥

రాజు పలికెను: 'ఓ దేవదూతా, నీవు నన్ను ఎక్కడికి తీసుకువెళతావో అక్కడికి నేను వస్తాను. కానీ నేను ఒకటి అడుగుతున్నాను—దయచేసి ఉన్నది ఉన్నట్లుగా నాకు నిజం చెప్పు.'

Verse 9

वज्रतुण्डास्त्वमी काकाः पुंसां नयनहारिणः । पुनः पुनश्च नेत्राणि तद्वदेवेषां भवन्ति हि ॥

వజ్రాయుధం వంటి ముక్కులు కలిగిన ఈ కాకులు మనుషుల కళ్లను పొడిచి వేస్తున్నాయి; మళ్లీ మళ్లీ వారి కళ్లు అదే విధంగా పుట్టుకొస్తున్నాయి.

Verse 10

किं कर्म कृतवन्तश्च कथयैतज्जुगुप्सितम् । हरन्त्येषां तथा जिह्वां जायमानां पुनर्नवाम् ॥

నాకు చెప్పు: వీరు ఏ పాపకర్మ చేశారు, જેના వల్ల ఈ ఘోరమైన శిక్ష జరుగుతోంది? అదే విధంగా వారి నాలుకలు కూడా పీకివేయబడుతున్నాయి—అయినా అవి మళ్లీ మళ్లీ పుడుతున్నాయి.

Verse 11

परपत्रेण पाट्यन्ते कस्मादेतेऽतिदुःखिताः । करम्भवालुकास्वेते पच्यन्ते तैलगोचराः ॥

ఈ జీవులు ఎందుకని ఇంతటి తీవ్ర దుఃఖంలో ఉన్నాయి—వీటిని కత్తిలాంటి ఆకులతో ఎందుకు కోస్తున్నారు? మరియు వీటిని క్షారము, ఇసుకలో ఎందుకు ఉడికిస్తున్నారు, నూనెలో ఎందుకు వేయిస్తున్నారు?

Verse 12

अयोमुखैः खगैश्चैते कृष्यन्ते किंविधा वद । विश्र्लिष्टदेहबन्धार्ति-महारावविराविणः ॥

వీరు ఎటువంటి పాపాత్ములో నాకు చెప్పు, వీరిని ఇనుప ముక్కులు కలిగిన పక్షులు ఈడ్చుకెళ్తున్నాయి—శరీర బంధాలు తెగిపోతుండగా బాధతో భయంకరంగా అరుస్తున్నారు.

Verse 13

अयश्चञ्चुनिपातेन सर्वाङ्गक्षतदुःखिताः । किमेतेऽनिष्टकर्तारस्तुद्यन्तेऽहर्निशं नराः ॥

ఇనుప ముక్కుల పతనప్రహారంతో తాకబడి, శరీరమంతా గాయాలతో బాధపడుతున్న—ఈ పాపకర్తలు ఎవరు? ఇలాంటి మనుష్యులు పగలు రాత్రి ఎందుకు ప్రశంసింపబడుతున్నారు?

Verse 14

एताश्चान्याश्च दृश्यन्ते यातनाः पापकर्मिणाम् । येन कर्मविपाकेन तन्ममाशेषतो वद ॥

పాపకర్తలకు ఇవి మరియు మరెన్నో బాధలు కనిపిస్తున్నాయి. ఏ కర్మ ఫలపక్వత వల్ల ఇవి ఉద్భవిస్తాయి? ఏమీ మిగల్చకుండా అన్నిటినీ నాకు చెప్పండి.

Verse 15

यमकिङ्कर उवाच यन्मां पृच्छसि भूपाल ! पापकर्मफलोदयम् । तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि संक्षेपेण यथातथम् ॥

యమదూతుడు అన్నాడు—ఓ రాజా, నీవు నన్ను అడిగినది, అంటే పాపకర్మఫలాల ఉద్భవం—దానిని నేను నీకు సంక్షేపంగా, యథాతథంగా వివరిస్తాను.

Verse 16

पुण्यापुण्ये हि पुरुषः पर्यायेण समश्नते । भुञ्जतश्च क्षयं याति पापं पुण्यमथापि वा ॥

మనిషి క్రమంగా పుణ్యమూ పాపమూ రెండింటి ఫలితాలను అనుభవిస్తాడు. అనుభవం (భోగం) వల్లనే పాపమో పుణ్యమో క్షయమవుతుంది.

Verse 17

न तु भोगादृते पुण्यं किञ्चिद्वा कर्म मानवम् । पापकं वा पुनात्याशु क्षयो भोगात् प्रजायते ॥

కాని ఫలానుభవం (భోగం) లేకుండా ఏ మానవకర్మ—పుణ్యమో పాపమో—త్వరగా తుడిచిపోదు. క్షయం భోగం ద్వారానే కలుగుతుంది.

