Prakarana 29

Verse 582 (चौपाई)

बहइ न हाथु दहइ रिस छाती। भा कुठारु कुंठित नृपघाती।। भयउ बाम बिधि फिरेउ सुभाऊ। मोरे हृदयँ कृपा कसि काऊ।। आजु दया दुखु दुसह सहावा। सुनि सौमित्र बिहसि सिरु नावा।। बाउ कृपा मूरति अनुकूला। बोलत बचन झरत जनु फूला।। जौं पै कृपाँ जरिहिं मुनि गाता। क्रोध भएँ तनु राख बिधाता।। देखु जनक हठि बालक एहू। कीन्ह चहत जड़ जमपुर गेहू।। बेगि करहु किन आँखिन्ह ओटा। देखत छोट खोट नृप ढोटा।। बिहसे लखनु कहा मन माहीं। मूदें आँखि कतहुँ कोउ नाहीं।।

அவரது கை அடிக்கவில்லை, ஆனால் கோபம் அவரது மார்பில் எரிந்தது; அரசர்களை வெட்டும் கோடாரி தடுக்கப்பட்டிருந்தது. அவரது இயல்பு பாதகமாக மாறினார், அவர் தளர்ந்தார்; அவரது இதயத்தில் எந்த இரக்கமும் காணவில்லை. இன்று நான் தாங்கமுடியாத துன்பத்தை அனுபவிக்கிறேன்; இதைக் கேட்டு இலட்சுமணன் புன்னகைத்து தலையை ஆட்டினான். அவரது இயல்பு எப்போதும் கருணை நிறைந்தது; அவர் பேசும்போது, அவரது வார்த்தைகள் பூக்களைப் போல விழுந்தன. முனிவரின் உடல் கோபத்தில் எரிந்தாலும், படைத்தவர் அவரது உருவத்தைக் காப்பார். பாருங்கள், ஜனகரே, இந்தக் குழந்தை எவ்வளவு பிடிவாதமாக உள்ளான்; அவன் உலகம் முழுவதையும் யமனின் இல்லத்திற்கு இழுக்க விரும்புகிறான். விரைவாக, ஏதேனும் ஒரு இடத்தில் மறைந்து கொள்ளுங்கள்; அரசன் தன் அழிவை தன் கண்களால் காண்கிறான். இலட்சுமணன் புன்னகைத்து தன் இதயத்தில் நினைத்தான்: "அவருக்கு நிகரானவர் எங்கும் இல்லை."

Verse 583 (दोहा/सोरठा)

परसुरामु तब राम प्रति बोले उर अति क्रोधु। संभु सरासनु तोरि सठ करसि हमार प्रबोधु।।280।।

அப்போது பரசுராமர் இராமரிடம் பேசினார், அவரது இதயம் மிகுந்த கோபத்தால் நிரம்பியது: நீ சிவனின் வில்லை உடைத்துவிட்டாய், அரே பாவி, இப்போது என் வலிமையை சோதிப்பாய்.

Verse 584 (चौपाई)

बंधु कहइ कटु संमत तोरें। तू छल बिनय करसि कर जोरें।। करु परितोषु मोर संग्रामा। नाहिं त छाड़ कहाउब रामा।। छलु तजि करहि समरु सिवद्रोही। बंधु सहित न त मारउँ तोही।। भृगुपति बकहिं कुठार उठाएँ। मन मुसकाहिं रामु सिर नाएँ।। गुनह लखन कर हम पर रोषू। कतहुँ सुधाइहु ते बड़ दोषू।। टेढ़ जानि सब बंदइ काहू। बक्र चंद्रमहि ग्रसइ न राहू।। राम कहेउ रिस तजिअ मुनीसा। कर कुठारु आगें यह सीसा।। जेंहिं रिस जाइ करिअ सोइ स्वामी। मोहि जानि आपन अनुगामी।।

