मोहीनी–वसुसंवादे प्रथमं ‘कारुण्य’नाम पुरूषोत्तमस्तोत्रस्य फलश्रुतिः कथ्यते—जगन्नाथपूजानन्तरं नित्यं स्तवनं त्रिसन्ध्याजपश्च कृतः सन् चतुर्विधपुरुषार्थान्, विशेषतः मोक्षं, ददाति। नास्तिके, दर्पयुक्ते, कृतघ्ने, भक्तिहीने च रहस्योपदेशो दानं च न देयम्; दानं तु सद्वैष्णवेभ्यः कर्तव्यमिति धर्मशास्त्रवत् नियमाः। अनन्तरं राज्ञः चिन्ता, स्वप्ने वासुदेवस्य अष्टभुज-गरुडारूढरूपेण दर्शनं, समुद्रतीरे निष्फलवृक्षं दृष्ट्वा छित्त्वा तदनुसारं देवतामूर्तिनिर्माणादेशश्च। विष्णुर्विश्वकर्मा च ब्राह्मणवेषेण आगत्य राजसंकल्पं प्रशंस्य त्रिमूर्तीनां निर्माणं निरीक्षते—कृष्णरूपो वासुदेवो जगन्नाथः, श्वेतो हलधरः अनन्त/बलभद्रः, सुवर्णवर्णा सुभद्रा च शुभलक्षणैः चिह्निताः। राज्ञे दीर्घराज्यं कीर्तिं परमधामप्राप्तिं च वरान् ददाति, इन्द्रद्युस्मसरसः तीर्थमहिमा पिण्डदानफलानि च वर्ण्यन्ते। अन्ते शोभायात्रा, शुभमुहूर्ते प्रतिष्ठा-अभिषेकः, बहुदान-दक्षिणा, धर्मेण राज्यपालनं, वैराग्यं, विष्णोः परमपदप्राप्तिश्च निरूप्यते।
Verse 1
वसुरुवाच । इत्थं स्तुतस्तदा तेन प्रसन्नो गरुडध्वजः । ददौ तस्मै तु सुभगे सकलं मनसेप्सितम् ॥ १ ॥
वसुरुवाच । इत्थं स्तुतस्तदा तेन प्रसन्नो गरुडध्वजः । ददौ तस्मै तु सुभगे सकलं मनसेप्सितम् ॥ १ ॥
Verse 2
यः संपूज्य जगन्नाथं प्रत्यहं स्तौति मानवः । स्तोत्रेणानेन मतिमान्समोक्षं लभते ध्रुवम् ॥ २ ॥
यः संपूज्य जगन्नाथं प्रत्यहं स्तौति मानवः । स्तोत्रेणानेन मतिमान्समोक्षं लभते ध्रुवम् ॥ २ ॥
Verse 3
त्रिसंध्यं यो जपेद्विद्वानिमं स्तोत्रवरं शुचिः । धर्मं चार्थं च कामं च मोक्षं च लभते नरः ॥ ३ ॥
त्रिसंध्यं यो जपेद्विद्वानिमं स्तोत्रवरं शुचिः । धर्मं चार्थं च कामं च मोक्षं च लभते नरः ॥ ३ ॥
Verse 4
यः पठेच्छृणुयाद्वापि श्रावयेद्वा समाहितः । स लोकं शाश्वतं विष्णोर्याति निर्द्ध्रूतकल्मषः ॥ ४ ॥
यः पठेच्छृणुयाद्वापि श्रावयेद्वा समाहितः । स लोकं शाश्वतं विष्णोर्याति निर्द्ध्रूतकल्मषः ॥ ४ ॥
Verse 5
धन्यं पापहरं चेदं भुक्तिमुक्तिप्रदं शिवम् । गुह्यं सुदुर्लभं पुण्यं न देयं यस्य कस्य चित् ॥ ५ ॥
धन्यं पापहरं चैतद् भुक्तिमुक्तिप्रदं शुभम् । गुह्यं सुदुर्लभं पुण्यं न देयं यस्य कस्यचित् ॥
Verse 6
न नास्तिकाय मूर्खाय न कृतघ्नाय मानिने । न दुष्टमतये दद्यान्नाभक्ताय कदाचन ॥ ६ ॥
न नास्तिकाय मूर्खाय न कृतघ्नाय मानिने । न दुष्टमतये दद्याद् नाभक्ताय कदाचन ॥
Verse 7
दातव्यं भक्तियुक्ताय गुणशीलान्विताय च । विष्णुभक्ताय शांताय श्रद्धानुष्ठानशीलिने ॥ ७ ॥
दातव्यं भक्तियुक्ताय गुणशीलान्विताय च । विष्णुभक्ताय शांताय श्रद्धानुष्ठानशीलिने ॥
Verse 8
इदं समस्ताघविनाशहेतु कारुण्यसंज्ञं सुखमोक्षदं च । अशेषवांछाफलदं वरिष्ठ स्तोत्रं मयोक्तं पुरुषोत्तमस्य ॥ ८ ॥
इदं समस्ताघविनाशहेतुं कारुण्यसंज्ञं सुखमोक्षदं च । अशेषवाञ्छाफलदं वरिष्ठं स्तोत्रं मयोक्तं पुरुषोत्तमस्य ॥
Verse 9
ये तं सुसूक्ष्मं विमलांम्बराभं ध्यायंति नित्यं पुरुषं पुराणम् । ते मुक्तिभाजः प्रविशंति विष्णुं मन्त्रैर्यथाज्यं हुतमध्वराग्नौ ॥ ९ ॥
ये तं सुसूक्ष्मं विमलाम्बराभं ध्यायन्ति नित्यं पुरुषं पुराणम् । ते मुक्तिभाजः प्रविशन्ति विष्णुं मन्त्रैर्यथाज्यं हुतमध्वराग्नौ ॥
Verse 10
एकः स देवो भवदुःखहंता परः परेषां न ततोऽस्ति चान्यः । स्रष्टा स पाता सकलांतकर्ता विष्णुः समश्चाखिलसारभूतः ॥ १० ॥
स एवैकः परो देवो भूतदुःखविनाशकः । परात्परतरः साक्षान्न ततोऽन्योऽस्ति कश्चन ॥ स्रष्टा पाता च संहर्ता विष्णुः समदृगखिलः । अखिलसारभूतश्च सर्वेषां हृदि संस्थितः ॥
Verse 11
किं विद्यया किं सुगुणैश्च तेषां यज्ञैश्च दानैश्च तपोभिरुग्रैः । येषां न भक्तिर्भवतीह कृष्णे जगद्गुरौ मोक्षसुखप्रदे च ॥ ११ ॥
किं विद्यया किं च गुणैः किमर्थं यज्ञदानतपांसि घोराणि । येषां न भक्तिः कृष्णे जगद्गुरौ मोक्षसुखप्रदे ॥
Verse 12
लोके स धन्यः स शुचिः स विद्वान्स एव वक्ता स च धर्मशीलः । ज्ञाता स दाता स च सत्यवक्ता यस्यास्ति भक्तिः पुरुषोत्तमाख्ये ॥ १२ ॥
लोके स धन्यः स शुचिः स विद्वान् स एव वाग्मी स च धर्मशीलः । ज्ञाता स दाता स च सत्यवक्ता यस्यास्ति भक्तिः पुरुषोत्तमेऽस्मिन् ॥
Verse 13
स्तुत्वैवं ब्रह्मतनयः प्रणम्य च सनातनम् । वासुदेवं जगन्नाथं सर्वकामफलप्रदम् ॥ १३ ॥
इति स्तुत्वा ब्रह्मतनयः प्रणम्य सनातनम् । वासुदेवं जगन्नाथं सर्वकामफलप्रदम् ॥
Verse 14
चिंताविष्टो महीपालः कुशानास्तीर्य भूतले । वस्त्रं च तन्मना भूत्वा सुष्वाप धरणीतले ॥ १४ ॥
चिन्ताविष्टो महीपालः कुशानास्तीर्य भूतले । वस्त्रं निवेश्य तत्रैव तन्मना शयितो भुवि ॥
Verse 15
कथं प्रत्यक्षमभ्येति देवदेवो जनार्दनः । मम चिंताहरो देवः कदासाविति चिंतयन् ॥ १५ ॥
पुनः पुनश्चिन्तयन्—“कथं देवदेवो जनार्दनः प्रत्यक्षं ममाग्रेऽभ्येति? मम चिन्ताहरो देवः कदासौ प्रभुराविर्भविष्यति?” इति ॥
Verse 16
सुप्तस्य तस्य नृपतेर्वासुदेवो जगद्गुरुः । आत्मानं दर्शयामास स्वप्ने तस्मै च चक्रधृक् ॥ १६ ॥
तस्य नृपतेः सुप्तस्य वासुदेवो जगद्गुरुः चक्रधृक् स्वप्ने तस्मै स्वात्मरूपं दर्शयामास ॥
Verse 17
स ददर्श च तं स्वप्नेदेवदेवं जगत्पतिम् । शंखचक्रधरं शांतं गदापद्माग्रपाणिनम् ॥ १७ ॥
स स्वप्ने तं देवदेवं जगत्पतिं ददर्श—शान्तं शङ्खचक्रधरं, गदापद्मौ अग्रपाणिभ्यां धारयन्तम् ॥
Verse 18
शार्ङ्गवाणासियुक्तं च ज्वलत्तेजोग्रमंडलम् । युगांतादित्यवर्णाभं नीलवैडूर्यसन्निभम् ॥ १८ ॥
शार्ङ्गधनुर्बाणासियुक्तं ज्वलत्तेजोग्रमण्डलम् । युगान्तादित्यवर्णाभं नीलवैडूर्यसन्निभम् ॥
Verse 19
सुपर्णपृष्ठमासीनं षोडशार्द्धभुजं विभुम् । स चासौ प्राब्रवीद्वीक्ष्य साधु राजन्महामते ॥ १९ ॥
सुपर्णपृष्ठमासीनं विभुं षोडशार्द्धभुजं ददर्श । तं वीक्ष्य स प्राब्रवीत्—“साधु राजन् महामते” इति ॥
Verse 20
क्रतुनानेन दिव्येन तथा भक्त्या च श्रद्धया । तुष्टोऽस्मि ते महीपाल वृथा किमनुशोचसि ॥ २० ॥
अनेन दिव्येन क्रतुनाऽपि तथा भक्त्या श्रद्धया च, हे महीपाल, अहं तव तुष्टोऽस्मि; वृथा किमनुशोचसि ॥
Verse 21
यदत्र प्रतिमा राजन्राजपूज्या सनातनी । यथा तां प्राप्नुया भूप तदुपायं ब्रवीमि ते ॥ २१ ॥
यदत्र प्रतिमा, राजन्, राजपूज्या सनातनी; हे भूप, यथा तां प्राप्नुयाः तदुपायं ते ब्रवीमि ॥
Verse 22
गतायामद्य शर्वर्यां निर्मले भास्करोदये । सागरस्य जलस्यांते नानाद्रुमविभूषिते ॥ २२ ॥
अद्य शर्वर्यां गतायां निर्मले भास्करोदये, सागरजलान्ते नानाद्रुमविभूषिते (ते) समुपागताः ॥
Verse 23
जलं तथैव वेलायां दृश्यते यत्र वै महत् । लवणस्योदधे राजंस्तरंगैः समभिप्लुतम् ॥ २३ ॥
तत्रापि वेलायां महज्जलं दृश्यते, राजन्; लवणोदधिः स तरङ्गैः समभिप्लुतः ॥
Verse 24
कूलालंबी महावृक्षः स्थितः स्थलजलेषु च । वेलाभिर्हन्यमानश्च न चासौ कंपते ध्रुवः ॥ २४ ॥
कूलालम्बी महावृक्षः स्थलजलेषु च स्थितः; वेलाभिर्हन्यमानोऽपि नासौ कम्पते, ध्रुवः ॥
Verse 25
हस्तेन पुर्शुमादाय ऊर्मेरंतस्ततो व्रज । एकाकी विहरन्राजन्यं त्वं पश्यसि पादपम् ॥ २५ ॥
हस्तेन पुरुषमादाय तस्मादूर्मेरन्तरं व्रज । एकाकी विहरन् राजन्य त्वं पश्यसि पादपम् ॥
Verse 26
इदं चिह्नं समालोक्य च्छेदयत्वमशंकितः । शात्यमानं तु तं वृक्षं प्रांशुमद्भुतदर्शनम् ॥ २६ ॥
इदं चिह्नं समालोक्य छेदय त्वमशङ्कितः । शात्यमानं तु तं वृक्षं प्रांशुमद्भुतदर्शनम् ॥
Verse 27
दृष्ट्वा तेनैव संचिंत्य तदा भूपाल दर्शनम् । कुरु तत्प्रतिमां दिव्यां जहिचिंतां विमोहिनीम् ॥ २७ ॥
दृष्ट्वा तेनैव सञ्चिन्त्य तदा भूपालदर्शनम् । कुरु तत्प्रतिमां दिव्यां जहि चिन्तां विमोहिनीम् ॥
Verse 28
एवमुक्त्वा महाभागो जगामादर्शनं हरिः । स चापि स्वप्नमालक्ष्य परं विस्मयमागतः ॥ २८ ॥
एवमुक्त्वा महाभागो जगामादर्शनं हरिः । स चापि स्वप्नमालक्ष्य परं विस्मयमागतः ॥
Verse 29
तां निशां समुदीक्षन्स ततस्तद्गतमानसः । व्याहरन्वैष्णवान्मन्त्रान्सूक्तं चैव तदात्मकम् ॥ २९ ॥
तां निशां समुदीक्षन् स ततस्तद्गतमानसः । व्याहरन् वैष्णवान् मन्त्रान् सूक्तं चैव तदात्मकम् ॥
Verse 30
प्रभातायां रजन्यां तु तद्गतोऽनन्यमानसः । स स्नात्वा सागरे सम्यग्यथावद्विधिना ततः ॥ ३० ॥
प्रभातसमये रजन्यां शेषायां स तत्र गत्वा अनन्यमानसः । ततः सागरे सम्यग् स्नात्वा विधिवत् कर्म समाचरत् ॥
Verse 31
दत्वा दानं तु विप्रेभ्यो ग्रामांश्च नगराणि च । कृत्वा पौर्वाह्णिकं कर्म जगाम स नृपोत्तमः ॥ ३१ ॥
विप्रेभ्यो दानं दत्त्वा ग्रामान् नगराणि च । पौर्वाह्णिकं कर्म कृत्वा जगाम स नृपोत्तमः ॥
Verse 32
न रथो न पदातिश्च न गजो न च सारथिः । एकाकी स महावेलां प्रविवेश महीपतिः ॥ ३२ ॥
न रथो न पदातिश्च न गजो न च सारथिः । एकाकी स महावेलां प्रविवेश महीपतिः ॥
Verse 33
तं ददर्श महावृक्षं तेजस्वंतं महाद्रुमम् । महांतकं महारोहं पुण्यं विफलमेव च ॥ ३३ ॥
तं ददर्श महावृक्षं तेजस्वन्तं महाद्रुमम् । महारोहं महान्तकं पुण्यं विफलमेव च ॥
Verse 34
महोत्सवं महाकायं प्रसुप्तं च जलांतिके । सांद्रमांजिष्ठवर्णाभं नाम जातिविवर्जितम् ॥ ३४ ॥
महोत्सवसमाकारं महाकायं जलान्तिके प्रसुप्तम् । सांद्रमांजिष्ठवर्णाभं नामजातिविवर्जितम् ॥
Verse 35
नरनाथस्तथा विष्णोर्द्रुमं दृष्ट्वा मुदान्वितः । पर्शुना शातयामास शितेन च दृढेन च ॥ ३५ ॥
अथ नरनाथो विष्णोर्द्रुमं दृष्ट्वा हर्षसमन्वितः । शितेन दृढेन च परशुना तं छित्त्वा पातयामास ॥
Verse 36
द्वैधीभूता मतिस्तत्र बभूवेंद्रसखस्य च । निरीक्षमाणे काष्ठे तु बभूवाद्भुतदर्शनम् ॥ ३६ ॥
तत्रेन्द्रसखस्य मतिर्द्वैधीभूता बभूव । काष्ठं निरीक्षमाणस्य तु अद्भुतं दर्शनं समभवत् ॥
Verse 37
विश्वकर्मा च विष्णुश्च विप्ररूपधरावुभौ । आजग्मतुर्महात्मानौ तथा तुल्याग्रजन्मनौ ॥ ३७ ॥
विश्वकर्मा च विष्णुश्च विप्ररूपधरावुभौ । महात्मानौ तत्राजग्मतुः तुल्याग्रजन्मनौ ॥
Verse 38
ज्वलमानौ सुतेजोभिर्दिव्यस्रग्गंधलेपनौ । अथ तौ तं समासाद्य नृपमिंद्रिसखं तदा ॥ ३८ ॥
स्वतेजोभिर्ज्वलमानौ दिव्यस्रग्गन्धलेपनौ । तौ तदा समासाद्य नृपमिन्द्रिसखं प्रति ॥
Verse 39
तावब्रूतां महाराज त्वं किमत्र करिष्यसि । किमयं ते महाबाहो शातितश्च वनस्पतिः ॥ ३९ ॥
तावूचतुः—महाराज, त्वं किमत्र करिष्यसि । महाबाहो, किमर्थं तेऽयं वनस्पतिः शातितः ॥
Verse 40
असहायो महादुर्गे निर्जने गहने वने । महासिंधुतटे चैव शातितो वै महाद्रुमः ॥ ४० ॥
असहायोऽपि महादुर्गे निर्जने गहने वने, महासिन्धुतटे चैव महाद्रुमः शातितो भवति॥
Verse 41
तयोः श्रुत्वा वचः सुभ्रु स तु राजा मुदान्वितः । बभाषे वचनान्याभ्यां मृदूनि मधुराणि च ॥ ४१ ॥
तयोर्वचः श्रुत्वा सुभ्रु, राजा मुदान्वितः; ताभ्यां प्रति मृदूनि मधुराणि वचनानि बभाषे॥
Verse 42
दृष्ट्वा तौ ब्राह्मणौ तत्र चंद्रसूर्याविवागतौ । नमस्कृत्य जगन्नाथाववाङ्मुखमवस्थितः ॥ ४२ ॥
तौ ब्राह्मणौ दृष्ट्वा चन्द्रसूर्याविवागतौ, जगन्नाथौ नमस्कृत्य स अवाङ्मुखोऽवस्थितः॥
Verse 43
देव देवमनाद्यंतममेयं जगतः पतिम् । आराधितुं वै प्रतिमां करोमीति मतिर्मम ॥ ४३ ॥
देवदेवमनाद्यन्तममेयं जगतः पतिम्; आराधयितुं प्रतिमां करिष्यामीति मे मतिः॥
Verse 44
अहं स देवदेवेन परमेण महात्मना । स्वप्नाते च समुद्दिष्टो भवद्भ्यां श्रावितो मया ॥ ४४ ॥
अहं स एव यः स्वप्नान्ते देवदेवेन परमेण महात्मना समुद्दिष्टः; भवद्भ्यां च मया श्रावितः॥
Verse 45
यज्ञस्तद्वचनं श्रुत्वा देवेन्द्रप्रतिमस्य च । प्रहस्य तस्मै विश्वेशस्तुष्टो वचनमब्रवीत् ॥ ४५ ॥
यज्ञस्य तद्वचः श्रुत्वा देवेन्द्रप्रतिमस्य च । विश्वेश्वरः प्रसन्नात्मा स्मित्वा तस्मै वचोऽब्रवीत् ॥
Verse 46
साधु साधु महीपाल यदेतन्मन उत्तमम् । संसारसागरे घोरे कंदलीदलसन्निभे ॥ ४६ ॥