Verse 18

परित्यजति भोगाच्च पुण्यापुण्ये निबोध मे । दुर्भिक्षादेव दुर्भिक्षं क्लेशात् क्लेशं भयाद्भयम् ॥

నన్ను బట్టి పుణ్యపాపాల గతి తెలుసుకోండి—దుర్భిక్షం నుండి దుర్భిక్షమే, క్లేశం నుండి క్లేశమే, భయం నుండి భయమే పుడుతుంది; యథా భావం తథా ఫలప్రసవం।

Verse 19

मृतेभ्यः प्रमृता यान्ति दरिद्राः पापकर्मिणः । गतिं नानाविधां यान्ति जन्तवः कर्मबन्धनात् ॥

మృతుల నుండి కూడా ‘మరింత మృతుల’ వంటి వారు పుడతారు—అంటే దరిద్రులు, పాపకర్ములు. కర్మబంధనంతో బద్ధులైన జీవులు అనేక విధమైన గతులకు చేరుతారు।

Verse 20

उत्सवादुत्सवं यान्ति स्वर्गात् स्वर्गं सुखात् सुखम् । श्रद्धधानाश्च शान्ताश्च धनदाः शुभकारिणः ॥

వారు పండుగ నుండి పండుగకు, స్వర్గం నుండి స్వర్గానికి, సుఖం నుండి సుఖానికి వెళ్తారు—శ్రద్ధావంతులు, శాంతులు, ధనదాతలు, పుణ్యకర్మకర్తలు।

Verse 21

व्यालकुञ्जरदुर्गाणि सर्पचौरभयानि तु । हताः पापेन गच्छन्ति पापिनः किमतः परम् ॥

మృగాలు, ఏనుగుల ప్రమాదాలలో, దుర్గమ ప్రదేశాలలో, పాములు మరియు దొంగల భయాలలో—పాపులు తమ పాపమే కొట్టి వేయగా సాగిపోతారు. ఇంతకన్నా మరేమి చెప్పాలి?

Verse 23

अनेकशतसाहस्र-जनमसंचयसञ्चितम् । पुण्यापुण्यं नृणां तद्वत् सुखदुःखाङ्कुरोद्भवम् ॥

మనుషుల పుణ్యపాపాలు లక్షల జన్మలుగా కూడబెట్టిన నిధి నుండి సంగ్రహమవుతాయి; దానినుండే సుఖదుఃఖాల అంకురాలు ఉద్భవిస్తాయి।

Verse 24

यथा बीजं हि भूपाल ! पयांसि समवेक्षते । पुण्यापुण्ये तथा कालदेशान्यकर्मकारकम ॥

హే రాజా, విత్తనం జలాది సహాయక పరిస్థితులపై ఆధారపడినట్లే, పుణ్యపాపాల ఫలప్రాప్తి కాలం, దేశం మరియు ఇతర సహకారక కర్మ-నిమిత్తాలపై ఆధారపడుతుంది।

Verse 25

स्वल्पं पापं कृतं पुंसां देशकालोपपादितम् । पादन्यासकृतं दुःखं कण्टकोत्थं प्रयच्छति ॥

దేశకాల పరిమితిలో మనిషి చేసిన చిన్న పాపం చిన్న దుఃఖాన్ని ఇస్తుంది; తప్పుగా అడుగు పడితే ముల్లు గుచ్చినప్పుడు కలిగే నొప్పిలాగా।

Verse 26

तत् प्रभूततरं स्थूलं शूलकीलकसम्भवम् । दुःखं यच्छति तद्वच्च शिरोरोगादि दुःसहम् ॥

కానీ అది ఎక్కువగా, స్థూలంగా ఉన్నప్పుడు, అది శూలం లేదా గుద్దు వంటి ఆయుధాల వల్ల కలిగే బాధలాగా దుఃఖాన్ని ఇస్తుంది; అలాగే తలనొప్పి మొదలైన రోగాల వల్ల కలిగే అసహ్య కష్టాన్ని కూడా కలిగిస్తుంది।

Verse 27

अपथ्याशनशीतोष्ण-श्रमतापादिकारकम् । तथान्योऽन्यमपेक्षन्ते पापानि फलसङ्गमे ॥

అనారోగ్యకర ఆహారం, చలి-వేడి, అలసట, జ్వరం మొదలైన ఫలితాలను కలిగిస్తూ—వాటి ఫలాలు కలసి ఒకేసారి పక్వమయ్యేప్పుడు పాపాలు పరస్పర ఆధారంగా మారుతాయి।

Verse 28

एवं महान्ति पापानि दीर्घरोगादिविक्रियाम् । तद्वच्छस्त्राग्निकृच्छ्रार्ति-बन्धनादिफलाय वै ॥

ఇలా మహాపాపాలు దీర్ఘకాల రోగాలు మొదలైన వికారాలకు దారితీస్తాయి; అలాగే ఆయుధాలు, అగ్ని వల్ల కలిగే బాధ, ఘోర కష్టాలు, కారాగార బంధనం మొదలైన ఫలితాలను కూడా ఇస్తాయి।

Verse 29

स्वल्पं पुण्यं शुभं गन्धं हेलया सम्प्रयच्छति । स्पर्शं वाप्यथवा शब्दं रसं रूपमथापि वा ॥

అల్పమైన పుణ్యకర్మ కూడా, అనాయాసంగా చేసినా, సుగంధమైన ఫలాన్ని ఇస్తుంది; అలాగే మనోహర స్పర్శ, శబ్దం, రుచి మరియు రూపమును కూడా ప్రసాదిస్తుంది।

Verse 30

चिराद् गुरुतरं तद्वन् महान्तमपि कालजम् । एवं च सुखदुःखानि पुण्यापुण्योद्भवानि वै ॥

కాలక్రమేణ అదే ఫలం అలాగే మరింత భారంగా, తీవ్రముగా మారుతుంది; కాలప్రవాహంలో అది మహత్తును కూడా పొందుతుంది. అందువల్ల సుఖదుఃఖాలు నిజంగా పుణ్యపాపాల నుంచే ఉద్భవిస్తాయి।

Verse 31

भुञ्जानोऽनेकसंसारसम्भवानिह तिष्ठति । जातिदेशावरुद्धानि ज्ञानाज्ञानफलानि च ॥

అనేక సంసారచక్రాల నుండి పుట్టిన ఫలాలను అనుభవిస్తూ జీవుడు ఇక్కడ నిలిచివుంటాడు; జ్ఞానం-అజ్ఞాన ఫలితాలు జన్మ (జాతి/వర్ణ) మరియు దేశప్రాంతాలచే నియమితమవుతాయి।

Verse 32

तिष्ठन्ति तत्र युक्तानि लिङ्गमात्रेण चात्मनि । वपुषा मनसा वाचा न कदाचित्क्वचिन्नरः ॥

అక్కడ వారు సూక్ష్మ ‘లింగ’మాత్రం ద్వారా ఆత్మతో అనుసంధానమై నిలిచివుంటారు; ఏ వ్యక్తీ ఎప్పుడూ ఎక్కడా శరీరం, మనస్సు లేదా వాక్కుతో ఆ బంధం లేకుండా ప్రవర్తించడు।

Verse 33

अकुर्वन् पापकं कर्म पुण्यं वाप्यवतिष्ठते । यद्यत्प्राप्नोति पुरुषो दुःखं सुखमथापि वा ॥

పాపకర్మ చేయకుండానే—పుణ్యకర్మ కూడా చేయకుండానే—ఎవరూ ఫలభోగానికి నిలువరు; మనిషి ఏది పొందినా, దుఃఖమో సుఖమో, అది కర్మజమే।

Verse 34

प्रभूतमथवा स्वल्पं विक्रियाकारि चेतसः । तावताऽस्य पुण्यं वा पापं वाप्यथ चेतरम् ॥

ఏది గొప్పదైనా చిన్నదైనా, అది మనస్సులో ఎంత మేరకు వికారం కలిగిస్తుందో, అంత మేరకే అది అతనికి పుణ్యమో పాపమో అవుతుంది, లేక తగిన ఫలితాన్ని ఇస్తుంది।

Verse 35

उपभोगात्क्षयं याति भुज्यमानमिवाशनम् । एवमेतॆ महापापं यातनाभिरहर्निशम् ॥

అనుభవించబడినది క్షయమవుతుంది—తినబడిన ఆహారంలాగా. అట్లే ఈ జీవులు పగలు-రాత్రి యాతనల ద్వారా మహాపాపాన్ని క్షీణింపజేస్తారు।

Verse 36

क्षपयन्ति नरा घोरं नरकान्तरविवर्तिनः । तथैव राजन् पुण्यानि स्वर्गलोकेऽमरैः सह ॥

మనుష్యులు వివిధ నరకాలలో తిరుగుతూ ఘోర పాపాన్ని క్షీణింపజేస్తారు। అలాగే, ఓ రాజా, స్వర్గలోకంలో అమర దేవులతో కలిసి పుణ్యాలనూ క్షయింపజేస్తారు।

Verse 37

गन्धर्वसिद्धाप्सरसां गीताद्यैरुपभुञ्जते । देवत्‍वे मानुषत्वे च तिर्यक्त्वे च शुभाशुभम् ॥

గంధర్వులు, సిద్ధులు, అప్సరసల మధ్య గీతాది ద్వారా వారు తమ పుణ్యాన్ని అనుభవిస్తారు। దేవత్వంలో, మనుష్యత్వంలో, తిర్యగ్‌యోనిలో (పశుజన్మంలో) కూడా వారు శుభాశుభాలను అనుభవిస్తారు।

Verse 38

पुण्यपापोद्भवं भुङ्क्ते सुखदुःखोपलक्षणम् । यत्त्वं पृच्छसि मां राजन् यातनाः पापकर्मिणाम् । केन केनेति पापेन तत्ते वक्ष्याम्यशेषतः ॥

వారు పుణ్యపాపాల నుండి పుట్టిన, సుఖదుఃఖ లక్షణమైన ఫలితాన్ని అనుభవిస్తారు। ఓ రాజా, పాపకర్మలు చేసే వారి యాతనలు ‘ఏ ఏ పాపాల వల్ల ఉద్భవిస్తాయి?’ అని నీవు అడుగుతున్నావు కదా—అది నేను నీకు సంపూర్ణంగా చెప్పుదును।

Verse 39

दुष्टेन चक्षुषा दृष्टाः परदाराः नराधमैः । मानसेन च दुष्टेन परद्रव्यञ्च सस्पृहैः ॥

పరస్త్రీని కలుషిత దృష్టితో చూచి, కలుషిత మనస్సుతో పరధనాన్ని ఆశించే నరాధములకు—అటువంటి పాపాలకు ఘోర ప్రతిఫలం వర్ణించబడింది।

Verse 40

वज्रतुण्डाः खगास्तेषां हरन्त्येते विलोचने । पुनः पुनश्च सम्भूतिरक्ष्णोरेषां भवत्यथ ॥

వజ్రంలాంటి ముక్కులతో పక్షులు వారి కళ్లను పీకివేస్తాయి; తరువాత మళ్లీ మళ్లీ కళ్ళు పెరుగుతాయి, మళ్లీ అవే పీకబడతాయి।

Verse 41

यावतोऽक्षिनिमेषांस्तु पापमेभिर्नृभिः कृतम् । तावद्वर्षसहस्राणि नेत्रात्ति प्राप्नुवन्त्युत ॥

వారు పాపం చేసిన కంటి మిటకరింపు క్షణాలు ఎంతైతే, అంత సహస్ర సంవత్సరాలు వారు కళ్లను పీకివేయబడే బాధను అనుభవిస్తారు।

