Vastu-Pratishtha (Supplementary)

Adhyaya 74

शिवपूजाकथनम् (Śiva-pūjā-kathana) — The Exposition of Śiva Worship

ਪਿਛਲੇ ਸੂਰਜ-ਪੂਜਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਈਸ਼ਵਰ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਦਾ ਕੜੀਬੱਧ ਵਿਧਾਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਆਚਮਨ, ਪ੍ਰਣਵ-ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਰਘ੍ਯ, ਅਸਤ੍ਰਾਂਬੂ ਨਾਲ ਦ੍ਵਾਰ-ਪ੍ਰੋਛਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼-ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਸਹਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ (ਗਣ, ਸਰਸਵਤੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ; ਨੰਦੀ, ਗੰਗਾ; ਮਹਾਕਾਲ, ਯਮੁਨਾ) ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਸਾਧਕ ਐੜੀ-ਪ੍ਰਹਾਰ ਆਦਿ ਦੇਹ-ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ, ਸੱਜੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ, ਖੱਬੇ ਦ੍ਵਾਰ-ਸਤੰਭ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ; ਉਦੁੰਬਰ ਸਤੰਭ ਉੱਤੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਰੱਖਿਆ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਕੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵਾਸਤੁ-ਅਧਿਪਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਲਸ਼ ਆਦਿ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ, ਭੂਤ-ਸ਼ੁੱਧੀ, ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ, ਗ੍ਰੰਥੀ-ਭੇਦ, ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਬਿੰਦੂ-ਧਿਆਨ; ਮੰਡਲ-ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਬੀਜ-ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪੰਜ ਤੱਤ (ਪ੍ਰਿਥਵੀ-ਜਲ-ਅਗਨੀ-ਵਾਯੂ-ਆਕਾਸ਼) ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ-ਪੀਠ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਕਲੀਕਰਣ, ਅਸਤ੍ਰ-ਪਰਿਧੀ, ਸ਼ਕਤੀ-ਜਾਲ, ਮਹਾਮੁਦਰਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅੰਤਰ-ਪੂਜਾ, ਅਰਘ੍ਯ ਤੇ ਉਪਕਰਣ ਤਿਆਰੀ, ਲਿੰਗ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਵਕਤ੍ਰ ਦਸਭੁਜ ਸ਼ਿਵ-ਧਿਆਨ, ਮੂਲ/ਸ਼ਿਰਸ/ਸ਼ਿਖਾ/ਕਵਚ/ਅਸਤ੍ਰ ਨਿਆਸ, ਉਪਚਾਰ-ਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਰਤੀ, ਭੋਗ-ਪੂਜਾ, ਜਪ-ਆਹੁਤੀ, ਸਤੋਤ੍ਰ, ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ, ਅਸ਼ਟਮੂਰਤੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਆਦਿ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਸਹਿਤ ਨਿਰੰਤਰ ਪੂਜਾ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ।