Previous Verse
Next Verse

Shloka 40

Adhyaya 14The Messenger of Yama Explains Karmic Retribution and the Causes of Naraka Torments

वज्रतुण्डाः खगास्तेषां हरन्त्येते विलोचने ।

पुनः पुनश्च सम्भूतिरक्ष्णोरेषां भवत्यथ ॥

vajratuṇḍāḥ khagās teṣāṃ haranty ete vilocane /

punaḥ punaś ca sambhūtir akṣṇor eṣāṃ bhavaty atha

వజ్రంలాంటి ముక్కులతో పక్షులు వారి కళ్లను పీకివేస్తాయి; తరువాత మళ్లీ మళ్లీ కళ్ళు పెరుగుతాయి, మళ్లీ అవే పీకబడతాయి।

वज्र-तुण्डाःhaving thunderbolt-like beaks
वज्र-तुण्डाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवज्र (प्रातिपदिक) + तुण्ड (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समासः (वज्रवत् तुण्डं येषाम्); पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्
खगाःbirds
खगाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootखग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी बहुवचनम्; genitive plural (of them)
हरन्तिtake away
हरन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootहृ (धातु)
Formलट्-लकारः (वर्तमान); प्रथमपुरुषः बहुवचनम्; परस्मैपदम्
एतेthese
एते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; demonstrative pronoun
विलोचने(two) eyes
विलोचने:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविलोचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया द्विवचनम्; accusative dual
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्ययम् (adverb)
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्ययम् (adverb)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम् (conjunction)
सम्भूतिःarising, regrowth
सम्भूतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसम् + भू (धातु) + क्तिन् (प्रातिपदिक)
Formक्तिन्-प्रत्ययान्त भाववाचक-नाम; स्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्
अक्ष्णोःof the (two) eyes
अक्ष्णोः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअक्षि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे षष्ठी/सप्तमी द्विवचनम्; here षष्ठी द्विवचनम् (of the two eyes)
एषाम्of these
एषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी बहुवचनम्; genitive plural (of these/these people)
भवतिhappens/is
भवति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट्-लकारः (वर्तमान); प्रथमपुरुषः एकवचनम्; परस्मैपदम्
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्ययम् (particle: then/thereupon)
Didactic narration on hells and punishments (frame-speaker not explicit in the excerpt)

{ "primaryRasa": "bhayanaka", "secondaryRasa": "raudra", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

DharmaKarmic retributionNaraka imagerySense-restraint

FAQs

Misuse of the senses becomes the cause of suffering through those very senses. The repeated regrowth signifies recurring experience of consequence until the karmic debt is exhausted.

Ethical instruction (ācāra/dharma) presented through naraka-varṇana; it supports Purāṇic didactic aims rather than sarga/pratisarga/vaṃśa/manvantara/vaṃśānucarita directly.

The ‘vajra-beak’ suggests irresistible karmic law (ṛta). The cyclical tearing and regrowth mirrors cyclic saṃskāras: repeated indulgence creates repeated pain until insight and restraint arise.