Verse 42

असच्छास्त्रोपदेशास्तु यैर्दत्ता यैश्च मन्त्रिताः । सम्यग्दृष्टेर्विनाशाय रिपूणामपि मानवैः ॥

అసత్య సిద్ధాంతాలను బోధించే వారు, అలాగే అటువంటి ఉపదేశం ఇచ్చే వారు—సమ్యగ్జ్ఞానాన్ని నాశనం చేయుటకై, శత్రువుల పట్ల కూడా—తీవ్ర ఫలితాలను పొందుతారు।

Verse 43

यैः शास्त्रमन्यथा प्रोक्तं यैरसद्वागुदाहृता । वेददेवद्विजातीनां गुरोर्निन्दा च यैः कृता ॥

శాస్త్రవిరుద్ధంగా బోధన పలికినవారు, అసత్య వాక్యాన్ని పలికినవారు, అలాగే వేదం, దేవతలు, ద్విజులు, గురువును దూషించినవారు—వారికి తదుపరి శిక్ష చెప్పబడింది।

Verse 44

हरन्ति तेषां जिह्वाश्च जायमानाः पुनः पुनः । तावतो वत्सरानेते वज्रतुण्डाः सदारुणाः ॥

ఆ సదా భయంకరమైన వజ్రచంచువున్న పక్షులు వారి నాలుకలను పీకి వేస్తాయి; నాలుక మళ్లీ మళ్లీ పుడుతూనే ఉంటుంది, అంతే సంవత్సరాల పాటు మళ్లీ మళ్లీ పీకబడుతుంది.

Verse 45

मित्रभेदं तथा पित्रा पुत्रस्य स्वजनस्य च । याज्योपाध्याययोर्मात्रा सुतस्य सहचारिणः ॥

మిత్రుల మధ్య, తండ్రి–కొడుకు మధ్య, స్వజనుల మధ్య, యజమాని మరియు పురోహితుడు/ఆచార్యుడి మధ్య, తల్లి–కొడుకు మధ్య, అలాగే సహచరుల మధ్య విభేదాలు కలిగించినవారి గురించి ఇక వర్ణించబడుతుంది.

Verse 46

भार्यापत्योश्च ये केचिद् भेदं चक्रुर्नराधमाः । त हेमे पश्य पाट्यन्ते करपत्रेण पार्थिव ॥

భార్యా–భర్తల మధ్య, అలాగే తల్లిదండ్రులు–పిల్లల మధ్య విభేదం కలిగించిన ఆ అధములు—చూడుము, ఓ రాజా—వారు కరపత్ర (క్షౌరపత్రసమానమైన ఆకులు) చేత ముక్కలుగా కోయబడతారు.

Verse 47

परोपतापकाः ये च ये चाऽऽह्लादनिषेधकाः । तालवृन्तानिलस्थान-चन्दनोशी्रहारीणः ॥

ఇతరులను హింసించే వారు, ఇతరుల సౌఖ్యభోగాలను నిరాకరించే వారు; పంకాలు, గాలివచ్చే విశ్రాంతి స్థలాలు, చందనలేపనం, సుగంధ ఉశీరాన్ని లాక్కునేవారు—వారు పాపులలో చెప్పబడతారు.

Verse 48

प्राणान्तिकं ददुस्तापमदुष्टानाञ्च येऽधमाः । करम्भवालुकासंस्थास्त इमे पापभागिनः ॥

నిర్దోషులపై ప్రాణాంతకమైన వేడి మరియు బాధను కలిగించిన వారు—ఆ పాపులు ‘కరంభ-వాలుకా’ అనే శిక్షాస్థానంలో నివసింపజేయబడతారు.

Verse 49

भुङ्क्ते श्राद्धन्तु योऽन्यस्य नरोऽन्येन निमन्त्रितः । दैवे वाप्यथवा पित्र्ये स द्विधा कृष्यते खगैः ॥

ఒకరి ఆహ్వానంతో వెళ్లి మరొకరి శ్రాద్ధభోజనాన్ని తినేవాడు—దేవకార్యములో గాని పితృకార్యములో గాని—పక్షులచేత రెండు ముక్కలుగా లాగి చీల్చబడతాడు।

Verse 50

मर्माणि यस्तु साधूनामसद्वाग्भिर्निकृन्तति । तमिमे तुदमानास्तु खगास्तिष्ठन्त्यवारिता ॥

కాని దుష్ట వాక్యాలతో సజ్జనుల మర్మస్థానాలను చీల్చేవానిపై ఈ పక్షులు ముక్కులతో కొరికీ గుచ్చీ, నిర్బంధం లేకుండా పై నిలుచుంటాయి।

Verse 51

यः करोति च पैशुन्यमन्यवागन्यथामतिः । पाट्यते हि द्विधा जिह्वा तस्येत्थं निशितैः क्षुरैः ॥

చాడీచెప్పడం, అపవాదం చేయడంలో నిమగ్నుడై—మనసులో ఒకటి, నోటితో మరొకటి చెప్పేవాని నాలుక పదునైన క్షురాలతో రెండు ముక్కలుగా చీల్చబడుతుంది।

Verse 52

माता-पित्रोर्गुरूणाञ्च येऽवज्ञां चक्रुरुद्धताः । त इमे पूयविण्मूत्र-गर्ते मज्जन्त्यधोमुखाः ॥

తల్లి, తండ్రి, గురువులను అవమానించే అహంకారులు పుయ్యము, మలం, మూత్రముతో నిండిన గోతిలో తలకిందులుగా పడిపోతారు।

Verse 53

देवतातिथिभूतेषु भृत्येष्वभ्यागतेषु च । अभुक्तवत्सु येऽश्नन्ति तद्वत् पित्रग्निपक्षिषु ॥

