Shloka 59
Adhyaya 14 — The Messenger of Yama Explains Karmic Retribution and the Causes of Naraka Torments
गावोऽग्निर्जननी विप्रोज्येष्ठभ्राता पिता स्वसा ।
जामयो गुरवो वृद्धा यैः स्पृष्टास्तु पदा नृभिः ॥
gāvo 'gnir jananī vipro jyeṣṭha-bhrātā pitā svasā /
jāmayo guravo vṛddhā yaiḥ spṛṣṭās tu padā nṛbhiḥ
గోవులను, అగ్నిని, తల్లిని, బ్రాహ్మణుని, పెద్ద అన్నను, తండ్రిని, అక్కచెల్లెలిని, వివాహసంబంధిన స్త్రీబంధువులను, గురువులను, వృద్ధులను పాదంతో తన్నినవారికి ఘోరమైన ఫలితాలు అనుసరిస్తాయి।
{ "primaryRasa": "dharma", "secondaryRasa": "raudra", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }
FAQs
Reverence (satkāra) toward sanctified beings and dharma-pillars—parents, teachers, elders, brāhmaṇas, cows, and fire—is non-negotiable in the Purāṇic ethic. Physical contempt (kicking) is treated as a direct violation of ṛta/dharma, producing severe karmic retribution.
Primarily ‘Vamśānucarita/Dharma’ material (ethical conduct and its fruits), not sarga/pratisarga. It functions as didactic naraka-varṇana (hell-description) used to reinforce varṇāśrama-dharma.
The ‘foot’ symbolizes egoic dominance and disrespect. To place it upon the sacred (agni, go, guru, mātṛ) is to invert the proper hierarchy of consciousness; the ensuing bondage imagery in later verses mirrors self-forged inner bondage.