உன் சகோதரர் உனக்குக் கடுமையாகத் தோன்றும் சொற்களைப் பேசுகிறார்; நீ போலி நம்பிக்கையுடன் கைகளைக் கூப்புகிறாய். போரில் எனக்கு திருப்தி அளி, இல்லையேல் நீ இராமர் அல்ல என்று அறிவிப்பேன். ஏமாற்றத்தை விட்டுவிட்டுப் போரிடு, சிவனின் எதிரி; உன் சகோதரருடன் உன்னைக் கொல்வேன். பிருகுகுலத்தின் தலைவர் தன் கோடாரியை உயர்த்திப் பேசினார்; இராமர் மனதில் புன்னகைத்துத் தலையை வணங்கினார். இலக்குவனின் குணங்களைக் கண்டு அவர் என்மீது கோபம் கொண்டார்; எங்கோ இந்தப் பெரிய குற்றத்தை நீ திருத்துவாய். அவர் குறுகலானவர் என்று அறிந்து அனைவரும் வணங்குகின்றனர்; ராகு வளர்பிறை சந்திரனை விழுங்குவதில்லை. இராமர் கூறினார்: முனிவர்களின் தலைவரே, உம் கோபத்தை விடும்; இதோ என் தலை உம்முன், கையில் கோடாரியுடன். உம் கோபத்தைத் தணிக்க எது வேண்டுமோ அதைச் செய்யும், ஐயா; என்னை உம் அடியவனாக அறிந்துகொள்ளும்.

Verse 585 (दोहा/सोरठा)

प्रभुहि सेवकहि समरु कस तजहु बिप्रबर रोसु। बेषु बिलोकें कहेसि कछु बालकहू नहिं दोसु।।281।।

ஆண்டவர் தன் அடியாரை எவ்வாறு கைவிட முடியும்? ஐயா, பிராமணர்களில் சிறந்தவரே, உம் கோபத்தை விடும். என் வேடத்தைக் கண்டு நீங்கள் ஏதோ கூறினீர்கள், ஆனால் சிறுவனுக்குக் குற்றம் இல்லை.

Verse 586 (चौपाई)

देखि कुठार बान धनु धारी। भै लरिकहि रिस बीरु बिचारी।। नामु जान पै तुम्हहि न चीन्हा। बंस सुभायँ उतरु तेंहिं दीन्हा।। जौं तुम्ह औतेहु मुनि की नाईं। पद रज सिर सिसु धरत गोसाईं।। छमहु चूक अनजानत केरी। चहिअ बिप्र उर कृपा घनेरी।। हमहि तुम्हहि सरिबरि कसि नाथा। कहहु न कहाँ चरन कहँ माथा।। राम मात्र लघु नाम हमारा। परसु सहित बड़ नाम तोहारा।। देव एकु गुनु धनुष हमारें। नव गुन परम पुनीत तुम्हारें।। सब प्रकार हम तुम्ह सन हारे। छमहु बिप्र अपराध हमारे।।

அவர் கோடாரி, அம்புகள் மற்றும் வில் தாங்கியிருப்பதைக் கண்டு, சிறுவன் கோபம் கொண்டான், அவனை வீரன் என்று நினைத்தான். என் பெயரை அறிந்தும் நீ என்னை அடையாளம் காணவில்லை; என் குடும்பத்தின் இயல்புக்கேற்ப விடையளித்தேன். நீங்கள் உண்மையில் முனிவரைப் போல் இருந்தால், ஐயா, உம் பாதங்களின் தூசியை என் தலையில் வையும். அறியாமையால் இழைத்த தவறை மன்னியும்; பிராமணரின் இதயம் மிகுந்த கருணை கொண்டிருக்க வேண்டும். நாம் இருவரும் சமமாகப் பிணைக்கப்பட்டுள்ளோம், பிராமணர்களில் சிறந்தவரே; பாதங்கள் எங்கே, தலை எங்கே என்று சொல்லாதீர். இராமன் என்பது வெறும் என் சிறிய பெயர்; உம் பெயர் பரசு சேர்த்துப் பெரியது. என் வில்லின் ஒரே குணம் அது; உம் வில் ஒன்பது குணங்களைக் கொண்டது, மிகவும் புனிதமானது. ஒவ்வொரு வகையிலும் நான் உம்மிடம் தோற்றுவிட்டேன்; என் குற்றத்தை மன்னியும், பிராமணரே.