దేవతలు, అతిథులు, ఆధారపడిన జీవులు, సేవకులు, వచ్చిన సందర్శకులు తినకముందే తానే తినేవారు—అలాగే పితృదేవతలు, పవిత్రాగ్ని, పక్షుల పట్ల కూడా—దోషభాగులు అవుతారు।

Verse 54

दुष्टास्ते पूयनिर्यास-भुजः सूचীমुखास्तु ते । जायन्ते गिरिवर्ष्माणः पश्यैते यादृशा नराः ॥

ఆ దుష్టులు పుయ్యము మరియు దుర్గంధ స్రావములను భక్షించువారై, సూచి వంటి ముఖములు కలిగి, పర్వతసమాన దేహములతో జన్మిస్తారు—చూడుము, ఈ మనుష్యులు ఎలాంటి భూతరూపములు పొందుతారో।

Verse 55

एकपङ्क्त्या तु ये विप्रमथवेतरवर्णजम् । विषमं भोजयन्तीह विड्भुजस्त इमे यथा ॥

ఇక్కడ బ్రాహ్మణుని గాని ఇతర వర్ణస్థుని గాని ఒకే పంక్తిలో కూర్చోబెట్టి భోజనం పెట్టి, అసమానంగా వడ్డించువారు—వారు మలభక్షకులవుతారు।

Verse 56

एकसार्थप्रयातं ये निः स्वमर्थार्थिनं नरम् । अपास्य स्वान्नमश्नन्ति त इमे श्लेष्मभोजिनः ॥

ఒకే కారవానుగా బయలుదేరి, సాధనలేని సహాయం కోరువానిని వదిలివేసి, తరువాత తమ ఆహారమే తినువారు—వారు శ్లేష్మభక్షకులవుతారు।

Verse 57

गोबाह्मणाग्नयः स्पृष्टा यैरुच्छिष्टैर्नरेश्वर । तेषामेतेऽग्निकुम्भेषु लेलिह्यन्त्याहिताः कराः ॥

ఓ రాజా, ఎవరి ఉచ్ఛిష్ట మలినత వల్ల గోవు, బ్రాహ్మణుడు, మరియు పవిత్ర అగ్ని స్పర్శింపబడతాయో—వారి చేతులు అగ్ని పాత్రలలో ఉంచబడి అక్కడ జ్వాలలచే నిరంతరం లేలిహ్యమానమవుతాయి।

Verse 58

सूर्येन्दुतारका दृष्टा यैरुच्छिष्टैस्तु कामतः । तेषां याम्यैर्नरैर्नेत्रे न्यस्तो वह्निः समेध्यते ॥

ఉచ్ఛిష్ట స్థితిలో ఉండి జాగ్రత్తగా సూర్యుడు, చంద్రుడు, నక్షత్రాలను తిలకించువారు—వారి కళ్లలో యమదూతలు అగ్నిని ఉంచి దానిని ప్రజ్వలింపజేస్తారు।

Verse 59

गावोऽग्निर्जननी विप्रोज्येष्ठभ्राता पिता स्वसा । जामयो गुरवो वृद्धा यैः स्पृष्टास्तु पदा नृभिः ॥

గోవులను, అగ్నిని, తల్లిని, బ్రాహ్మణుని, పెద్ద అన్నను, తండ్రిని, అక్కచెల్లెలిని, వివాహసంబంధిన స్త్రీబంధువులను, గురువులను, వృద్ధులను పాదంతో తన్నినవారికి ఘోరమైన ఫలితాలు అనుసరిస్తాయి।

Verse 60

बद्धाङ्घ्रयस्ते निगडैलौहैरग्निप्रतापितैः । अङ्गारराशिमध्यस्थास्तिष्ठन्त्याजानुदाहिनः ॥

వారి పాదాలు అగ్నిలో వేడెక్కించిన ఇనుప బంధనాలతో కట్టబడతాయి; మండే నిప్పురాళ్ల గుట్టల మధ్య నిలబడి వారు మోకాళ్ల వరకు కాలిపోతారు।

Verse 61

पायसं कृशरं छागो देवाऽन्नानि च यानि वै । भुक्तानि यैरसंस्कृत्य तेषां नेत्राणि पापिनाम् ॥

పాయసం, కృశర, మేకమాంసం మరియు దేవతలకు నివేదించబడిన ఏ ఆహారమైనా—విధివిధానాలు లేకుండా వాటిని భుజించే పాపులు నేత్రదండాన్ని పొందుతారు।

Verse 62

निपातितानां भू-पृष्ठे उद्वृत्ताक्षि निरीक्षताम् । सन्दंशैः पश्य कॄष्यन्ते नरैर्याम्यैर्मुखात्ततः ॥

వారిని నేలపై పడేసి, పైకి తిప్పిన చూపుతో వారు చూస్తుంటారు; అప్పుడు యమదూతలు చిమటాలతో వారి ముఖం నుండి కళ్లను లాగి తీస్తారు।

Verse 63

गुरु-देव-द्विजातीनां वेदानाञ्च नराधमैः । निन्दा निशामिता यैश्च पापानामभिनन्दताम् ॥

గురువులు, దేవతలు, ద్విజులు, వేదాలపై నిందను వినుతూ, అటువంటి పాపులను సమర్థించే నీచులు కూడా శిక్షను పొందుతారు।

Verse 64

तेषामयोमयान् कीलानग्निवर्षान् पुनः पुनः । कर्णेषु प्रेरयन्त्येते याम्या विलपतामपि ॥