साधु साधु महीपाल यदेतन्मन उत्तमम् । घोरे संसारसागरे कदलीदलसन्निभे ॥
Verse 47
निःसारे दुःखबहुले कामक्रोधसमाकुले । इंद्रियावर्तकलिले दुस्तरे लोमहर्षणे ॥ ४७ ॥
निःसारे दुःखबहुले कामक्रोधसमाकुले । इन्द्रियावर्तकलिले दुस्तरे लोमहर्षणे ॥
Verse 48
नानाव्याधिशतावर्ते चलबुद्बुदसन्निभे । यतस्ते मतिरुत्पन्ना विष्णोराराधनाय वै ॥ ४८ ॥
नानाव्याधिशतावर्ते चलबुद्बुदसन्निभे । यतस्ते मतिरुत्पन्ना विष्णोराराधनाय वै ॥
Verse 49
धन्यस्त्वं नृपशार्दूल गुणैः सर्वैरलंकृतः । सप्रजा धरणी धन्या सशैलवनपत्तना ॥ ४९ ॥
धन्योऽसि नृपशार्दूल गुणैः सर्वैरलङ्कृतः । धन्या च धरणी सप्रजा सशैलवनपत्तना ॥
Verse 50
सपुरग्रामनगरा चतुर्वणैरलंकृता । यत्र त्वं नृपशार्दूल प्रजापालयिता प्रभुः ॥ ५० ॥
सपुरग्रामनगरा चतुर्वर्णैरलंकृता या भूमिः, तत्र त्वं नृपशार्दूल प्रजापालयिता प्रभुरिव राज्यं करिष्यसि।
Verse 51
एह्येहि त्वं महाभाग द्रुमेऽस्मिन्सुखशीतले । आवाभ्यां सह तिष्ठ त्वं कथाभिर्द्धर्मसंश्रितः ॥ ५१ ॥
एह्येहि त्वं महाभाग द्रुमेऽस्मिन् सुखशीतले; आवाभ्यां सह तिष्ठ त्वं कथाभिर्धर्मसंश्रितः।
Verse 52
अयं तव सहायार्थमागतः शिल्पिनां वरः । विश्वकर्मसमः साक्षान्निपुणः सर्वकर्मसु ॥ ५२ ॥
अयं तव सहायार्थमागतः शिल्पिनां वरः; विश्वकर्मसमः साक्षान्निपुणः सर्वकर्मसु।
Verse 53
मयोद्दिष्टां तु प्रतिमां करोत्येष तटं त्यज । श्रुत्वैवं वचनं तस्य तदा राजा द्विजन्मनः ॥ ५३ ॥
मयोद्दिष्टां तु प्रतिमां करोत्येष; तटं त्यज। इति तस्य वचनं श्रुत्वा तदा राजा द्विजन्मनः तथा चकार।
Verse 54
सागरस्य तटं त्यक्त्वा गत्वा तस्य समीपतः । तस्थौ स नृपतिश्रेष्ठो वृक्षच्छायां सुशीतलाम् ॥ ५४ ॥
सागरस्य तटं त्यक्त्वा गत्वा तस्य समीपतः; तस्थौ स नृपतिश्रेष्ठो वृक्षच्छायां सुशीतलाम्।
Verse 55
ततस्तस्मै स विश्वात्मा तदाकारां तदाकृतिम् । शिल्पिमुख्याय विधिजे कुरुष्वेत्यभ्यभाषत ॥ ५५ ॥
ततः स विश्वात्मा विधिजं शिल्पिमुख्यं ब्रह्माणम् अभ्यभाषत—“तदाकारं तदाकृतिं च एव कुरुष्व” इति ॥
Verse 56
कृष्णरूपं परं शांतं पद्मपत्रायतेक्षणम् । श्रीवत्सकौस्तुभधरं शंखचक्रगदाधरम् ॥ ५६ ॥
कृष्णरूपं परं शान्तं पद्मपत्रायतेक्षणम् । श्रीवत्सकौस्तुभधरं शङ्खचक्रगदाधरम् ॥
Verse 57
गौरं गोक्षीरवर्णाभे द्वितीयं स्वस्तिकांकितम् । लांगलास्त्रधरं देवमनंताख्यं महाबलम् ॥ ५७ ॥
द्वितीयं रूपं गौरं गोक्षीरवर्णाभं स्वस्तिकाङ्कितम् । लाङ्गलास्त्रधरं देवं महाबलं अनन्ताख्यम् ॥
Verse 58
देवदानवगंधर्वयक्षविद्याधरोरगैः । न विज्ञातो हि तस्यांतस्तेनानंत इति स्मृतः ॥ ५८ ॥
देवदानवगन्धर्वयक्षविद्याधरोरगैः अपि तस्य अन्तो न विज्ञातः; तेन स ‘अनन्त’ इति स्मृतः ॥
Verse 59
भगिनीं वासुदेवस्य रुक्मवर्णां सुशोभनाम् । तृतीयां वै सुभद्रां च सर्वलक्षणलक्षिताम् ॥ ५९ ॥
वासुदेवस्य भगिनीं रुक्मवर्णां सुशोभनाम् । तृतीयां सुभद्रां च सर्वलक्षणलक्षिताम् ॥
Verse 60
श्रुत्वैतद्वचनं तस्य विश्वकर्मा सुकर्मकृत् । तत्क्षणात्कारयामास प्रतिमाः शुभलक्षणाः ॥ ६० ॥
तस्य वचनं श्रुत्वा विश्वकर्मा सुकर्मकृत् । तत्क्षणात् शुभलक्षणाः प्रतिमाः कारयामास ॥
Verse 61
कुण्डलाभ्यां विचित्राभ्यां कर्णाभ्यां सुविराजिताः । चक्रलांगलविन्यासहताभ्यां भानुसंमताः ॥ ६१ ॥
विचित्रकुण्डलाभ्यां कर्णाभ्यां सुविराजिताः । चक्रलाङ्गलचिह्नाङ्काः भानुसंमतलक्षणाः ॥
Verse 62
प्रथमं शुक्लवर्णानां शारदेंदुसमप्रभम् । सुरक्ताक्षं महाकायं फटाविकटमस्तकम् ॥ ६२ ॥
प्रथमं शुक्लवर्णं तु शारदेंदुसमप्रभम् । सुरक्ताक्षं महाकायं फटाविकटमस्तकम् ॥
Verse 63
नीलांबरधरं चोग्रं बलमद्भुतकुंडलम् । महाहलधरं दिव्यं महामुसलधारिणम् ॥ ६३ ॥
नीलाम्बरधरं चोग्रं बलमद्भुतकुण्डलम् । महाहलधरं दिव्यं महामुसलधारिणम् ॥
Verse 64
द्वितीयं पुंडरीकाक्षं नीलजीमृतसन्निभम् । अतसीपुष्पसंकाशं पद्मपत्रायतेक्षणम् ॥ ६४ ॥
द्वितीयं पुण्डरीकाक्षं नीलजीमूतसन्निभम् । अतसीपुष्पसंकाशं पद्मपत्रायतेक्षणम् ॥
Verse 65
श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्पीतवाससमच्युतम् । चक्रकम्बुकरं दिव्यं सर्वपापहरं हरिम् ॥ ६५ ॥
अच्युतं हरिं नमामि—श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्पीतवाससं, चक्रकम्बुधरं दिव्यं सर्वपापहरं प्रभुम् ॥
Verse 66
तृतीयां स्वर्णवर्णाभां पद्मपत्रायतेक्षणाम् । विचित्रवस्त्रसंछन्नां हारकेयूरभूषिताम् ॥ ६६ ॥
तृतीया स्वर्णवर्णाभा पद्मपत्रायतेक्षणा । विचित्रवस्त्रसंछन्ना हारकेयूरभूषिता ॥
Verse 67
विचित्राभरणोपेतां रत्नमालावलंबिताम् । पीनोन्नतकुचां रम्यां विश्वकर्मा विनिर्ममे ॥ ६७ ॥
विचित्राभरणोपेतां रत्नमालावलंबिताम् । पीनोन्नतकुचां रम्यां विश्वकर्मा विनिर्ममे ॥
Verse 68
स तु राजाद्भुतं दृष्ट्वा क्षणेनैकेन निर्मिताः । दिव्यवस्त्रयुगाच्छन्ना नानारत्नैरलंकृताः ॥ ६८ ॥
स तु राजा अद्भुतं दृष्ट्वा क्षणेनैकेन निर्मिताः । दिव्यवस्त्रयुगाच्छन्ना नानारत्नैरलंकृताः ॥
Verse 69
सर्वलक्षणसंपन्नाः प्रतिमाः सुमनोहराः । विस्मयं परमं गत्वा इदं वचनमब्रवीत् ॥ ६९ ॥
सर्वलक्षणसंपन्नाः प्रतिमाः सुमनोहराः । विस्मयं परमं गत्वा इदं वचनमब्रवीत् ॥
Verse 70
किं देवौ समनुप्राप्तौ द्विजरूपधरावुभौ । द्वावप्यद्भुतकर्माणौ देववृत्तौ त्वमानुषौ ॥ ७० ॥
किमिदं—देवाविव समनुप्राप्तौ द्विजरूपधरावुभौ? द्वावप्यद्भुतकर्माणौ; देववृत्तौ, त्वमानुषौ॥
Verse 71
देवौ वा मानुषौ वापि यक्षविद्याधरौ वरौ । किंवा ब्रह्महृषीकेशौ वसुरुद्रावुताश्विनौ ॥ ७१ ॥
देवौ वा मानुषौ वापि यक्षविद्याधरौ वरौ; किं वा ब्रह्महृषीकेशौ, वसुरुद्रावथाश्विनौ॥
Verse 72
न वेद्मि सत्यवद्भावौ मायरूपेण संस्थितौ । युवां गतोऽस्मि शरणमात्मानं वदतं मम ॥ ७२ ॥
न वेद्मि सत्यवद्भावौ मायरूपेण संस्थितौ; युवां गतोऽस्मि शरणं, आत्मानं वदतं मम॥
Verse 73
द्विज उवाच । नाहं देवो न यक्षो वा न दैत्यो न च देवराट् । न ब्रह्मा न च रुद्रोऽहं विद्धि मां पुरुषोत्तमम् ॥ ७३ ॥
द्विज उवाच—नाहं देवो न यक्षो वा न दैत्यो न च देवराट्; न ब्रह्मा न च रुद्रोऽहं, विद्धि मां पुरुषोत्तमम्॥
Verse 74
आर्तिघ्नं सर्वलोकानामनंतबलपौरुषम् । अर्चनीयो हि भूतानामंतो यस्य न विद्यते ॥ ७४ ॥
आर्तिघ्नं सर्वलोकानामनन्तबलपौरुषम्; अर्चनीयो हि भूतानाम्, अन्तो यस्य न विद्यते॥
Verse 75
पठ्यते सर्वशास्त्रेषु वेदांतेषु निगद्यते । यदुक्त ध्यानगम्यं च वासुदेवेति योगिभिः ॥ ७५ ॥
सर्वशास्त्रेषु पठ्यते वेदान्तेषु च निगद्यते—यद् योगिभिर्ध्यानगम्यं प्रोक्तं तत् वासुदेव एव इति ॥
Verse 76
अहमेव स्वयं ब्रह्मा अहं विष्णुः शिवो ह्यहम् । इद्रोऽहं देवराजश्च जगत्संयमनो यमः ॥ ७६ ॥
अहमेव स्वयं ब्रह्मा, अहं विष्णुः शिवोऽप्यहम्। अहमेव इन्द्रः देवराजः, जगत्संयमनो यमश्च ॥
Verse 77
पृथिव्यादीनि भूतानि त्रेताग्निर्हुतभुग्यथा । वरुणोऽपांपतिश्चाह धरित्री च महीधराः ॥ ७७ ॥
पृथिव्यादीनि भूतानि त्रेताग्निर्हुतभुग्यथा। वरुणोऽपां पतिः प्रोक्तः, धरित्री च महीधरा ॥
Verse 78
यत्किंचिद्वाङ्मयं लोके जगत्स्थावरजंगमम् । विश्वरूपं च मां विद्धि मत्तोऽन्यन्नास्ति किचन ॥ ७८ ॥
यत्किञ्चिद्वाङ्मयं लोके, जगत्स्थावरजङ्गमम्। विश्वरूपं च मां विद्धि, मत्तोऽन्यन्नास्ति किञ्चन ॥
Verse 79
प्रीतोऽहं ते नृपश्रेष्ठ वरं वरय सुव्रत । यदिष्टं तत्प्रयच्छामि हृदि यत्ते व्यवस्थितम् ॥ ७९ ॥
प्रीतोऽहं ते नृपश्रेष्ठ, वरं वरय सुव्रत। यदिष्टं तत्प्रयच्छामि, हृदि यत्ते व्यवस्थितम् ॥
Verse 80
मद्दर्शनमपुण्यानां स्वप्नांतेऽपि न जायते । त्वं पुनर्द्दढभक्तित्वात्प्रत्यक्षं दृष्टवानसि ॥ ८० ॥
अपुण्यवतां मम दर्शनं स्वप्नान्तेऽपि न जायते; त्वं तु दृढभक्तित्वात् प्रत्यक्षं मां दृष्टवानसि॥
Verse 81
श्रुत्वैवं वासुदेवस्य वचनं तस्य मोहिनि । रोमांचिततनुर्भूत्वा इदं स्तोत्रं जगौ नृपः ॥ ८१ ॥
एवं वासुदेववचनं श्रुत्वा तस्य मोहिनि, रोमाञ्चिततनुर्भूत्वा नृप इदं स्तोत्रं जगौ॥
Verse 82
राजोवाच । श्रियःकांत नमस्तेऽस्तु श्रीपते पीतवाससे । श्रीदश्रीश श्रीनिवास नमस्ते श्रीनिकेतन ॥ ८२ ॥
राजोवाच— श्रियःकान्त नमस्तेऽस्तु श्रीपते पीतवाससे। श्रीद श्रीश श्रीनिवास नमस्ते श्रीनिकेतन॥
Verse 83
आद्यं पुरुषमीशानं सर्वेशं सर्वशं सर्वतोमुखम् । निष्कलं परमं देवं प्रणतोऽस्मि सनादनम् ॥ ८३ ॥
आद्यं पुरुषमीशानं सर्वेशं सर्वशं सर्वतोमुखम्। निष्कलं परमं देवं प्रणतोऽस्मि सनादनम्॥
Verse 84
शब्दातीतं गुणातीतं भावाभावविवर्जितम् । निर्लेपं निर्गुणं सूक्ष्मं सर्वज्ञं सर्वभावनम् ॥ ८४ ॥
शब्दातीतं गुणातीतं भावाभावविवर्जितम्। निर्लेपं निर्गुणं सूक्ष्मं सर्वज्ञं सर्वभावनम्॥
Verse 85
शंशचक्रधरं देवं गदामुसलधारिणम् । नमस्ये वरदं देवं नीलोत्पलदलच्छविम् ॥ ८५ ॥
शङ्खचक्रधरं देवं गदामुसलधारिणम् । नमस्ये वरदं देवं नीलोत्पलदलच्छविम् ॥
Verse 86
नागपर्यंकशयनं क्षीरोदार्णववासिनम् । नमस्येऽहं हृषीकेशं सर्वपापहरं हरिम् ॥ ८६ ॥
नागपर्यङ्कशयनं क्षीरोदार्णववासिनम् । नमस्येऽहं हृषीकेशं सर्वपापहरं हरिम् ॥
Verse 87
पुनस्त्वां देवदेवेश नमस्ये वरदं विभुम् । सर्वलोकेश्वरं विष्णुं मोक्षकारणमव्ययम् ॥ ८७ ॥
पुनस्त्वां देवदेवेश नमस्ये वरदं विभुम् । सर्वलोकेश्वरं विष्णुं मोक्षकारणमव्ययम् ॥
Verse 88
एवं स्तुत्वा तु तं देवं प्रणिपत्य कृतांजलिः । उवाच प्रणतो भूत्वा निपत्य वसुधातले ॥ ८८ ॥
एवं स्तुत्वा तु तं देवं प्रणिपत्य कृताञ्जलिः । उवाच प्रणतो भूत्वा निपत्य वसुधातले ॥
Verse 89
प्रीतोऽसि यदि मे नाथ वृणोमि वरमुत्तमम् । देवाः सुराः सगंधर्वा यक्षरक्षोमहोरगाः ॥ ८९ ॥
प्रीतोऽसि यदि मे नाथ वृणोमि वरमुत्तमम् । देवाः सुराः सगन्धर्वा यक्षरक्षोमहोरगाः ॥
Verse 90
सिद्धविद्याधराः साध्याः किन्नरा गुह्यकास्तथा । ऋषयो ये महाभागा नानाशास्त्रविशारदाः ॥ ९० ॥
सिद्धा विद्याधराः साध्याः किन्नराश्च गुह्यकास्तथा । ये च महाभागा ऋषयो नानाशास्त्रविशारदाः, तेऽपि तत्र समागताः ॥
Verse 91
प्रव्रज्यायोगयुक्ताश्च वेदतत्त्वानुचिंतकाः । मोक्षमार्गविदो येऽन्ये ध्यांयति परमं पदम् ॥ ९१ ॥
प्रव्रज्यायोगयुक्ताश्च वेदतत्त्वानुचिन्तकाः । मोक्षमार्गविदोऽन्ये च परमं पदं ध्यायन्ति ॥
Verse 92
निर्मलं निर्गुणं शांतं यत्पश्यंति मनीषिणः । तत्पदं गंतुमिच्छामि प्रसादात्ते सुदुर्लभम् ॥ ९२ ॥
निर्मलं निर्गुणं शान्तं यत् पश्यन्ति मनीषिणः । तत् पदं गन्तुमिच्छामि तव प्रसादात् सुदुर्लभम् ॥
Verse 93
श्रीभगवानुवाच । सर्वं भवतु भद्रं ते यथेष्टं सर्वमाप्नुहि । भविष्यति यथाकामं मत्प्रसादान्न संशयः ॥ ९३ ॥
श्रीभगवानुवाच । सर्वं भवतु भद्रं ते यथेष्टं सर्वमाप्नुहि । भविष्यति यथाकामं मत्प्रसादान्न संशयः ॥
Verse 94
दश वर्षसहस्राणि तथा नव शतानि च । अविच्छिन्नं महाराज्यं कुरु त्वं नृपसत्तम ॥ ९४ ॥
दशवर्षसहस्राणि तथा नवशतानि च । अविच्छिन्नं महाराज्यं कुरु त्वं नृपसत्तम ॥
Verse 95
प्रपद्य परमं दिव्यं दुर्लभं यत्सुरासुरैः । पूर्णं मनोरथं शांतं गुह्यमव्यक्तमव्ययम् ॥ ९५ ॥
परमं दिव्यं तद् ब्रह्म यत् सुरासुरैरपि दुर्लभम्। तस्मिन् प्रपन्नः सर्वमनोरथपूर्णतां लभते—शान्तं गुह्यं अव्यक्तम् अव्ययम्॥
Verse 96
परात्परतरं सूक्ष्मं निर्लेपं निर्गुण ध्रुवम् । चिंताशोकविनिर्मुक्तं क्रियाकारणवर्जितम् ॥ ९६ ॥
परात्परतरं तत्तत् सूक्ष्मातिसूक्ष्मं निरुपाधिकम्। निर्लेपं निर्गुणं ध्रुवं च; चिन्ताशोकविनिर्मुक्तं क्रियाकारणवर्जितम्॥
Verse 97
तदहं दर्शयिष्यामि विज्ञेयाख्यं परं पदम् । संप्राप्य परमानंदं प्राप्स्यसे परमां गतिम् ॥ ९७ ॥
तत् परं पदं विज्ञेयाख्यं तुभ्यं अहं दर्शयिष्यामि। तद् उपलभ्य परमानन्दं त्वं परमां गतिं प्राप्स्यसि॥
Verse 98
कीर्तिश्च तव राजेंद्र भवत्वत्र महीतले । यावद्धरा नभो यावद्यावच्चंद्रार्कतारकाः ॥ ९८ ॥