Verse 587 (दोहा/सोरठा)

बार बार मुनि बिप्रबर कहा राम सन राम। बोले भृगुपति सरुष हसि तहूँ बंधु सम बाम।।282।।

மீண்டும் மீண்டும் அந்த முனிவர், பிராமணர்களில் சிறந்தவர், இராமரிடம் இராமா என்று கூறினார். பிருகுகுலத்தின் தலைவர் கோபத்துடன் பேசினார், சிரித்துக்கொண்டே, அங்கேயும் அவர் இராமருக்குச் சகோதரரைப் போல் இருந்தார்.

Verse 588 (चौपाई)

निपटहिं द्विज करि जानहि मोही। मैं जस बिप्र सुनावउँ तोही।। चाप स्त्रुवा सर आहुति जानू। कोप मोर अति घोर कृसानु।। समिधि सेन चतुरंग सुहाई। महा महीप भए पसु आई।। मै एहि परसु काटि बलि दीन्हे। समर जग्य जप कोटिन्ह कीन्हे।। मोर प्रभाउ बिदित नहिं तोरें। बोलसि निदरि बिप्र के भोरें।। भंजेउ चापु दापु बड़ बाढ़ा। अहमिति मनहुँ जीति जगु ठाढ़ा।। राम कहा मुनि कहहु बिचारी। रिस अति बड़ि लघु चूक हमारी।। छुअतहिं टूट पिनाक पुराना। मैं कहि हेतु करौं अभिमाना।।

நீ என்னை முழுமையாகப் பிராமணனாகவே கருதுகிறாய்; பிராமணனாக நான் உனக்கு என்னை அறிவிக்கிறேன். இந்த வில், அம்பு மற்றும் காணிக்கையை என் வேள்வி என்று அறி; என் கோபம் மிகப் பயங்கரமான நெருப்பு. விறகுகள் என் படை, அழகான நான்கு வகைப் படைகள்; பெரிய அரசர்கள் என் வேள்வி விலங்குகளாகியுள்ளனர். இந்தக் கோடாரியால் அவர்களை வெட்டிக் காணிக்கையாக்கினேன்; போர் வேள்வியைக் கோடிக்கணக்கான ஜெபங்களுக்கு சமமாகச் செய்தேன். என் வலிமை உனக்குத் தெரியாது; நீ அறிவில்லாமல் பேசுகிறாய், மூட பிராமணனே. நான் வில்லை உடைத்தேன், அது பெரிய செயல்; நான் என்று சொல்வது போல், உலகை வென்று நிலைத்து நிற்கிறேன். இராமர் கூறினார்: முனிவரே, சிந்தித்துப் பேசும்; கோபம் மிகப் பெரியது, என் தவறு சிறியது. வெறும் ஸ்பரிசத்திலேயே பழமையான பினாக வில் உடைந்தது; ஆகையால் நான் ஆணவத்தைக் காரணமாக்க வேண்டுமா?

Verse 589 (दोहा/सोरठा)

जौं हम निदरहिं बिप्र बदि सत्य सुनहु भृगुनाथ। तौ अस को जग सुभटु जेहि भय बस नावहिं माथ।।283।।

நாம் பிராமணரை அலட்சியம் செய்தால், உண்மையைக் கேளுங்கள், பிருகுநாதரே: அப்போது உலகில் யார் வீரனாக இருக்க முடியும், அவன் பயத்தால் தலை வணங்காதவனாக?

Verse 590 (चौपाई)

देव दनुज भूपति भट नाना। समबल अधिक होउ बलवाना।। जौं रन हमहि पचारै कोऊ। लरहिं सुखेन कालु किन होऊ।। छत्रिय तनु धरि समर सकाना। कुल कलंकु तेहिं पावँर आना।। कहउँ सुभाउ न कुलहि प्रसंसी। कालहु डरहिं न रन रघुबंसी।। बिप्रबंस कै असि प्रभुताई। अभय होइ जो तुम्हहि डेराई।। सुनु मृदु गूढ़ बचन रघुपति के। उघरे पटल परसुधर मति के।। राम रमापति कर धनु लेहू। खैंचहु मिटै मोर संदेहू।। देत चापु आपुहिं चलि गयऊ। परसुराम मन बिसमय भयऊ।।