వారిపై యమదూతలు మళ్లీ మళ్లీ వారి చెవుల్లో ఇనుప మేకులు దించుతూ, అగ్ని వర్షం కురిపిస్తారు; వారు విలపిస్తూనే ఉంటారు।

Verse 65

यैः प्रपा-देव-विप्रौको-देवालयसभाः शुभाः । भङ्क्त्वा विध्वंसमानिताः क्रोधलोभानुवर्तिभिः ॥

కోపం, లోభం చేత నడిపింపబడి ప్రజల నీటి చాట్రాలు, దేవులు–బ్రాహ్మణుల ఆశ్రయగృహాలు, దేవాలయాలు, మంగళ సభామండపాలను పగులగొట్టి నాశనం చేసే వారు శిక్షింపబడతారు।

Verse 66

तेषामेतैः शितैः शस्त्रैर्मुहुर्विलपतां त्वचः । पृथक् कुर्वन्ति वै याम्याः शरीरा॒दतिदारुणाः ॥

వారికోసం యముని అత్యంత క్రూర సేవకులు ఈ పదునైన ఆయుధాలతో మళ్లీ మళ్లీ శరీరంనుండి చర్మాన్ని వేరుచేస్తారు; వారు కేకలు వేస్తారు।

Verse 67

गोब्राह्मणार्कमार्गेषु येऽवमेहन्ति मानवाः । तेषामेतानि कॄष्यन्ते गुदेनान्त्राणि वायसैः ॥

గోవు, బ్రాహ్మణుడు, సూర్యునితో సంబంధమైన మార్గాలు లేదా స్థలాలలో మూత్రం చేసే మనుష్యుల గుదమార్గం ద్వారా కాకులు పేగులను లాగి బయటకు తీస్తాయి।

Verse 68

दत्त्वा कन्यां च एकस्मै द्वितीयाय प्रयच्छति । स त्वेवं नैकधाच्छिन्नः क्षारनद्यां प्रवाह्यते ॥

ఒక పురుషునికి కన్యను ఇచ్చి, తరువాత ఆమెను రెండవవానికి ఇచ్చేవాడు అనేక ముక్కలుగా నరికివేయబడి, కాటుకైన ఉప్పు-క్షార నదిలో కొట్టుకుపోతాడు।

Verse 69

स्वपोषणपरो यस्तु परित्यजति मानवः । पुत्रभृत्यकलत्रादिबन्धुवर्गमकिञ्चनम् ॥

యెవడు కేవలం తన జీవనపోషణకే పరాయణుడై, కుమారులు, సేవకులు, భార్య మొదలైన అసహాయ బంధువర్గాన్ని విడిచిపెడతాడో, అతడు ఘోర కర్మఫలాన్ని పొందుతాడు।

Verse 70

दुर्भिक्षे सम्भ्रमे वापि सोऽप्येवं यमकिङ्करैः । उत्कृत्य दत्तानि मुखे स्वमांसान्यश्नुते क्षुधा ॥

కరువు గానీ భయకాలం గానీ వచ్చినప్పుడు యమదూతలు అతనితో కూడా అలాగే చేస్తారు—అతని స్వమాంసాన్ని కోసి నోటిలో వేస్తారు; అతడు ఆకలితో బాధపడి దానినే తింటాడు।

Verse 71

शरणागतान् यस्त्यजति लोभाद् वृत्त्युपजीविनः । सोऽप्येवं यन्त्रपीडाभिः पीड्यते यमकिङ्करैः ॥

లోభంతో తన శరణు కోరినవారిని, జీవనోపాధికి తనపై ఆధారపడిన జనులను విడిచిపెట్టేవాడు కూడా యమదూతల చేత ఆయుధ-యంత్ర యాతనలతో బాధింపబడతాడు।

Verse 72

सुकृतं ये प्रयच्छन्ति यावज्जन्म कृतं नराः । ते पिष्यन्ते शिलापेषैर्यथैते पापकर्मिणः ॥

జీవితమంతా పొందిన ఉపకారాన్ని ప్రతిఫలించక, దానిని గుర్తించనివారు రాయి-పేసే యంత్రాలలో నూరబడతారు—ఈ దుష్కృతుల వలెనే।

Verse 73

न्यासापहारिणो बद्धाः सर्वगात्रेषु बन्धनैः । कृमिवृश्चिककाकोलैर्भुज्यन्तेऽहर्निशं नराः ॥

నిక్షేపంగా అప్పగించిన ధనాన్ని దోచుకునేవారు తమ అన్ని అవయవాలకు సంకెళ్లతో బంధింపబడి, పగలు-రాత్రి పురుగులు, తేళ్లు మరియు మృతమాంసభక్షక జీవుల చేత భక్షింపబడతారు।

Verse 74

क्षुत्क्षामास्तृट्पतज्जिह्वातालवो वेदनातुराः । दिवामैथुनिनः पापाḥ परदारभुजश्च ये ॥

ఆకలితో క్షీణించి, దాహంతో నాలుక‑తాలువు ఎండిపోయి, బాధతో పీడితులై—పగటిపూట సంభోగం చేసే పాపులు, అలాగే పరస్త్రీభోగులు (వ్యభిచారులు) ఇక్కడ శిక్షార్థం చూపబడుతున్నారు।

Verse 75

तथैव कण्टकैर्दीर्घैरायसैः पश्य शाल्मलिम् । आरोपिता विभिन्नाङ्गाः प्रभूतासृक्स्रवाविलाः ॥

