Adhyaya 64

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे देवादिसृष्टिकथनं नाम त्रिषष्टितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः कथं हि रक्षसा शक्तिर् भक्षितः सो ऽनुजैः सह वासिष्ठो वदतां श्रेष्ठ सूत वक्तुमिहार्हसि

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਲਿੰਗ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ‘ਦੇਵਾਦਿ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਕਥਨ’ ਨਾਮਕ ਤ੍ਰੇਸਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਸੂਤ, ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਕਤੀ ਆਪਣੇ ਅਨੁਜਾਂ ਸਮੇਤ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੱਲੋਂ ਕਿਵੇਂ ਭੱਖਿਆ ਗਿਆ? ਇਹ ਇੱਥੇ ਕਹਿਣ ਯੋਗ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ।

Verse 2

सूत उवाच शक्ति किल्लेद् ब्य् रुधिर राक्षसो रुधिरो नाम वसिष्ठस्य सुतं पुरा शक्तिं स भक्षयामास शक्तेः शापात्सहानुजैः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ‘ਰੁਧਿਰ’ ਨਾਮ ਦੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਭੱਖ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਰੁਧਿਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅਨੁਜਾਂ ਸਮੇਤ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 3

वसिष्ठयाज्यं विप्रेन्द्रास् तदादिश्यैव भूपतिम् कल्माषपादं रुधिरो विश्वामित्रेण चोदितः

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦਰੋ! ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਉਕਸਾਵੇ ਨਾਲ ‘ਰੁਧਿਰ’ ਨਾਮ ਦੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੇ ਰਾਜਾ ਕਲਮਾਸ਼ਪਾਦ ਨੂੰ ਵਸਿਸ਼ਠ ਵੱਲੋਂ ਕਰਵਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮ ਵੱਲ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 4

भक्षितः स इति श्रुत्वा वसिष्ठस्तेन रक्षसा शक्तिः शक्तिमतां श्रेष्ठो भ्रातृभिः सह धर्मवित्

‘ਉਹ ਭੱਖਿਆ ਗਿਆ’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਜਾਣਿਆ ਕਿ ਉਸ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੇ ਧਰਮ-ਵਿਦ, ਸ਼ਕਤਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਭੱਖ ਲਿਆ ਹੈ।

Verse 5

हा पुत्र पुत्र पुत्रेति क्रन्दमानो मुहुर्मुहुः अरुन्धत्या सह मुनिः पपात भुवि दुःखितः

“ਹਾਇ ਪੁੱਤਰ, ਹਾਇ ਪੁੱਤਰ!” ਕਹਿ ਕੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਰੋਂਦਾ ਹੋਇਆ ਮੁਨੀ ਅਰੁੰਧਤੀ ਸਮੇਤ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 6

वसिष्ठ wअन्त्स् तो चोम्मित् सुइचिदे नष्टं कुलमिति श्रुत्वा मर्तुं चक्रे मतिं तदा स्मरन्पुत्रशतं चैव शक्तिज्येष्ठं च शक्तिमान्

“ਕੁਲ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਤਦ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੇਠੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 7

न तं विनाहं जीविष्ये इति निश्चित्य दुःखितः

“ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਜੀਊਂਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਗਾ” ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 8

आरुह्य मूर्धानम् अजात्मजो ऽसौ तयात्मवान् सर्वविद् आत्मविच्च धराधरस्यैव तदा धरायां पपात पत्न्या सह साश्रुदृष्टिः

ਅਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਹ ਆਤਮਵਾਨ, ਸਰਵਜ੍ਞ ਤੇ ਆਤਮਵਿਦ, ਤਦ ‘ਧਰਾਧਰ’ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਅੰਸੂਆਂ ਭਰੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 9

धराधरात्तं पतितं धरा तदा दधार तत्रापि विचित्रकण्ठी करांबुजाभ्यां करिखेलगामिनी रुदन्तमादाय रुरोद सा च

ਧਰਾਧਰ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਨੇ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ। ਉੱਥੇ ਵੀ ਵਿਛਿਤ੍ਰਕੰਠੀ ਦੇਵੀ—ਹਾਥੀ ਵਰਗੀ ਗੰਭੀਰ ਚਾਲ ਵਾਲੀ—ਆਪਣੇ ਕਮਲ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਆਪ ਵੀ ਰੋ ਪਈ।

Verse 10

तदा तस्य स्नुषा प्राह पत्नी शक्तेर्महामुनिम् वसिष्ठं वदतां श्रेष्ठं रुदन्ती भयविह्वला

ਤਦ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਉਹਦੀ ਨੂੰਹ, ਡਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ ਤੇ ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ, ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਹਾਮੁਨੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਜੋਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।

Verse 11

भगवन्ब्राह्मणश्रेष्ठ तव देहम् इदं शुभम् पालयस्व विभो द्रष्टुं तव पौत्रं ममात्मजम्

ਹੇ ਭਗਵਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਹੇ ਵਿਭੋ, ਆਪਣੇ ਇਸ ਸ਼ੁਭ ਦੇਹ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ—ਆਪਣੇ ਪੌਤਰੇ—ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕੋ।

Verse 12

न त्याज्यं तव विप्रेन्द्र देहमेतत्सुशोभनम् गर्भस्थो मम सर्वार्थसाधकः शक्तिजो यतः

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ, ਆਪਣਾ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੋਹਣਾ ਦੇਹ ਤਿਆਗਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹੈ ਉਹ ਮੇਰੇ ਸਭ ਉਦੇਸ਼ ਸਿਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ।

Verse 13

एवमुक्त्वाथ धर्मज्ञा कराभ्यां कमलेक्षणा उत्थाप्य श्वशुरं नत्वा नेत्रे संमृज्य वारिणा

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸਸੁਰ ਨੂੰ ਉਠਾਇਆ; ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝੀਆਂ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ-ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 14

दुःखितापि परित्रातुं श्वशुरं दुःखितं तदा अरुन्धतीं च कल्याणीं प्रार्थयामास दुःखिताम्

ਆਪ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੁਖੀ ਸਸੁਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ, ਸ਼ੋਕ-ਭਰੀ ਕਲਿਆਣੀ ਨੇ ਕਰੁਣਾਮਈ ਅਰੁੰਧਤੀ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 15

स्नुषावाक्यं ततः श्रुत्वा वसिष्ठ उत्थाय भूतलात् संज्ञामवाप्य चालिङ्ग्य सा पपात सुदुःखिता