राजेन्द्र, तव कीर्तिः अत्र महीतले भवतु। यावद्धरा नभो यावत् यावच्चन्द्रार्कतारकाः॥
Verse 99
यावत्समुद्राः सप्तैव यावन्मेर्व्वादिपर्वताः । तिष्ठंति दिवि देवाश्च यावत्सर्वत्र चाव्ययाः ॥ ९९ ॥
यावत् सप्त समुद्राः स्युः यावन्मेर्वादिपर्वताः। यावत् दिवि देवाः तिष्ठन्ति, तावत् सर्वत्र अव्ययाः (शक्तयः) प्रवर्तन्ते॥
Verse 100
इंद्रद्युस्मसरो नाम तीर्थँ यज्ञाज्यसंभवम् । यत्र स्नात्वा सकृल्लोकः शक्रलोकमवाप्स्यति ॥ १०० ॥
इंद्रद्युस्मसरो नाम तीर्थं यज्ञाज्यसमुद्भवम्। यत्र सकृदपि स्नात्वा जनः शक्रलोकमवाप्नुयात्॥
Verse 101
दापयिष्यति यः पिंडं तटेऽस्मिन्नंबुधेः शुभे । कुसैकविंशमुद्धृत्य शक्रलोकं गमिष्यति ॥ १०१ ॥
योऽस्मिन्नंबुधेः शुभे तटे पिण्डं दापयिष्यति। कूशैकविंशमुद्धृत्य शक्रलोकं गमिष्यति॥
Verse 102
पूज्यमानोऽप्सरोभिश्च गधवैर्गीतनिः स्वनैः । विमानेन चरेत्तत्र यावदिंद्राश्चतुर्दशा ॥ १०२ ॥
अप्सरोभिः पूज्यमानो गन्धर्वैर्गीतनिःस्वनैः। विमानेन चरेत्तत्र यावदिन्द्राश्चतुर्दश॥
Verse 103
सरसो दक्षिणे भागे नैर्ऋत्यां तु समाश्रिते । न्यग्रोधोऽस्ति द्रुमस्तत्र तत्समीपे तु मंडपः ॥ १०३ ॥
सरसः दक्षिणभागे तु नैर्ऋत्यां समुपाश्रिते। न्यग्रोधद्रुम आस्ते तत्र तत्समीपे च मण्डपः॥
Verse 104
केतकीवनसंछन्नो नानापादपसंकुलः । आषाढस्य सिते पक्षे पंचम्यां पितृदैवते ॥ १०४ ॥
केतकीवनसंछन्नो नानापादपसंकुलः। आषाढस्य सिते पक्षे पञ्चम्यां पितृदैवते॥
Verse 105
ऋक्षे नेष्यंति नस्तत्र नीत्वा सप्त दिनानि वै । मंडपे स्थापयिष्यंति सुवेश्याभिः सुशोभनैः ॥ १०५ ॥
तत्र तेऽस्मान् ऋक्षदेशं नयिष्यन्ति; नीत्वा च सप्तदिनानि वै। मण्डपे स्थापयिष्यन्ति सुवेष्याभिः सुशोभनैः॥
Verse 106
क्रीडाविशेषबहुलैर्नृत्यगीतमनोहरैः । चामरैः स्वर्णदंडैश्च व्यजनै रत्नभूषणैः ॥ १०६ ॥
क्रीडाविशेषबहुलैर्नृत्यगीतैर्मनोहरैः। चामरैः स्वर्णदण्डैश्च व्यजनै रत्नभूषणैः॥
Verse 107
व्यंजयंत्यस्तदास्मभ्यं स्थास्यंति परमांगनाः । ब्रह्मचारी यतिश्चैव स्नातकाश्च द्विजोत्तमाः ॥ १०७ ॥
व्यञ्जयन्त्यस्तदा अस्मभ्यं स्थास्यन्ति परमाङ्गनाः। ब्रह्मचारी यतिश्चैव स्नातकाश्च द्विजोत्तमाः॥
Verse 108
वानप्रस्था गृहस्थाश्च सिद्धाश्चान्ये च वै द्विजाः । नानावर्णपदैः स्तोत्रैर्ऋग्यजुः सामनिःस्वनैः ॥ १०८ ॥
वानप्रस्थाः गृहस्थाश्च सिद्धाश्चान्ये च वै द्विजाः। नानावर्णपदैः स्तोत्रैर्ऋग्यजुःसामनिःस्वनैः॥
Verse 109
करिष्यंति स्तुतिं राजन्रामकेशवयोः पुनः । ततः स्तुत्वा च दृष्ट्व च संप्रणम्य च भक्तितः ॥ १०९ ॥
करिष्यन्ति स्तुतिं राजन् रामकेशवयोः पुनः। ततः स्तुत्वा च दृष्ट्वा च संप्रणम्य च भक्तितः॥
Verse 110
नरो वर्षायुतं दिव्यं श्रीमद्धरिपुरे वसेत् । पूज्यमानोऽप्सरोभिश्च गंधर्वैर्गीतनिःस्वनैः ॥ ११० ॥
नरो दिव्यं वर्षायुतं श्रीमद्धरिपुरे वसेत्, अप्सरोभिः पूज्यमानो गन्धर्वैश्च मधुरगीतनिःस्वनैः सह।
Verse 111
हरेरनुचरस्तत्र क्रीडते केशवेन वै ॥ १११ ॥
तत्र हरेरनुचरः केशवेन सह वै क्रीडते रमते च।
Verse 112
विमानेनार्कवर्णेन रत्नहारेण राजते । सर्वे कामा महाभागे तिष्ठंति भवनोत्तमे ॥ ११२ ॥
विमानेनार्कवर्णेन रत्नहारेण च राजते; महाभागे, भवनोत्तमे सर्वे कामाः तिष्ठन्ति।
Verse 113
तपःक्षयादिहागत्य मनुष्यो ब्राह्मणो भवेत् । कोटीधनपतिः श्रीमांश्चतुर्वेदो भवेद्ध्रुवम् ॥ ११३ ॥
तपःक्षयादिहागत्य मनुष्यो ब्राह्मणो भवेत्; श्रीमान् कोटीधनपतिश्चतुर्वेदविद् ध्रुवं भवेत्।
Verse 114
एवं तस्मै वरं दत्त्वा कृत्वा च समयं हरिः । जगामादर्शनं भद्रे सहितो विश्वकर्मणा ॥ ११४ ॥
एवं तस्मै वरं दत्त्वा समयं च कृत्वा हरिः, भद्रे, विश्वकर्मणा सहितोऽदर्शनं जगाम।
Verse 115
स तु राजा तदा हृष्टो रोमांचिततनूरुहः । कृतकृत्यमिवात्मानं मेने संदर्शनाद्धरेः ॥ ११५ ॥