అలాగే పొడవైన ఇనుప ముళ్లతో కూడిన శాల్మలీ వృక్షాన్ని చూడు; ప్రజలను దానిపై ఎక్కిస్తారు, వారి అవయవాలు చీలిపోతాయి, విపరీత రక్తధారలతో తడిసి మసకబడుతారు।

Verse 76

मूषायामपि पश्यैतान् नाश्यमानान् यमानुगैः । पुरुषैः पुरुषव्याघ्र ! परदारावमर्षिणः ॥

వారిని యమదూతలు కుండ/భట్టిలో దహింపజేస్తున్నదీ చూడు—ఓ నరవ్యాఘ్రా—పరస్త్రీపై కామంలో నియంత్రణలేని వారు అలా నశింపబడుతున్నారు।

Verse 77

उपाध्यायमधः कृत्वा स्तब्धो योऽध्ययनं नरः । गृह्णाति शिल्पमथवा सोऽप्येवं शिरसा शिलाम् ॥

అహంకారంతో గురువును అవమానించి విద్యాభ్యాసం చేయువాడు—లేదా ఏదైనా శిల్పం నేర్చుకునేవాడు—అతడూ శిక్షింపబడతాడు; అతడు తలపై రాయిని మోస్తాడు।

Verse 78

बिभ्रत् क्लेशमवाप्नोति जनमार्गेऽतिपीडितः । क्षुत्क्षामोऽहर्निशं भारपीडाव्यथितमस्तकः ॥

ఆ రాయిని మోస్తూ అతడు దుఃఖాన్ని పొందుతాడు, రాజమార్గంలో ఘోరంగా పీడితుడవుతాడు; పగలు‑రాత్రి ఆకలితో క్షీణిస్తాడు, భారపు ఒత్తిడితో తల నొప్పి పడుతుంది।

Verse 79

मूत्रश्लेष्मपुरीषाणि यैरुत्सृष्टानि वारिणि । त इमे श्लेष्मविण्मूत्रदुर्गन्धं नरकं गताः ॥

మూత్రం, కఫం, మలంతో నీటిని అపవిత్రం చేసినవారే కఫ–మల–మూత్ర దుర్గంధంతో నిండిన నరకానికి పోతారు।

Verse 80

परस्परञ्च मांसानि भक्ष्यन्ति क्षुधान्विताः । भुक्तं नातिथ्यविधिना पूर्वमेभैः परस्परम् ॥

ఆకలితో బాధపడుతూ వారు ఒకరి మాంసాన్ని మరొకరు తింటారు; ఎందుకంటే గతంలో అతిథి-సత్కార నియమాన్ని పాటించకుండా, పరస్పరం నిర్లక్ష్యంగా భోజనం చేసేవారు।

Verse 81

अपविद्धास्तु यैर्वेदा वह्नयश्चाहिताग्निभिः । त इमे शालशृङ्गाग्रात् पात्यन्तेऽधः पुनः पुनः ॥

వేదాలను విస్మరించినవారు, పవిత్ర అగ్నులను నిర్లక్ష్యం చేసినవారు—దీక్షిత అగ్నులను పోషించేవారైనా—శాలవృక్షపు కొమ్ము వంటి శిఖరాగ్రం నుండి మళ్లీ మళ్లీ కిందకు పడవేయబడతారు।

Verse 82

पुनर्भूपतयो जीर्णा यावज्जीवन्ति ये नराः । इमे कृमित्वमापन्ना भक्ष्यन्तेऽत्र पिपीलिकैः ॥

ఈ పురుషులు—వృద్ధులైనా మళ్లీ మళ్లీ రాజ్యాన్ని పొందుతూ ఎంతకాలమైనా జీవించాలని ప్రయత్నించేవారు—ఇక్కడ పురుగులై చీమల చేత తినబడతారు।

Verse 83

पतितप्रतिग्रहादानाद्यजनान्नित्यसेवनात् । पाषाणमध्यकीटत्वं नरः सततमश्नुते ॥

పతితుల (అపవిత్రుల) నుండి దానాలు స్వీకరించడం, అలాంటి దానాలను తీసుకోవడం, అలాగే నిత్యం నిషిద్ధమైనదాన్ని భుజించడం వల్ల మనిషి పదేపదే రాయిలోని పురుగు-స్థితిని పొందుతాడు।

Verse 84

पश्यतो भृत्यवर्गस्य मित्राणामतिथेस्तथा । एको मिष्टान्नभुग् भुङ्क्ते ज्वलदङ्गारसञ्चयम् ॥

దాసులు, మిత్రులు, అతిథి చూస్తుండగా ఒంటరిగా తీపి భోజనం చేసే వాడు, నరకంలో మండే నిప్పురాళ్ల గుట్టనే తింటాడు।

Verse 85

वृकैर्भयङ्करैः पृष्ठं नित्यमस्योपभुज्यते । पृष्ठमांसं नृपैतॆन यतो लोकस्य भक्षितम् ॥

అతని వెన్నెముక/వెనుక భాగాన్ని భయంకరమైన తోడేళ్లు ఎల్లప్పుడూ కొరికివేస్తుంటాయి—ఎందుకంటే ఆ రాజు ప్రజల మాంసాన్ని, ముఖ్యంగా ‘వెనుక మాంసాన్ని’ (రక్షించవలసినదాన్ని) తిన్నాడు।

Verse 86

अन्धोऽथ बधिरो मूको भ्राम्यतेऽयं क्षुधातुरः । अकृतज्ञोऽधमः पुंसामुपकारेषु वर्तताम् ॥