ਨੂੰਹ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਠੇ; ਹੋਸ਼ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਪਰ ਉਹ ਘੋਰ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਡਿੱਗ ਪਈ।

Verse 16

अरुन्धती कराभ्यां तां संस्पृश्यास्राकुलेक्षणाम् रुरोद मुनिशार्दूलो भार्यया सुतवत्सलः

ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੇਖੀਆਂ; ਪੁੱਤਰ-ਵਤਸਲ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰਦੂਲ ਵਸਿਸ਼ਠ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰੋ ਪਏ। ਇਉਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪਾਸ਼ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਪਸ਼ੂ-ਜੀਵ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ ਪਤੀ—ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ—ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।

Verse 17

पराशर रेचितेस् वेदिच् ह्य्म्न्स् अस् अन् एम्ब्र्यो अथ नाभ्यंबुजे विष्णोर् यथा तस्याश्चतुर्मुखः आसीनो गर्भशय्यायां कुमार ऋचमाह सः

ਪਰਾਸ਼ਰ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੇਦ ਦੀਆਂ ਰਿਚਾਵਾਂ ਉਚਾਰਨ ਲੱਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਨਾਭੀ-ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਗਰਭ-ਸ਼ਯਿਆ ਵਰਗੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਰਿਕ-ਵਾਣੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਮੁਨੀ-ਕੁਮਾਰ ਵੀ ਮੰਤ੍ਰ ਬੋਲ ਉਠਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ ਕਿ ਮੰਤ੍ਰ-ਜ੍ਞਾਨ ਦਿਵ੍ਯ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਸੰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 18

ततो निशम्य भगवान् वसिष्ठ ऋचमादरात् केनोक्तमिति संचिन्त्य तदातिष्ठत्समाहितः

ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਚਾ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸੋਚਿਆ—“ਇਹ ਕਿਸ ਨੇ ਕਿਹਾ?” ਅਤੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਓਥੇ ਹੀ ਅਡੋਲ ਰਹੇ।

Verse 19

व्योमाङ्गणस्थो ऽथ हरिः पुण्डरीकनिभेक्षणः वसिष्ठमाह विश्वात्मा घृणया स घृणानिधिः

ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਹਰੀ—ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਤਮਾ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਹੈ—ਨੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 20

भो वत्स वत्स विप्रेन्द्र वसिष्ठ सुतवत्सल तव पौत्रमुखाम्भोजाद् ऋग् एषाद्य विनिःसृता

ਹੇ ਵਤ্স, ਹੇ ਵਤ্স! ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨੇਹ ਕਰਨ ਵਾਲੇ! ਤੇਰੇ ਪੌਤਰੇ ਦੇ ਮੁਖ-ਕਮਲ ਤੋਂ ਇਹ ਰਿਗਵੇਦੀ ਰਿਚਾ ਹੁਣੇ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਹੈ।

Verse 21

मत्समस्तव पौत्रो ऽसौ शक्तिजः शक्तिमान्मुने तस्मादुत्तिष्ठ संत्यज्य शोकं ब्रह्मसुतोत्तम

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਹੀ ਪੌਤਰਾ ਹੈ—ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਤਪੋਬਲ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤਿਮਾਨ। ਇਸ ਲਈ ਉੱਠ; ਸ਼ੋਕ ਤਿਆਗ ਦੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉੱਤਮ।

Verse 22

रुद्रभक्तश् च गर्भस्थो रुद्रपूजापरायणः रुद्रदेवप्रभावेण कुलं ते संतरिष्यति

ਗਰਭ ਵਿੱਚਲਾ ਬੱਚਾ ਵੀ ਰੁਦ੍ਰ-ਭਕਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰੁਦ੍ਰ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਰਾਇਣ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰਦੇਵ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਕੁਲ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 23

एवमुक्त्वा घृणी विप्रं भगवान् पुरुषोत्तमः वसिष्ठं मुनिशार्दूलं तत्रैवान्तरधीयत

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਕਰੁਣਾਮਯ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਰਿਸ਼ੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰਦੂਲ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਭਗਵਾਨ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਓਥੇ ਹੀ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 24

ततः प्रणम्य शिरसा वसिष्ठो वारिजेक्षणम् अदृश्यन्त्या महातेजाः पस्पर्शोदरमादरात्

ਫਿਰ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਭਗਤੀ-ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਦਰ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ।

Verse 25

हा पुत्र पुत्र पुत्रेति पपात च सुदुःखितः ललापारुन्धती प्रेक्ष्य तदासौ रुदतीं द्विजाः

“ਹਾਇ ਪੁੱਤਰ, ਹਾਇ ਪੁੱਤਰ!” ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੂੰ ਰੋਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਤਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 26

स्वपुत्रं च स्मरन् दुःखात् पुनरेह्येहि पुत्रक तव पुत्रमिमं दृष्ट्वा भो शक्ते कुलधारणम्

ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚੀਕਿਆ—“ਆ ਜਾ, ਆ ਜਾ, ਪੁੱਤਰ! ਹੇ ਸ਼ਕਤੀ, ਵੇਖ—ਇਹ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਕੁਲ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ ਆਸਰਾ।”

Verse 27

तवान्तिकं गमिष्यामि तव मात्रा न संशयः सूत उवाच एवमुक्त्वा रुदन्विप्र आलिङ्ग्यारुन्धतीं तदा

“ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਨਮੁੱਖ ਜਾਵਾਂਗਾ—ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।” ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਵਿਪ੍ਰ ਰੋਂਦਾ ਹੋਇਆ ਤਦੋਂ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਲਿਆ।

Verse 28

पपात ताडयन्तीव स्वस्य कुक्षी करेण वै अदृश्यन्ती जघानाथ शक्तिजस्यालयं शुभा

ਉਹ ਸ਼ੁਭਾ ਦੇਵੀ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਉਦਰ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਮਾਰਦੀ ਹੋਵੇ, ਅਚਾਨਕ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਫਿਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਕਤੀਜ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਆਲਯ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 29

स्वोदरं दुःखिता भूमौ ललाप च पपात च अरुन्धति तदा भीता वसिष्ठश् च महामतिः

ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਉਦਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਮਹਾਮਤੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਵੀ ਡਰ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ।

Verse 30

समुत्थाप्य स्नुषां बालाम् ऊचतुर्भयविह्वलौ

ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਡਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾਏ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਬੋਲੇ।