तदा स राजा परमाहृष्टो रोमाञ्चिततनूरुहः । हरेः साक्षात्-दर्शनमात्रेण कृतकृत्यमिवात्मानं मेने ॥
Verse 116
ततः कृष्णं च रामं च सुभद्रां च वरप्रदाम् । रथैर्विमानसंकाशैर्मणिकांचनचित्रितैः ॥ ११६ ॥
ततः कृष्णं च रामं च सुभद्रां च वरप्रदाम् । रथैर्विमानसंकाशैर्मणिकाञ्चनचित्रितैः समर्चयन् ॥
Verse 117
संवाह्य तास्ततो राजा जयमंगलनिःस्वनैः । आनया मास मतिमान्सामात्यः सपुरोहितः ॥ ११७ ॥
ततः स राजा मतिमान् सामात्यः सपुरोहितः । जयमङ्गलनिःस्वनैः संवाह्य तान् आनयामास ॥
Verse 118
नानावादित्रनिर्घोषैर्नानावेदस्वनैः शुभैः । संस्थाप्य च शुभे देशे पवित्रे सुमनोहरे ॥ ११८ ॥
नानावादित्रनिर्घोषैर्नानावेदस्वनैः शुभैः । पवित्रे सुमनोहरे शुभे देशे तद् संस्थापयेत् ॥
Verse 119
ततः शुभे तिथौ स्वर्क्षे काले च शुभलक्षणे । प्रतिष्ठां कारयामास सुमुहूर्ते द्विजैः सह ॥ ११९ ॥
ततः शुभे तिथौ स्वर्क्षे काले च शुभलक्षणे । सुमुहूर्ते द्विजैः सह प्रतिष्ठां कारयामास ॥
Verse 120
यथोक्तेन विधानेन विधिदृष्टेन कर्मणा । आचार्यानुमतेनैव सर्वं कृत्वा महीपतिः ॥ १२० ॥
यथोक्तेन विधानेन विधिदृष्टेन कर्मणा । आचार्यानुमतेनैव सर्वं कृत्वा महीपतिः समापयामास व्रतम् ॥
Verse 121
आचार्याय तदा दत्त्वा दक्षिणां विधिवत्प्रभुः । ऋत्विग्भ्यः सविधानेन तथान्येभ्यो धनं ददौ ॥ १२१ ॥
आचार्याय तदा दत्त्वा दक्षिणां विधिवत्प्रभुः । ऋत्विग्भ्यः सविधानेन तथान्येभ्यो धनं ददौ ॥
Verse 122
कृत्वा प्रतिष्ठां विधिवत्प्रासादे भवनोत्तमे । स्थापयामास तान्सर्वान्विश्वकर्मविनिर्मितान् ॥ १२२ ॥
कृत्वा प्रतिष्ठां विधिवत्प्रासादे भवनोत्तमे । स्थापयामास तान्सर्वान्विश्वकर्मविनिर्मितान् ॥
Verse 123
ततः संपूज्य विधिना नानापुष्पैः सुगंधिभिः । सुवर्णमणिमुक्ताद्यैर्नानावस्त्रैः सुशोभनैः ॥ १२३ ॥
ततः संपूज्य विधिना नानापुष्पैः सुगंधिभिः । सुवर्णमणिमुक्ताद्यैर्नानावस्त्रैः सुशोभनैः ॥
Verse 124
ददौ द्विजेभ्यो विषयान्पुराणि नगराणि च । एवं बहुविधान्दत्त्वा राज्यं कृत्वा यथोचितम् ॥ १२४ ॥
ददौ द्विजेभ्यो विषयान्पुराणि नगराणि च । एवं बहुविधान्दत्त्वा राज्यं कृत्वा यथोचितम् ॥
Verse 125
इष्ट्वा च विविधैर्यज्ञैर्दत्त्वा दानान्यनेकशः । कृतकृत्यस्ततो राजा त्यक्तसर्वपरिग्रहः । जगाम परमं स्थानं तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ १२५ ॥
विविधैर्यज्ञैरिष्ट्वा बहुधा दानानि दत्त्वा च, कृतकृत्यः स राजा सर्वपरिग्रहं त्यक्त्वा विष्णोः परमं पदं परमं स्थानं जगाम।
Verse 126
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीवसुसंवादे श्रीपुरुषोत्तममाहात्म्ये चतुष्पंचाशत्तमोऽध्यायाः ॥ ५४ ॥
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीवसुसंवादे श्रीपुरुषोत्तममाहात्म्ये चतुःपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः।
It is presented as a direct bhakti-sādhana whose recitation, hearing, or sponsorship purifies sin and yields the puruṣārthas, culminating in mokṣa and entry into Viṣṇu’s eternal realm—thus functioning as a condensed mokṣa-dharma practice within tīrtha-mahātmya.
The text restricts transmission: it should not be given to nāstikas (atheists), fools, the ungrateful, the proud, the wicked-intentioned, or the devotionless; it should be given to virtuous, well-conducted Vaiṣṇavas devoted to religious observance—an adhikāra-based ethic of instruction and charity.
The dream command, the divine artisan (Viśvakarmā), and Viṣṇu’s self-disclosure establish the images as ritually valid embodiments for worship; the subsequent pratiṣṭhā, dāna, and righteous rule culminate in renunciation and attainment of Viṣṇu’s supreme abode, making temple devotion a complete soteriological arc.