అతడు అంధుడై, తరువాత చెవిటివాడై మూగవాడై, ఆకలితో బాధపడుతూ తిరుగుతాడు—కృతఘ్నుడు ఉపకార-దయాకర్మాలతో జీవించే మనుష్యుల్లో అతి నీచుడు।

Verse 87

अयं कृतघ्रो मित्राणामपकारी सुदुर्मतिः । तत्पकुम्भे निपतति ततो यास्यति पेषणम् ॥

ఈ మిత్రద్రోహి, పరపీడకుడు, పాపబుద్ధి—వండే కుండ/కడాయిలో పడతాడు; తరువాత పేషణానికి (నూరిపోవడానికి) వెళ్తాడు।

Verse 88

करम्भवालुकां तस्मात् ततो यन्त्रानपीडनम् । असिपत्रवनं तस्मात् करपत्रेण पाटनम् ॥

అక్కడి నుంచి అతడు ‘ఇసుక-యూషం’ (గరుకుగా మండే గంజి)ను అనుభవిస్తాడు; తరువాత యంత్రాలతో నూరిపోతాడు. అక్కడి నుంచి ఖడ్గపత్ర వనానికి; తరువాత రంపంలాంటి ఆకులతో కోసి చీల్చబడతాడు।

Verse 89

कालसूत्रे तथा छेदमनेकाश्चैव यातनाः । प्राप्य निष्कृतिमेतस्मान्न वेद्मि कथमेष्यति ॥

కాలసూత్రం, ఛేదనం మరియు మరెన్నో యాతనలను అనుభవించి, వాటి నుండి కూడా నిష్కృతి (ప్రాయశ్చిత్తం) పొందిన తరువాత సైతం, అతడు ఇకపై ఎలా లేదా ఏ విధంగా ముందుకు సాగుతాడో నాకు తెలియదు.

Verse 90

श्राद्धसङ्गतिनो विप्राः समुत्पत्य परस्परम् । दुष्टा हि निःसृतं फेनं सर्वाङ्गेभ्यः पिबन्ति वै ॥

అనుచిత లాభం కోసం శ్రాద్ధానికి అంటిపెట్టుకునే బ్రాహ్మణులు పరస్పరం ఒకరిపై ఒకరు దూకుతారు; కలుషితులై, తమ శరీరమంతటినుండి ఊరే నురగనే నిజంగా త్రాగుతారు.

Verse 91

सुवर्णस्तेयी विप्रघ्रः सुरापी गुरुतल्पगः । अधश्चोर्ध्वञ्च दीप्ताग्नौ दह्यमानाः समन्ततः ॥

సువర్ణచోరుడు, బ్రాహ్మణహంతకుడు, మద్యపుడు, గురువు శయ్యను ఉల్లంఘించినవాడు—వీరు అందరూ ప్రజ్వలిత అగ్నిలో క్రిందా పైగా మండుతూ, అన్ని వైపులా దగ్ధమవుతారు.

Verse 92

तिष्ठन्त्यब्दसहस्राणि सुबहूनि ततः पुनः । जायन्ते मानवाः कुष्ठ-क्षयरोगादिचिह्नताः ॥

వారు అక్కడ అనేక వేల సంవత్సరాలు ఉంటారు; తరువాత మళ్లీ మనుష్యులుగా జన్మిస్తారు, కుష్ఠు, క్షయము మొదలైన లక్షణాలతో గుర్తింపబడుతారు.

Verse 93

मृताः पुनश्च नरकं पुनर्जाताश्च तादृशम् । व्याधिमृच्छन्ति कल्पान्तपरिमाणं नराधिप ॥

మరణించిన తరువాత వారు మళ్లీ నరకానికి వెళ్తారు; మళ్లీ జన్మించినప్పుడు కూడా అలాంటి వ్యాధినే పొందుతారు—ఈ పరంపర, ఓ రాజా, కల్పాంతం వరకు కొనసాగుతుంది.

Verse 94

गोग्घ्रो न्यूनतरं याति नरके 'थ त्रिजन्मनि । तथोपपातकानाञ्च सर्वेषामिति निश्चयः ॥

గోవధ చేసినవాడు స్వల్పకాలం నరకానికి వెళ్తాడు; అనంతరం మూడు జన్మలపాటు దుఃఖాన్ని అనుభవిస్తాడు. ఉపపాతకములన్నిటికీ ఇదే స్థిరనిర్ణయం.

Verse 95

नरकप्रच्युतानि यानि यैर्यैरिहितपातकैः । प्रयान्ति योनिजातानि तन्मे निगदतः शृणु ॥

నేను ప్రకటిస్తున్నదాన్ని వినండి—నరకం నుండి పడిపోయిన తరువాత, వారు చేసిన పాపాల ప్రత్యేకతను బట్టి వివిధ యోనులలో ఏ ఏ జన్మలను పొందుతారో చెబుతాను.

Frequently Asked Questions

The chapter investigates karmavipāka—the principle that merit and sin inevitably ripen into experiential results—and clarifies how specific ethical breaches (especially of sexual restraint, truthful speech, loyalty, hospitality, and reverence to parents/gurus) generate correspondingly specific naraka-yātanās.

This Adhyāya is not a Manvantara-chronology unit; it functions instead as a moral-analytic excursus within the dialogue frame, supplying a doctrine of action–result and a taxonomy of punishments that can be applied across cosmic ages rather than detailing any particular Manu or lineage.

Adhyāya 14 is outside the Devī Māhātmya (Adhyāyas 81–93) and contains no Śākta stuti or Devī battle narrative; its contribution is ethical and eschatological, emphasizing dharma, purity, and speech-conduct as determinants of post-mortem states.