Verse 31

विचारमुग्धे तव गर्भमण्डलं करांबुजाभ्यां विनिहत्य दुर्लभम् कुलं वसिष्ठस्य समस्तमप्यहो निहन्तुमार्ये कथमुद्यता वद

ਹੇ ਆਰ੍ਯੇ! ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹੀ ਗਰਭ-ਕਮਲ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਦੁਲਭ ਫਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਹਾਏ, ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੁਲ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਰ ਹੋਈ? ਦੱਸ।

Verse 32

तवात्मजं शक्तिसुतं च दृष्ट्वा चास्वाद्य वक्त्रामृतम् आर्यसूनोः त्रातुं यतो देहमिमं मुनीन्द्रः सुनिश्चितः पाहि ततः शरीरम्

ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਆਰ੍ਯ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਮੁਖ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਚਨ ਦਾ ਸਵਾਦ ਲੈ ਕੇ, ਇਹ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਇਸੇ ਦੇਹ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਕੇ ਤੁਰ ਪਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਸਰੀਰ ਦੀ ਉਸ ਖਤਰੇ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।

Verse 33

सूत उवाच एवं स्नुषामुपालभ्य मुनिं चारुन्धती स्थिता अरुन्धती वसिष्ठस्य प्राह चार्तेति विह्वला

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਝਿੜਕ ਕੇ ਅਰੁੰਧਤੀ ਮੁਨੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਬਰਾਈ ਅਰੁੰਧਤੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਬੋਲੀ—“ਹਾਏ! ਮੈਂ ਪੀੜਤ ਹਾਂ।”

Verse 34

त्वय्येव जीवितं चास्य मुनेर् यत् सुव्रते मम जीवितं रक्ष देहस्य धात्री च कुरु यद्धितम्

ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੇ! ਇਸ ਮੁਨੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਟਿਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਵੀ। ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਇਸ ਦੇਹ ਦੀ ਧਾਤ੍ਰੀ ਬਣ ਅਤੇ ਜੋ ਸੱਚਾ ਹਿਤ ਹੈ ਉਹੀ ਕਰ।

Verse 35

अदृश्यन्त्युवाच मया यदि मुनिश्रेष्ठस् त्रातुं वै निश्चितं स्वकम् ममाशुभं शुभं देहं कथंचित् पालयाम्यहम्

ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯੰਤੀ ਬੋਲੀ—ਹੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਠ! ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ—ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਦੇਹ ਅਸ਼ੁੱਭ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ੁੱਭ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਾਂਗੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੇਰਾ ਤ੍ਰਾਣ-ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ।

Verse 36

प्रियदुःखमहं प्राप्ता ह्य् असती नात्र संशयः मुने दुःखादहं दग्धा यतः पुत्री मुने तव

ਮੈਂ ਪ੍ਰਿਯ-ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ ਹਾਂ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੈਂ ‘ਅਸਤੀ’—ਅਮੰਗਲ-ਭਾਗਣੀ—ਹਾਂ, ਹੇ ਮੁਨੇ। ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸੜ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਧੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਮੁਨੀ।

Verse 37

अहो ऽद्भुतं मया दृष्टं दुःखपात्री ह्यहं विभो दुःखत्राता भव ब्रह्मन् ब्रह्मसूनो जगद्गुरो

ਅਹੋ! ਮੈਂ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖਿਆ; ਪਰ ਮੈਂ ਦੁੱਖ ਦੀ ਪਾਤਰ ਬਣ ਗਈ ਹਾਂ, ਹੇ ਵਿਭੋ। ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਗਦਗੁਰੂ—ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਤ੍ਰਾਤਾ ਬਣੋ।

Verse 38

तथापि भर्तृरहिता दीना नारी भवेदिह पाहि मां तत आर्येन्द्र परिभूता भविष्यति

ਤਾਂ ਵੀ, ਜੇ ਮੈਂ ਪਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰਹਿ ਗਈ ਤਾਂ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਦਿਨੀ ਇਸਤਰੀ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਆਰ੍ਯੇਂਦ੍ਰ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਬੇਇੱਜ਼ਤ ਤੇ ਦਬਾਈ ਜਾਵਾਂਗੀ।

Verse 39

पिता माता च पुत्राश्च पौत्राः श्वशुर एव च एते न बान्धवाः स्त्रीणां भर्ता बन्धुः परा गतिः

ਇਸਤਰੀ ਲਈ ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਪੁੱਤਰ, ਪੌਤਰੇ ਅਤੇ ਸਹੁਰਾ ਵੀ ਅੰਤਿਮ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ; ਪਤੀ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਸੱਚਾ ਬੰਧੂ ਅਤੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 40

आत्मनो यद्धि कथितम् अप्यर्धमिति पण्डितैः तदप्यत्र मृषा ह्यासीद् गतः शक्तिरहं स्थिता

ਪੰਡਿਤਾਂ ਨੇ ਆਤਮ-ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਦਾ ਜੋ ‘ਅੱਧ’ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਇੱਥੇ ਝੂਠਾ ਨਿਕਲਿਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਕਤੀ ਗਈ ਨਹੀਂ—ਮੈਂ ਹੀ ਇੱਥੇ ਅਚਲ ਸਮਰੱਥਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹਾਂ।

Verse 41

अहो ममात्र काठिन्यं मनसो मुनिपुङ्गव पतिं प्राणसमं त्यक्त्वा स्थिता यत्र क्षणं यतः

ਹਾਏ! ਹੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਕਿੰਨਾ ਕਠੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ! ਜੋ ਪਤੀ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਥਾਂ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕੀ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਕਿਉਂ?