தேவர்கள், அசுரர்கள், அரசர்கள் மற்றும் பலவிதமான போர்வீரர்கள், அனைவரும் சமமான வலிமையுடன், பலசாலிகளாகின்றனர். போரில் யாராவது என்னைச் சவால் செய்தால், அவர்கள் எளிதாகப் போரிடுவார்கள்; நான் காலனானால் என்ன? சத்ரிய உடல் தாங்கி, போரில் சளைத்துவிட்டேன்; என் குலத்திற்கு அவமானத்தை ஏற்படுத்திவிட்டேன். நான் என் இயல்பைச் சொல்லமாட்டேன், என் குலத்தையும் புகழ்ந்து பேச மாட்டேன்; காலனே போரில் ரகு வம்சத்தவர்களைப் பயப்படுகிறான். பிராமண வம்சத்தின் ஆதிக்கம் இத்தகையது, உங்களுக்குப் பயந்தவன் பயமற்றவனாகிறான். ரகுபதியின் மென்மையான, இரகசியமான சொற்களைக் கேளுங்கள்; பரசுராமரின் புரிதலின் முடிச்சுகள் அவிழ்ந்தன. இராமா, லக்ஷ்மியின் கணவரே, வில்லைக் கையில் எடுயும்; அதை நீட்டி என் சந்தேகத்தை நீக்குங்கள். வில்லைக் கொடுத்தவுடன், அவரே சென்றுவிட்டார்; பரசுராமரின் மனம் வியப்பால் நிரம்பியது.

Verse 591 (दोहा/सोरठा)

जाना राम प्रभाउ तब पुलक प्रफुल्लित गात। जोरि पानि बोले बचन ह्दयँ न प्रेमु अमात।।284।।

அப்போது அவர் இராமரின் வலிமையை அறிந்தார்; அவரது உடல் மகிழ்ச்சியால் புளகாங்கிதமடைந்தது, கெண்டைக்கண் எழுந்தது. கைகளைக் கூப்பி, அவர் சொற்களைப் பேசினார், அவர் இதயத்தில் அன்பு குறையவில்லை.

Verse 592 (चौपाई)

जय रघुबंस बनज बन भानू। गहन दनुज कुल दहन कृसानु।। जय सुर बिप्र धेनु हितकारी। जय मद मोह कोह भ्रम हारी।। बिनय सील करुना गुन सागर। जयति बचन रचना अति नागर।। सेवक सुखद सुभग सब अंगा। जय सरीर छबि कोटि अनंगा।। करौं काह मुख एक प्रसंसा। जय महेस मन मानस हंसा।। अनुचित बहुत कहेउँ अग्याता। छमहु छमामंदिर दोउ भ्राता।। कहि जय जय जय रघुकुलकेतू। भृगुपति गए बनहि तप हेतू।। अपभयँ कुटिल महीप डेराने। जहँ तहँ कायर गवँहिं पराने।।

ரகு வம்சத்திற்கு வெற்றி, உலகக் காட்டின் சூரியன், அசுர குலத்தை எரிக்கும் ஆழ்ந்த நெருப்பு. தேவர்கள், பிராமணர்கள் மற்றும் பசுக்களுக்கு நண்பருக்கு வெற்றி; ஆணவம், மாயை, கோபம் மற்றும் குழப்பத்தை அழிப்பவருக்கு வெற்றி. பணிவு, நல்லொழுக்கம், கருணை மற்றும் குணங்களின் சமுத்திரத்திற்கு வெற்றி; அவரது பேச்சும் இயற்றல்களும் மிகவும் அழகானவை. அடியார்களுக்கு மகிழ்ச்சி தருபவர், அனைத்து உறுப்புகளிலும் அழகானவர்; அவரது உடலின் அழகு கோடி அனங்கர்களை வெல்பவர். ஒரே வாயிலாக நான் என்ன புகழ்ந்து பேச முடியும்? சிவனின் இதயம் மற்றும் மனதின் அன்னத்திற்கு வெற்றி. அறியாமையால் பல தகாத சொற்களைப் பேசினேன்; மன்னிப்பின் கோவில்களான உங்கள் இரு சகோதரர்களே, என்னை மன்னியுங்கள். ரகு குலத்தின் கொடிக்கு வெற்றி, வெற்றி, வெற்றி என்று கூறி, பிருகுபதி தவத்திற்காகக் காட்டிற்குச் சென்றார். அவர் சதுர்த்தியான அரசர்களைப் பயமற்றவர்களாக்கினார்; பயந்தாளிகள் எங்கும் தங்கள் உயிர்களை விட்டனர்.

