दशरथः in the Ramayana

तमेवं गुणसम्पन्नं रामं सत्यपराक्रमम्। ज्येष्ठं श्रेष्ठगुणैर्युक्तं प्रियं दशरथस्सुतम्। प्रकृतीनां हितैर्युक्तं प्रकृतिप्रियकाम्यया। यौवराज्येन संयोक्तुमैच्छत्प्रीत्या महीपतिः॥

स सत्यवचनपरायणो राजा दशरथो धर्मपाशेन संयतः स्वप्रियं सुतं रामं विवासयामास।

स वीरः रामो वनं जगाम प्रतिज्ञामनुपालयन्। पितुर्वचननिर्देशात् कैकेय्याः प्रियकारणात्॥

रामस्य दयिता भार्या नित्यं प्राणसमा हिता, जनकस्य कुले जाता देवमायेव निर्मिता। सर्वलक्षणसम्पन्ना नारीणामुत्तमा वधूः; सीताप्यनुगता रामं शशिनं रोहिणी यथा।

नगरवासिभिः च दशरथेन च पित्रा सह अनुगतः सन् रामः दूरं गत्वा गङ्गानद्याः तीरे शृङ्गिबेरपुरे सूतं प्रेषितवान्। तत्र निषादाधिपतिं गुहं प्राप्य धर्मात्मा रामः गुहेन सहितः लक्ष्मणेन सीतया च सह अग्रतः अचलत्।

चित्रकूटं गते रामे पुत्रशोकातुरो नृपः । दशरथः सुतं विलपन् स्वर्गलोकं जगाम ह ॥

तस्मिन् नृपे मृते तु भरतो महाबलः । वसिष्ठप्रमुखैर्द्विजैः राज्याय नियुज्यमानोऽपि न राज्यं नैच्छत् ॥

ततः शत्रुसूदनो महातेजाः रामो दशरथात्मजः शबरीम् अभ्यगच्छत्; शबर्या च स सम्यक् पूजितः॥

धर्मतपःप्रभावेण स मुनिः तत्र यथातत्त्वतः सम्यक् ददर्श—रामलक्ष्मणसीताः, राजा दशरथः सभार्यः सराष्ट्रश्च; तत्र यत् प्राप्तं, यच्च हासितं भाषितं च, या गतिः यच्च चेष्टितं—तत्सर्वं यथावत् सम्प्रपश्यति।

रामपरशुरामयोर्विवादं च, दाशरथेरुत्तमान् गुणान्, रामस्याभिषेकस्य चोपक्रमं, कैकेय्याश्च दुष्टभावतां स वर्णयामास।

राघवस्याभिषेकविघातं, तस्य वनवासं, राज्ञः शोकविलापं, तस्य च परलोकाश्रयणं स कथयामास।

वन्यवास्तुनिवेशं, भरतस्यागमनं, रामस्य प्रसादनं, पितुश्च सलिलक्रियां स कथयामास।

तां पुरीं राजा दशरथो महाराष्ट्रविवर्धनः, देवपतिरिव दिवि, तत्रावासयामास।

ये विविक्तमपरापरं न बाणैर्विध्यन्ति, शब्दवेध्यं च विततं लघुहस्ता विशारदाः। वने सिंहव्याघ्रवराहान् मत्तान् नर्दतः निशितैः शस्त्रैः बाहुबलैरपि बलाद् हन्तारः। तादृशैर्महारथैः सहस्रैः सा पुरी अभिपूर्णा; तस्यां राजा दशरथस्तदा न्यवसद् अरक्षच्च।

अयोध्यायां तस्यां पुर्यां दशरथो नृपतिः अवसत्— वेदवित्, सर्वसङ्ग्रहसम्पन्नः, दीर्घदर्शी महातेजाः, पौरजानपदप्रियः। इक्ष्वाकुवंशेऽतिरथः, यज्वा, धर्मरतः, वशी; महर्षिकल्पो राजर्षिः, त्रिषु लोकेषु विश्रुतः। बलवान्, निहतामित्रः, मित्रवान्…

सत्याभिसन्धेन तेन नृपेण त्रिवर्गमनुतिष्ठता, सा श्रेष्ठा पुरी इन्द्रेणेवामरावतीव सम्यक् पालिता।

अयोध्यायां कश्चिन्नरो वा नारी वा नाश्रीमान् नाप्यरूपवान् द्रष्टुं शक्यः; न च कश्चिद् राजन्यभक्तिमान् विहीनः आसीत्।

सा पुरी तेन इक्ष्वाकुनाथेन सुपरीरक्षिता। यथा पुरस्तान् धीमता मानवेन्द्रेण मनुना परिपालिता॥

सा पुरी द्वे योजने भूयः प्रसृता सत्यनाम्नीव प्रकाशते । यस्यां दशरथो राजा वसन् जगत् पालयामास ॥

तां पुरीं महातेजा महान् राजा दशरथः शमितामित्रः चन्द्रमा इव नक्षत्राणीव शशास ॥