Verse 42

वसिष्ठाश्वत्थमाश्रित्य ह्य् अमृता तु यथा लता निर्मूलाप्यमृता भर्त्रा त्यक्ता दीना स्थिताप्यहम्

ਜਿਵੇਂ ਬੇਲ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸ਼ਵੱਥ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ ‘ਅਮ੍ਰਿਤਾ’ ਵੀ ਸਹਾਰੇ ਲਈ ਉਸੇ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਰਹੀ। ਪਰ ਨਾਮ ਦੀ ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮੈਂ ਜੜ੍ਹੋਂ ਉਖੜ ਗਈ—ਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗੀ—ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬਸ ਖੜੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹਾਂ।

Verse 43

स्नुषावाक्यं निशम्यैव वसिष्ठो भार्यया सह तदा चक्रे मतिं धीमान् यातुं स्वाश्रममाश्रमी

ਨੂੰਹ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣਦੇ ਹੀ, ਧੀਮਾਨ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸਚਾ ਕੀਤਾ—ਆਸ਼ਰਮ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਹੈ।

Verse 44

कृच्छ्रात्सभार्यो भगवान् वसिष्ठः स्वाश्रमं क्षणात् अदृश्यन्त्या च पुण्यात्मा संविवेश स चिन्तयन्

ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ, ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਭਗਵਾਨ ਵਸਿਸ਼ਠ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਪਰਤ ਆਏ। ਪਰ ਉਹ ਨਜ਼ਰੋਂ ਓਝਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪੁੰਨਿਆਤਮਾ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।

Verse 45

सा गर्भं पालयामास कथंचिन्मुनिपुङ्गवाः कुलसंधारणार्थाय शक्तिपत्नी पतिव्रता

ਹੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਰਭ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ—ਸ਼ਕਤੀ-ਸੰਪੰਨ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਪਤਨੀ ਨੇ ਕੇਵਲ ਕੁਲ-ਪਰੰਪਰਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ।

Verse 46

ततः सासूत तनयं दशमे मासि सुप्रभम् शक्तिपत्नी यथा शक्तिं शक्तिमन्तमरुन्धती

ਫਿਰ ਦਸਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ—ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 47

असूत सा दितिर्विष्णुं यथा स्वाहा गुहं सुतम् अग्निं यथारणिः पत्नी शक्तेः साक्षात्पराशरम्

ਦਿਤੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ—ਜਿਵੇਂ ਸ੍ਵਾਹਾ ਨੇ ਗੁਹ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਅਰਣੀ ਤੋਂ ਅੱਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 48

यदा तदा शक्तिसूनुर् अवतीर्णो महीतले शक्तिस्त्यक्त्वा तदा दुःखं पितॄणां समतां ययौ

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਵਤਰੀਤ ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਦੇਹ ਤਿਆਗਿਆ, ਤਦ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਸਮਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਿਆ।

Verse 49

भ्रातृभिः सह पुण्यात्मा आदित्यैर् इव भास्करः रराज पितृलोकस्थो वासिष्ठो मुनिपुङ्गवाः

ਪਿਤ੍ਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਪੁੰਨਾਤਮਾ ਵਾਸਿਸ਼ਠ—ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਇਉਂ ਚਮਕਿਆ ਜਿਵੇਂ ਆਦਿਤਿਆਂ ਵਿਚ ਭਾਸਕਰ।

Verse 50

जगुस्तदा च पितरो ननृतुश् च पितामहाः प्रपितामहाश् च विप्रेन्द्रा ह्य् अवतीर्णे पराशरे

ਤਦ ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਗਾਇਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਤੇ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ ਨੱਚਣ ਲੱਗੇ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਦੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਅਵਤਰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।

Verse 51

ये ब्रह्मवादिनो भूमौ ननृतुर् दिवि देवताः पुष्कराद्याश् च ससृजुः पुष्पवर्षं च खेचराः

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਨੱਚੇ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਆਦਿ ਦਿਵ੍ਯ ਜਨਾਂ ਅਤੇ ਖੇਚਰਾਂ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ—ਧਰਮ-ਜੈ ਅਤੇ ਪਾਸ਼ ਤੋਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।

Verse 52

पुरेषु राक्षसानां च प्रणादं विषमं द्विजाः आश्रमस्थाश् च मुनयः समूहुर्हर्षसंततिम्

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਕਠੋਰ ਤੇ ਬੇਤਾਲ ਗੂੰਜ ਉਠੀ; ਤਦ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਮੁਨੀ ਲਗਾਤਾਰ ਹਰਖ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ—ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹ ਮੰਨ ਕੇ ਕਿ ਪਾਸ਼-ਬਲ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਜਲਦੀ ਪਸ਼ੂ (ਜੀਵਾਂ) ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਗੇ।

Verse 53

अवतीर्णो यथा ह्यण्डाद् भानुः सो ऽपि पराशरः अदृश्यन्त्याश्चतुर्वक्त्रो मेघजालाद्दिवाकरः

ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਮਾਨੋ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ-ਅੰਡ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪਰਾਸ਼ਰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭੂਤ ਹੋਏ। ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਹਟਣ ਤੇ ਦਿਵਾਕਰ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਦਿਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਤੇਜਸਵੀ, ਨਿਰਵਿਘਨ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ।

Verse 54

सुखं च दुःखमभवद् अदृश्यन्त्यास्तथा द्विजाः दृष्ट्वा पुत्रं पतिं स्मृत्वा अरुन्धत्या मुनेस्तथा

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਜੋ ਅਰੁੰਧਤੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੁਖ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦੋਵੇਂ ਉਠੇ। ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਮੁਨੀ-ਪਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਦ੍ਵੰਦ ਜਾਗ ਪਿਆ।

Verse 55

दृष्ट्वा च तनयं बाला पराशरमतिद्युतिम् ललाप विह्वला बाला सन्नकण्ठी पपात च

ਅਸਾਧਾਰਣ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਜਵਾਨ ਇਸਤਰੀ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ; ਗਲਾ ਭਰ ਆਇਆ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।

Verse 56

सा पराशरमहो महामतिं देवदानवगणैश् च पूजितम् जातमात्रम् अनघं शुचिस्मिता बुध्य साश्रुनयना ललाप च

ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਕੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਮਹਾਮਤੀ ਨੂੰ—ਜਿਸ ਦੀ ਦੇਵ ਤੇ ਦਾਨਵ ਗਣ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ—ਵੇਖ ਕੇ, ਨਵਜਾਤ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀ ਹੋਈ ਅੰਸੂਆਂ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।

Verse 57

हा वसिष्ठसुत कुत्रचिद्गतः पश्य पुत्रमनघं तवात्मजम् त्यज्य दीनवदनां वनान्तरे पुत्रदर्शनपरामिमां प्रभो

ਹਾਏ! ਹੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ? ਆਪਣੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪੁੱਤਰ—ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਤਮਜ—ਨੂੰ ਵੇਖ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪੁੱਤਰ-ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਤਤਪਰ ਇਸ ਦੁਖੀ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਕੇ ਨਾ ਜਾ।

Verse 58

शक्ते स्वं च सुतं पश्य भ्रातृभिः सह षण्मुखम् यथा महेश्वरो ऽपश्यत् सगणो हृषिताननः

“ਹੇ ਸ਼ਕਤੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਛਣਮੁਖ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਵੇਖ; ਜਿਵੇਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਸੀ।”

Verse 59

अथ तस्यास्तदालापं वसिष्ठो मुनिसत्तमः श्रुत्वा स्नुषामुवाचेदं मा रोदीर् इति दुःखितः

ਤਦ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਲਾਪ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਦਇਆ ਨਾਲ ਕਿਹਾ—“ਰੋ ਨਾ।”

Verse 60

पराशर: छिल्धोओद् अन्द् योउथ् आज्ञया तस्य सा शोकं वसिष्ठस्य कुलाङ्गना त्यक्त्वा ह्यपालयद्बालं बाला बालमृगेक्षणा

ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਸ ਦੇ ਬਚਪਨ ਤੇ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਵਸਿਸ਼ਠ ਕੁਲ ਦੀ ਉਹ ਮ੍ਰਿਗ-ਨੈਣੀ ਨਾਰੀ ਦੁੱਖ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਸ ਬਾਲਕ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਧਿਆਨਪੂਰਵਕ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।

Verse 61

दृष्ट्वा तामबलां प्राह मङ्गलाभरणैर् विना आसीनामाकुलां साध्वीं बाष्पपर्याकुलेक्षणाम्

ਮੰਗਲ ਗਹਿਣਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ ਬੈਠੀ ਉਸ ਅਸਹਾਇ ਸਾਧਵੀ ਨੂੰ—ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਕੰਬਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ—ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।

Verse 62

शाक्तेय उवाच अम्ब मङ्गलविभूषणैर् विना देहयष्टिरनघे न शोभते वक्तुमर्हसि तवाद्य कारणं चन्द्रबिंबरहितेव शर्वरी

ਸ਼ਾਕਤੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਅੰਬੇ, ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ! ਮੰਗਲ ਗਹਿਣਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਤੇਰੀ ਸੁਕੁਮਾਰ ਦੇਹ-ਲਤਾ ਸੋਭਦੀ ਨਹੀਂ। ਅੱਜ ਆਪਣੀ ਇਸ ਹਾਲਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸ; ਤੂੰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਰਾਤ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈਂ।

Verse 63

मातर्मातः कथं त्यक्त्वा मङ्गलाभरणानि वै आसीना भर्तृहीनेव वक्तुमर्हसि शोभने

ਮਾਤਾ ਜੀ, ਪੂਜਨੀਯ ਮਾਤਾ! ਤੂੰ ਮੰਗਲ ਗਹਿਣੇ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਪਤੀ-ਹੀਣੀ ਵਾਂਗ ਕਿਉਂ ਬੈਠੀ ਹੈਂ? ਹੇ ਸੋਹਣੀਏ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਹੈ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।

Verse 64

अदृश्यन्ती तदा वाक्यं श्रुत्वा तस्य सुतस्य सा न किंचिद् अब्रवीत् पुत्रं शुभं वा यदि वेतरत्

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਕੁਝ ਪ੍ਰਗਟ ਨਾ ਕੀਤਾ; ਨਾ ‘ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਸ਼ੁਭ’ ਕਿਹਾ, ਨਾ ‘ਅਸ਼ੁਭ’—ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਬੋਲੀ।

Verse 65

अदृश्यन्तीं पुनः प्राह शाक्तेयो भगवान्मम मातः कुत्र महातेजाः पिता वद वदेति ताम्

ਉਹਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਨਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਾਕਤੇਯ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ— “ਹੇ ਮਾਤਾ, ਮੇਰਾ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਪਿਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਦੱਸੋ,” ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 66

श्रुत्वा रुरोद सा वाक्यं पुत्रस्यातीव विह्वला भक्षितो रक्षसा तातस् तवेति निपपात च

ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਕੇ ਰੋ ਪਈ; “ਪੁੱਤਰਾ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਰਾਖਸ਼ ਨੇ ਭੱਖ ਲਿਆ ਹੈ,” ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।

Verse 67

श्रुत्वा वसिष्ठो ऽपि पपात भूमौ पौत्रस्य वाक्यं स रुदन्दयालुः अरुन्धती चाश्रमवासिनस्तदा मुनेर्वसिष्ठस्य मुनीश्वराश् च

ਪੋਤਰੇ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦਇਆਲੂ ਵਸਿਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਤਦ ਅਰੁੰਧਤੀ, ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਵਾਸੀ ਅਤੇ ਵਸਿਸ਼ਠ-ਮੁਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 68

भक्षितो रक्षसा मातुः पिता तव मुखादिति श्रुत्वा पराशरो धीमान् प्राह चास्राविलेक्षणः

ਮਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਹੀ “ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਰਾਖਸ਼ ਨੇ ਭੱਖ ਲਿਆ ਹੈ” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਪਰਾਸ਼ਰ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਭਰ ਕੇ ਬੋਲੇ।

Verse 69

पराशर wइल्ल् सेइनेन् वतेर् र्äछेन् पराशर उवाच अभ्यर्च्य देवदेवेशं त्रैलोक्यं सचराचरम् क्षणेन मातः पितरं दर्शयामीति मे मतिः

ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ— “ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਜੋ ਚਰ-ਅਚਰ ਸਮੇਤ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਅਰਚਨਾ ਕਰ ਕੇ, ਹੇ ਮਾਤਾ, ਇਕ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਵਾਂਗਾ— ਇਹ ਮੇਰਾ ਸੰਕਲਪ ਹੈ।”

Verse 70

सा निशम्य वचनं तदा शुभं सस्मिता तनयमाह विस्मिता तथ्यम् एतदिति तं निरीक्ष्य सा पुत्र पुत्र भवमर्चयेति च

ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਮੰਦ ਹਾਸੇ ਨਾਲ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ ਬੋਲੀ—“ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਭਵ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰ।”

Verse 71

ज्ञात्वा शक्तिसुतस्यास्य संकल्पं मुनिपुङ्गवः वसिष्ठो भगवान्प्राह पौत्रं धीमान् घृणानिधिः

ਸ਼ਕਤੀ-ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਭਗਵਾਨ ਵਸਿਸ਼ਠ—ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਨਿਧਾਨ—ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੌਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 72

स्थाने पौत्र मुनिश्रेष्ठ संकल्पस्तव सुव्रत तथापि शृणु लोकस्य क्षयं कर्तुं न चार्हसि

ਹੇ ਪੌਤ੍ਰ, ਹੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੀ—ਤੇਰਾ ਸੰਕਲਪ ਠੀਕ ਹੈ; ਪਰ ਸੁਣ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਸੰਹਾਰ ਤਾਂ ਪਤੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।