Verse 593 (दोहा/सोरठा)

देवन्ह दीन्हीं दुंदुभीं प्रभु पर बरषहिं फूल। हरषे पुर नर नारि सब मिटी मोहमय सूल।।285।।

தேவர்கள் தங்கள் முரசுகளை முழக்கினர், இறைவன் மீது மலர்களை பொழிந்தனர். நகரத்தின் அனைத்து ஆண்களும் பெண்களும் மகிழ்ந்தனர்; மாயையின் துன்பங்கள் அழிந்தன.

Verse 594 (चौपाई)

अति गहगहे बाजने बाजे। सबहिं मनोहर मंगल साजे।। जूथ जूथ मिलि सुमुख सुनयनीं। करहिं गान कल कोकिलबयनी।। सुखु बिदेह कर बरनि न जाई। जन्मदरिद्र मनहुँ निधि पाई।। गत त्रास भइ सीय सुखारी। जनु बिधु उदयँ चकोरकुमारी।। जनक कीन्ह कौसिकहि प्रनामा। प्रभु प्रसाद धनु भंजेउ रामा।। मोहि कृतकृत्य कीन्ह दुहुँ भाईं। अब जो उचित सो कहिअ गोसाई।। कह मुनि सुनु नरनाथ प्रबीना। रहा बिबाहु चाप आधीना।। टूटतहीं धनु भयउ बिबाहू। सुर नर नाग बिदित सब काहु।।

இசைக்கருவிகள் மிகுந்த மகிழ்ச்சியுடன் ஒலித்தன; அனைவரும் மனம் கவரும் மங்களகரமான ஏற்பாடுகளைக் கொண்டிருந்தனர். குழு குழுவாக அழகான முகங்களும் தாமரை கண்களும் கொண்ட பெண்கள் குயில்களைப் போன்ற குரலில் பாடல்கள் பாடினர். விதேகனின் மகிழ்ச்சியை விவரிக்க இயலாது; ஏழையாகப் பிறந்தவர் ஒரு செல்வத்தைக் கண்டுபிடித்தது போன்றது. சீதையின் பயம் நீங்கி அவள் மகிழ்ச்சியடைந்தாள், சந்திரன் உதிக்கும்போது சகோர பறவை போல. ஜனகர் குசத்வஜரை வணங்கினார்; இறைவன் வழங்கிய வில்லை இராமர் உடைத்தார். இரு சகோதரர்களும் என்னை வெற்றிகொண்டவராக்கினர்; இப்போது, ஐயா, என்ன சரியோ அதைக் கூறுங்கள். முனிவர் கூறினார்: கேளுங்கள், ஞானியான மன்னா; திருமணம் வில்லைச் சார்ந்திருந்தது. வில் உடைந்தவுடன் திருமணம் நிறைவேறியது; இது தேவர்கள், மனிதர்கள், நாகர்கள் மற்றும் அனைவருக்கும் தெரியும்.

Verse 595 (दोहा/सोरठा)

तदपि जाइ तुम्ह करहु अब जथा बंस ब्यवहारु। बूझि बिप्र कुलबृद्ध गुर बेद बिदित आचारु।।286।।

இருப்பினும் இப்போது நீங்கள் சென்று உங்கள் குலத்தின் மரபுகளுக்கு ஏற்ப செயல்பட வேண்டும். பிராமணர்கள், உங்கள் குலத்தின் மூத்தோர், உங்கள் குரு ஆகியோரைக் கலந்தாலோசித்து, வேதங்களில் அறியப்பட்ட நடத்தையைப் பின்பற்றுங்கள்.

Verse 596 (चौपाई)

दूत अवधपुर पठवहु जाई। आनहिं नृप दसरथहि बोलाई।। मुदित राउ कहि भलेहिं कृपाला। पठए दूत बोलि तेहि काला।। बहुरि महाजन सकल बोलाए। आइ सबन्हि सादर सिर नाए।। हाट बाट मंदिर सुरबासा। नगरु सँवारहु चारिहुँ पासा।। हरषि चले निज निज गृह आए। पुनि परिचारक बोलि पठाए।। रचहु बिचित्र बितान बनाई। सिर धरि बचन चले सचु पाई।। पठए बोलि गुनी तिन्ह नाना। जे बितान बिधि कुसल सुजाना।। बिधिहि बंदि तिन्ह कीन्ह अरंभा। बिरचे कनक कदलि के खंभा।।

தூதர்களை அயோத்திக்கு அனுப்புங்கள்; அவர்கள் சென்று தசரத மன்னரை அழைத்து வரட்டும். மன்னர் மகிழ்ந்து கூறினார்: கிருபாளு நன்றாகவே பேசினார். அந்த நேரத்திலேயே அழைப்புடன் தூதர்களை அனுப்பினார். பின்னர் நகரத்தின் அனைத்து முக்கியஸ்தர்களையும் அழைத்தார்; அவர்கள் வந்து மரியாதையுடன் தலை வணங்கினர். சந்தைகள், தெருக்கள், கோவில்கள், பிரபுக்களின் வீடுகள் ஆகியவற்றை அலங்கரியுங்கள்; நகரத்தை எல்லாப் பக்கங்களிலும் அழகுபடுத்துங்கள். மகிழ்ச்சியுடன் அவர்கள் ஒவ்வொருவரும் தங்கள் வீடுகளுக்குச் சென்றனர். பின்னர் தன் பணியாளர்களை அழைத்து அனுப்பினார். அற்புதமான மண்டபங்களைத் தயாரியுங்கள் என்று ஆணையிட்டார். அவர்கள் அவரது வார்த்தைகளைத் தலையில் ஏற்றுச் சென்றனர், ஆணை உண்மை என அறிந்தனர். மண்டபம் செய்வதில் தேர்ச்சி பெற்ற பல கைவினைஞர்களை அழைத்தார். பிரம்மாவை வணங்கி அவர்கள் தங்கள் வேலையைத் தொடங்கினர்; தங்கம் மற்றும் வாழைத்தண்டுகளால் தூண்களை உருவாக்கினர்.

Verse 597 (दोहा/सोरठा)

हरित मनिन्ह के पत्र फल पदुमराग के फूल। रचना देखि बिचित्र अति मनु बिरंचि कर भूल।।287।।

மரகதங்களால் ஆன இலைகளும் பழங்களும், மாணிக்கம் மற்றும் பவளத்தால் ஆன மலர்களும். அத்தகைய அற்புதமான படைப்புகளைக் கண்டு பிரம்மாவின் மனமும் குழம்பியது.

Verse 598 (चौपाई)

बेनि हरित मनिमय सब कीन्हे। सरल सपरब परहिं नहिं चीन्हे।। कनक कलित अहिबेल बनाई। लखि नहि परइ सपरन सुहाई।। तेहि के रचि पचि बंध बनाए। बिच बिच मुकता दाम सुहाए।। मानिक मरकत कुलिस पिरोजा। चीरि कोरि पचि रचे सरोजा।। किए भृंग बहुरंग बिहंगा। गुंजहिं कूजहिं पवन प्रसंगा।। सुर प्रतिमा खंभन गढ़ी काढ़ी। मंगल द्रब्य लिएँ सब ठाढ़ी।। चौंकें भाँति अनेक पुराईं। सिंधुर मनिमय सहज सुहाई।।