Verse 73

राक्षसानामभावाय कुरु सर्वेश्वरार्चनम् त्रैलोक्यं शृणु शाक्तेय अपराध्यति किं तव

ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਭਾਵ ਲਈ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰ। ਹੇ ਸ਼ਾਕਤੇਯ, ਸੁਣ—ਜੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਵੀ ਤੇਰਾ ਅਪਰਾਧ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਭੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 74

ततस्तस्य वसिष्ठस्य नियोगाच्छक्तिनन्दनः राक्षसानामभावाय मतिं चक्रे महामतिः

ਫਿਰ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਮਹਾਮਤੀ—ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਭਾਵ ਲਈ ਉਸੇ ਉਪਾਅ ਵੱਲ ਮਨ ਪੱਕਾ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 75

अदृश्यन्तीं वसिष्ठं च प्रणम्यारुन्धतीं ततः कृत्वैकलिङ्गं क्षणिकं पांसुना मुनिसन्निधौ

ਵਸਿਸ਼ਠ ਵੱਲ ਨਿਗਾਹ ਅਡੋਲ ਰੱਖ ਕੇ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਮੁਨੀ ਦੇ ਸਾਨਿਧ ਵਿੱਚ ਧੂੜ ਨਾਲ ਪਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਿੰਗ ਬਣਾਇਆ।

Verse 76

सम्पूज्य शिवसूक्तेन त्र्यंबकेन शुभेन च जप्त्वा त्वरितरुद्रं च शिवसंकल्पमेव च

ਸ਼ਿਵਸੂਕਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਤ੍ਵਰਿਤ-ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਸੰਕਲਪ ਦਾ ਵੀ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 77

नीलरुद्रं च शाक्तेयस् तथा रुद्रं च शोभनम् वामीयं पवमानं च पञ्चब्रह्म तथैव च

ਨੀਲਰੁਦ੍ਰ, ਸ਼ਾਕਤੇਯ, ਸ਼ੋਭਨ ਰੁਦ੍ਰ, ਵਾਮੀਯ, ਪਵਮਾਨ ਅਤੇ ਪੰਚਬ੍ਰਹਮ—ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 78

होतारं लिङ्गसूक्तं च अथर्वशिर एव च अष्टाङ्गमर्घ्यं रुद्राय दत्त्वाभ्यर्च्य यथाविधि

ਹੋਤਾਰ, ਲਿੰਗਸੂਕਤ ਅਤੇ ਅਥਰਵਸ਼ਿਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 79

पराशर उवाच भगवन्रक्षसा रुद्र भक्षितो रुधिरेण वै पिता मम महातेजा भ्रातृभिः सह शङ्कर

ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਭਗਵਨ, ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ! ਮੇਰੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਖਸ਼ ਨੇ ਲਹੂ ਸਮੇਤ, ਮੇਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਗਲ ਲਿਆ।

Verse 80

द्रष्टुमिच्छामि भगवन् पितरं भ्रातृभिः सह एवं विज्ञापयांल्लिङ्गं प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः

ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਪਿਤਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਲਿੰਗ ਅੱਗੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਅਤੇ ਪਾਸ ਬੰਧਨ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਪਤੀ-ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 81

हा रुद्र रुद्र रुद्रेति रुरोद निपपात च तं दृष्ट्वा भगवान्रुद्रो देवीमाह च शङ्करः

“ਹਾ ਰੁਦ੍ਰ! ਰੁਦ੍ਰ! ਰੁਦ੍ਰ!” ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਰੋਈ ਅਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਐਸਾ ਵੇਖ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ—ਸ਼ੰਕਰ—ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।

Verse 82

पश्य बालं महाभागे बाष्पपर्याकुलेक्षणम् ममानुस्मरणे युक्तं मदाराधनतत्परम्

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ! ਇਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਵੇਖੋ—ਇਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਸਿਮਰਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਅਰਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਹੈ, ਪਾਸ ਮੋਚਕ ਪਤੀ-ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ।

Verse 83

सा च दृष्ट्वा महादेवी पराशरमनिन्दिता दुःखात् संक्लिन्नसर्वाङ्गम् अस्राकुलविलोचनम्

ਉਹ ਨਿੰਦਾਰਹਿਤ ਮਹਾਦੇਵੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਸਨ—ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਪਿਘਲ ਗਈ।

Verse 84

लिङ्गार्चनविधौ सक्तं हर रुद्रेति वादिनम् प्राह भर्तारमीशानं शङ्करं जगतामुमा

ਲਿੰਗ ਅਰਚਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, “ਹਰ! ਰੁਦ੍ਰ!” ਉਚਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਈਸ਼ਾਨ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਉਮਾ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 85

ईप्सितं यच्छ सकलं प्रसीद परमेश्वर निशम्य वचनं तस्याः शङ्करः परमेश्वरः

“ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ—ਜੋ ਕੁਝ ਭੀ ਇੱਛਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।” ਉਸਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ੰਕਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।

Verse 86

भार्यामार्यामुमां प्राह ततो हालाहलाशनः रक्षाम्येनं द्विजं बालं फुल्लेन्दीवरलोचनम्

ਤਦੋਂ ਹਾਲਾਹਲ-ਆਸ਼ਨ (ਵਿਸ਼ ਪੀਣ ਵਾਲੇ) ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਰਿਆ ਪਤਨੀ ਉਮਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—“ਖਿੜੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਇਸ ਬਾਲ ਦਵਿਜ ਦੀ ਮੈਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 87

ददामि दृष्टिं मद्रूपदर्शनक्षम एष वै एवमुक्त्वा गणैर् दिव्यैर् भगवान्नीललोहितः

“ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਐਸੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਸਰੂਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਯੋਗ ਹੈ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਭਗਵਾਨ ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਨੇ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ।

Verse 88

ब्रह्मेन्द्रविष्णुरुद्राद्यैः संवृतः परमेश्वरः ददौ च दर्शनं तस्मै मुनिपुत्राय धीमते

ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉਸ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮੁਨੀ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਦਰਸ਼ਨ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 89

सो ऽपि दृष्ट्वा महादेवम् आनन्दास्राविलेक्षणः निपपात च हृष्टात्मा पादयोस्तस्य सादरम्

ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵੀ—ਆਨੰਦ ਦੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ—ਹਰਖਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ।

Verse 90

पुनर्भवान्याः पादौ च नन्दिनश् च महात्मनः सफलं जीवितं मे ऽद्य ब्रह्माद्यांस्तांस्तदाह सः

ਫਿਰ ਭਵਾਨੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 91

रक्षार्थमागतस्त्वद्य मम बालेन्दुभूषणः को ऽन्यः समो मया लोके देवो वा दानवो ऽपि वा

ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਆਏ ਹੋ, ਹੇ ਬਾਲੇਂਦੁਭੂਸ਼ਣ! ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੈ—ਦੇਵ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦਾਨਵ ਵੀ?