அவர்கள் அனைத்து தொங்கும் அலங்காரங்களையும் மரகதங்களால் செய்தனர்; அவை மிகவும் எளிமையாகவும் இயற்கையாகவும் இருந்தன, செயற்கை என அறிய முடியவில்லை. தங்கத்தால் வடிவமைக்கப்பட்ட வாழைத்தண்டுகளை உருவாக்கினர்; அவை இயற்கையானவை போல் தோன்ற, செயற்கை என அடையாளம் காண முடியவில்லை. அதற்காக அழகான கட்டுகளையும் தொடுப்புகளையும் உருவாக்கினர்; இடையிடையே முத்து மாலைகள் அழகாக அலங்கரித்தன. மாணிக்கம், மரகதம், வைடூரியம், பிரசோதகம் ஆகியவற்றால் தாமரை மலர்களை வெட்டி உருவாக்கினர். பல வண்ணங்களில் தேனீக்களையும் பறவைகளையும் செய்தனர்; காற்றின் தொடர்பால் அவை ஒலித்தன. தூண்களில் தேவர்களின் சிலைகளைச் செதுக்கி எடுத்தனர்; மங்கள பொருட்களுடன் அனைத்தும் நின்றன. பல வகையான அழகான வடிவங்களை உருவாக்கினர்; குங்குமமும் மணிகளும் இயற்கையாக அழகு பெற்றிருந்தன.

Verse 599 (दोहा/सोरठा)

सौरभ पल्लव सुभग सुठि किए नीलमनि कोरि। हेम बौर मरकत घवरि लसत पाटमय डोरि।।288।।

நறுமணமுள்ள இலைகள், அழகானவை, நீலமணிகளை வெட்டி உருவாக்கினர். தங்க மலர்கள், மரகதத்தண்டுகள், பட்டு நூல்கள் பிரகாசித்தன.

Verse 600 (चौपाई)

रचे रुचिर बर बंदनिबारे। मनहुँ मनोभवँ फंद सँवारे।। मंगल कलस अनेक बनाए। ध्वज पताक पट चमर सुहाए।। दीप मनोहर मनिमय नाना। जाइ न बरनि बिचित्र बिताना।। जेहिं मंडप दुलहिनि बैदेही। सो बरनै असि मति कबि केही।। दूलहु रामु रूप गुन सागर। सो बितानु तिहुँ लोक उजागर।। जनक भवन कै सौभा जैसी। गृह गृह प्रति पुर देखिअ तैसी।। जेहिं तेरहुति तेहि समय निहारी। तेहि लघु लगहिं भुवन दस चारी।। जो संपदा नीच गृह सोहा। सो बिलोकि सुरनायक मोहा।।

அவர்கள் அழகிய சிறந்த மண்டபங்களை உருவாக்கினர், மன்மதனே தன் வலைகளை விரித்தது போல. பல மங்கள கலசங்கள் செய்யப்பட்டன; கொடிகள், பதாகைகள், துணிகள், வால்விசிறிகள் அழகாக காட்டப்பட்டன. மனம் கவரும் விளக்குகளும் பலவகையான மணிகளால் ஆனவையும் வைக்கப்பட்டன; அற்புதமான விதானங்களை விவரிக்க இயலாது. அந்த மண்டபத்தில் மணமகள், விதேகனின் மகள், அமர்ந்திருந்தாள்; அத்தகைய மனம் கொண்ட சில கவிஞர்கள் அதை விவரிக்கின்றனர். மணமகன் இராமர் அழகும் குணமும் நிறைந்த கடல்; அந்த விதானம் மூன்று உலகங்களிலும் புகழ்பெற்றது. ஜனகரின் இல்லத்தின் பெருமை அப்படியிருந்தது; நகரத்தின் ஒவ்வொரு இல்லமும் அதே போல் தோன்றியது. அந்த நேரத்தில் திருமண மண்டபத்தைப் பார்த்தவருக்கு, பதினான்கு உலகங்களும் சிறியதாகத் தோன்றின. தேவர்களின் தலைவன், அந்த எளிய இல்லத்தை அலங்கரித்த செல்வத்தைக் கண்டு மயங்கினான்.

Verse 601 (दोहा/सोरठा)

बसइ नगर जेहि लच्छ करि कपट नारि बर बेषु। तेहि पुर कै सोभा कहत सकुचहिं सारद सेषु।।289।।

ஒருவர் அந்த நகரத்தின் சிற்பத்தை உருவாக்கி, ஒரு பெண்ணை அழகான உடையில் மாறுவேடத்தில் வைத்தாலும், சரஸ்வதியும் ஆதிசேஷனும் கூட அந்த நகரத்தின் அழகை விவரிக்க தயங்குவார்கள்.