Verse 92

अथ तस्मिन्क्षणादेव ददर्श दिवि संस्थितम् पितरं भ्रातृभिः सार्धं शाक्तेयस्तु पराशरः

ਉਸੇ ਪਲ ਸ਼ਕਤੀ-ਪੁੱਤਰ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।

Verse 93

सूर्यमण्डलसंकाशे विमाने विश्वतोमुखे भ्रातृभिः सहितं दृष्ट्वा ननाम च जहर्ष च

ਸੂਰਜ-ਮੰਡਲ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਵੱਲ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹਿਰਦਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 94

तदा वृषध्वजो देवः सभार्यः सगणेश्वरः वसिष्ठपुत्रं प्राहेदं पुत्रदर्शनतत्परम्

ਤਦੋਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ (ਸਹਧਰਮিণੀ) ਅਤੇ ਗਣੇਸ਼ਵਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਪੁੱਤਰ-ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਵਸਿਸ਼ਠ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 95

श्रीदेव उवाच शक्ते पश्य सुतं बालम् आनन्दास्राविलेक्षणम् अदृश्यन्तीं च विप्रेन्द्र वसिष्ठं पितरं तव

ਸ੍ਰੀਦੇਵ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਸ਼ਕਤੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਵੇਖ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਆਨੰਦ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹਨ। ਅਤੇ ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਵੇਖ—ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਵਸਿਸ਼ਠ ਹੁਣ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ।

Verse 96

अरुन्धतीं महाभागां कल्याणीं देवतोपमाम् मातरं पितरं चोभौ नमस्कुरु महामते

ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਮਹਾਭਾਗਵਾਨੀ, ਕਲਿਆਣਮਈ ਅਤੇ ਦੇਵਤੁਲ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ; ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਤੇ ਪਿਤਾ—ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ।

Verse 97

तदा हरं प्रणम्याशु देवदेवमुमां तथा वसिष्ठं च तदा श्रेष्ठं शक्तिर् वै शङ्कराज्ञया

ਤਦ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਹਰ ਨੂੰ ਉਮਾਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 98

मातरं च महाभागां कल्याणीं पतिदेवताम् अरुन्धतीं जगन्नाथनियोगात्प्राह शक्तिमान्

ਜਗੰਨਾਥ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਅਰੁੰਧਤੀ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਹੈ; ਉਹ ਮਹਾਭਾਗਵਾਨੀ, ਕਲਿਆਣਮਈ ਅਤੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਸਮਾਨ ਮੰਨਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 99

वासिष्ठ उवाच भो वत्स वत्स विप्रेन्द्र पराशर महाद्युते रक्षितो ऽहं त्वया तात गर्भस्थेन महात्मना

ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਵਤਸ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਹਾਦਿਉਤੀ ਪਰਾਸ਼ਰ! ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਵਾਂਗ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ।

Verse 100

अणिमादिगुणैश्वर्यं मया वत्स पराशर लब्धमद्याननं दृष्टं तव बाल ममाज्ञया

ਵਤਸ ਪਰਾਸ਼ਰ, ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਤੂੰ ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਯੋਗੈਸ਼ਵਰ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ; ਉਸੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਅੱਜ ਮੈਂ ਫਿਰ ਤੇਰਾ ਮੁਖ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਬਾਲਕ।

Verse 101

अदृश्यन्तीं महाभागां रक्ष वत्स महामते अरुन्धतीं च पितरं वसिष्ठं मम सर्वदा

ਵਤਸ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ ਉਸ ਮਹਾਭਾਗਵਤੀ ਅਰੁੰਧਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੀ ਵੀ ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।

Verse 102

अन्वयः सकलो वत्स मम संतारितस्त्वया पुत्रेण लोकाञ्जयतीत्य् उक्तं सद्भिः सदैव हि

ਵਤਸ, ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਪੁੱਤਰ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਵੰਸ਼ (ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ) ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ; ਸੱਜਣ ਸਦਾ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੁੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ।

Verse 103

ईप्सितं वरयेशानं जगतां प्रभवं प्रभुम् गमिष्याम्यभिवन्द्येशं भ्रातृभिः सह शङ्करम्

ਮੈਂ ਜਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਈਸ਼ਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਇੱਛਿਤ ਵਰ ਮੰਗਾਂਗਾ; ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਵੰਦਨੀਯ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 104

एवं पुत्रमुपामन्त्र्य प्रणम्य च महेश्वरम् निरीक्ष्य भार्यां सदसि जगाम पितरं वशी

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਕੇ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪਤਨੀ ਵੱਲ ਨਿਗਾਹ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਸੰਯਮੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆ।

Verse 105

गतं दृष्ट्वाथ पितरं तदाभ्यर्च्यैव शङ्करम् तुष्टाव वाग्भिर् इष्टाभिः शाक्तेयः शशिभूषणम्

ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ਾਕਤੇਯ ਨੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰੇ, ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 106

ततस्तुष्टो महादेवो मन्मथान्धकमर्दनः अनुगृह्याथ शाक्तेयं तत्रैवान्तरधीयत

ਤਦ ਮਨਮਥ ਅਤੇ ਅੰਧਕ ਦਾ ਮਰਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਦੇਵ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਸ਼ਾਕਤੇਯ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਅੰਤರ್ಧਾਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 107

गते महेश्वरे सांबे प्रणम्य च महेश्वरम् ददाह राक्षसानां तु कुलं मन्त्रेण मन्त्रवित्

ਸਾਂਬਾ (ਸ਼ਕਤੀ) ਸਮੇਤ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ, ਮੰਤ੍ਰਵਿਦ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਬਲ ਨਾਲ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕੁਲ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 108

तदाह पौत्रं धर्मज्ञो वसिष्ठो मुनिभिर् वृतः अलम् अत्यन्तकोपेन तात मन्युमिमं जहि

ਤਦ ਮੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਧਰਮਜ੍ਞ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੌਤ੍ਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਅਤਿ ਕ੍ਰੋਧ ਬਸ ਕਰ; ਇਹ ਰੋਸ ਛੱਡ ਦੇ।”

Verse 109

राक्षसा नापराध्यन्ति पितुस् ते विहितं तथा मूढानामेव भवति क्रोधो बुद्धिमतां न हि

“ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਓਹੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕ੍ਰੋਧ ਕੇਵਲ ਮੂਰਖਾਂ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬੁੱਧਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।”

Verse 110

हन्यते तात कः केन यतः स्वकृतभुक्पुमान् संचितस्यातिमहता वत्स क्लेशेन मानवैः

ਵਤਸ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਕਿਸ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ? ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਭੋਗਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸੰਚਿਤ ਕਰਮ-ਭੰਡਾਰ ਵੀ ਤੀਖੇ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 111

यशसस्तपसश्चैव क्रोधो नाशकरः स्मृतः अलं हि राक्षसैर् दग्धैर् दीनैर् अनपराधिभिः

ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਯਸ਼ ਅਤੇ ਤਪ—ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਬਸ; ਦਿਨੇ ਤੇ ਬੇਗੁਨਾਹ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨਾ ਛੱਡੋ।

Verse 112

सत्रं ते विरमत्वेतत् क्षमासारा हि साधवः एवं वसिष्ठवाक्येन शाक्तेयो मुनिपुङ्गवः

“ਤੇਰਾ ਇਹ ਸਤ੍ਰ-ਯੱਗ ਹੁਣ ਰੁਕ ਜਾਵੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਚੇ ਸਾਧੂ ਖ਼ਿਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।” ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਮੁਨੀਪੁੰਗਵ ਸ਼ਾਕਤੇਯ ਸੰਯਮ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਇਆ।

Verse 113

उपसंहृतवान् सत्रं सद्यस्तद्वाक्यगौरवात् ततः प्रीतश् च भगवान् वसिष्ठो मुनिसत्तमः

ਉਸ ਬਚਨ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਮੰਨ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਸਤ੍ਰ-ਯੱਗ ਸਮਾਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਭਗਵਾਨ ਵਸਿਸ਼ਠ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਨਿਯੰਤਾ ਪਤੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਇਆ।

Verse 114

सम्प्राप्तश् च तदा सत्रं पुलस्त्यो ब्रह्मणः सुतः वसिष्ठेन तु दत्तार्घ्यः कृतासनपरिग्रहः

ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਉਸ ਸਤ੍ਰ-ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਲਈ।

Verse 115

पराशरमुवाचेदं प्रणिपत्य स्थितं मुनिः वैरे महति यद्वाक्याद् गुरोर् अद्याश्रिता क्षमा

ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੁਨੀ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖਿਆ—“ਵੈਰ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ, ਅੱਜ ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਖ਼ਿਮਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ।”

Verse 116

त्वया तस्मात्समस्तानि भवाञ्छास्त्राणि वेत्स्यति संततेर्मम न छेदः क्रुद्धेनापि यतः कृतः

ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਜਾਣੇਂਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਛੇਦ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ—ਭਾਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 117

त्वया तस्मान्महाभाग ददाम्यन्यं महावरम् पुराणसंहिताकर्ता भवान्वत्स भविष्यति

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਇੱਕ ਮਹਾਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਵਤਸ, ਤੂੰ ਪੁਰਾਣ-ਸੰਹਿਤਾ ਦਾ ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪਾਸ਼-ਬੱਧ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਮੋਖ ਲਈ ਸ਼ੈਵ-ਸਿੱਧਾਂਤ ਸੰਭਾਲਿਆ ਤੇ ਫੈਲਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 118

देवतापरमार्थं च यथावद्वेत्स्यते भवान् प्रवृत्तौ वा निवृत्तौ वा कर्मणस् ते ऽमला मतिः

ਤੂੰ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਪਰਮ ਅਰਥ ਨੂੰ ਯਥਾਵਤ ਜਾਣੇਂਗਾ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ, ਕਰਮ ਬਾਰੇ ਤੇਰੀ ਮਤਿ ਨਿਰਮਲ ਰਹੇਗੀ—ਜੋ ਪਾਸ਼-ਬੱਧ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਪਾਸ਼ ਤੋਂ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਣ ਯੋਗ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 119

मत्प्रसादादसंदिग्धा तव वत्स भविष्यति ततश् च प्राह भगवान् वसिष्ठो वदतां वरः

“ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਵਤਸ, ਤੇਰਾ ਅਭੀਸ਼ਟ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬਿਨਾ ਸੰਦੇਹ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ।” ਫਿਰ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਭਗਵਾਨ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ।

Verse 120

पराशर बेचोमेस् औथोर् ओफ़् विष्णुपुराण पुलस्त्येन यदुक्तं ते सर्वमेतद्भविष्यति अथ तस्य पुलस्त्यस्य वसिष्ठस्य च धीमतः

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਪਰਾਸ਼ਰ ਵਿਸ਼ਨੁ-ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅੱਗੇ ਚਲਦਾ ਹੈ।

Verse 121

प्रसादाद्वैष्णवं चक्रे पुराणं वै पराशरः षट्प्रकारं समस्तार्थसाधकं ज्ञानसंचयम्

ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਪੁਰਾਣ ਰਚਿਆ—ਛੇ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਮੂਹ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਾਧਣ ਵਾਲਾ, ਮੋਖਸ਼ਦਾਇਕ ਗਿਆਨ-ਸੰਚਯ। ਸ਼ੈਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਕਿਰਪਾ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਭਕਤੀ ਬਣ ਕੇ ਪੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਪਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੇਦਦਾ ਹੈ।

Verse 122

षट्साहस्रमितं सर्वं वेदार्थेन च संयुतम् चतुर्थं हि पुराणानां संहितासु सुशोभनम्

ਇਹ ਸਮੂਹ ਗ੍ਰੰਥ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਰਿਮਾਣ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚੌਥਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ।

Verse 123

एष वः कथितः सर्वो वासिष्ठानां समासतः प्रभवः शक्तिसूनोश् च प्रभावो मुनिपुङ्गवाः

ਹੇ ਮੁਨਿਪੁੰਗਵੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਸਿਸ਼ਠਾਂ ਦੀ ਸਮੂਹ ਉਤਪੱਤੀ ਦੱਸੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ-ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਵਰਣੀ ਹੈ—ਜਿਸ ਦਾ ਤੇਜ, ਤਪ ਅਤੇ (ਸ਼ੈਵ) ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।