Sukta 18
Sukta 4.18
Vāmadeva Gautama (traditional for RV 4.18)
Indra (narrative/cosmogonic framing in the hymn; often interpreted as Indra’s birth episode)
Triṣṭubh
RV 4.18 ଏକ ନାଟକୀୟ, ସୃଷ୍ଟିତତ୍ତ୍ୱ-ବୀରଗାଥାମୟ ସୂକ୍ତ, ଯାହାର କେନ୍ଦ୍ରରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରହସ୍ୟମୟ ଜନ୍ମ ଏବଂ ବାଧାଭଞ୍ଜକ ଭାବେ ତାଙ୍କର ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ନିୟତି ଅଛି। ତଣାତଣିପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଳାପ-ସଦୃଶ ବର୍ଣ୍ଣନା (ମାତା/ଶିଶୁ, ଜଳମାନେ, ଏବଂ ସମୁଦାୟର ଘୋଷଣା) ମାଧ୍ୟମରେ ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦୋଷାରୋପରୁ ରକ୍ଷା କରେ, ତାଙ୍କର ବୃତ୍ରବଧ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କ ମୁକ୍ତିକୁ ସ୍ମରଣ କରାଏ, ଏବଂ ଶେଷରେ ଶ୍ୟେନ ପକ୍ଷୀ ମଧୁ (ମିଠା ସାର) ଆଣିବା ସହିତ ସଙ୍କଟ ଓ ପୁନରୁଦ୍ଧାରର ତୀବ୍ର ମାନବୀୟ ସ୍ୱରରେ ଅନ୍ତ ହୁଏ।
Mantras
Mantra 1
अयं पन्था अनुवित्तः पुराणो यतो देवा उदजायन्त विश्वे । अतश्चिदा जनिषीष्ट प्रवृद्धो मा मातरममुया पत्तवे कः ॥
ଏହି ପୁରାତନ ପଥ ପୁନଃ ଅନ୍ୱେଷିତ; ଏହିଠାରୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱମୁଖେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏଠାରୁ ହିଁ, ବଳରେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ତୁମେ ବାହାରକୁ ଜନ୍ମିବାକୁ ଚାହୁଁଛ; କିନ୍ତୁ ହେ ଶିଶୁ, ସେହି ପ୍ରେରଣାରେ ମାତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିବାକୁ ଯାଅନି—ଏମିତି କିଏ କରିବ?
Mantra 2
नाहमतो निरया दुर्गहैतत्तिरश्चता पार्श्वान्निर्गमाणि । बहूनि मे अकृता कर्त्वानि युध्यै त्वेन सं त्वेन पृच्छै ॥
ମୁଁ ଏଠାରୁ, ଏହି ଦୁର୍ଗମ ବନ୍ଧନରୁ, ସିଧା ପଥରେ ବାହାରୁନି; ମୋତେ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ, ପାଶ୍ୱଭାଗ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସରି ବାହାରିବାକୁ ପଡ଼େ। ମୋ ପାଇଁ ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକୃତ ଅଛି; ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଯୁଦ୍ଧରୂପେ ସାଧିବାକୁ ମୁଁ ତୁମ ସହ ଏକତ୍ୱ ଖୋଜୁଛି, ଏବଂ ସେହି ଏକତ୍ୱରେ ତୁମକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି।
Mantra 3
परायतीं मातरमन्वचष्ट न नानु गान्यनु नू गमानि । त्वष्टुर्गृहे अपिबत्सोममिन्द्रः शतधन्यं चम्वोः सुतस्य ॥
ସେ ପଳାଉଥିବା ମାତାଙ୍କୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲା, (କହିଲା) ‘ନୁହେଁ—ସାଧାରଣ ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରି ମୁଁ ଯିବିନି; ଏବେ ମୁଁ ରୁଢ଼ ପଥରେ ଯିବିନି।’ ତ୍ୱଷ୍ଟୃଙ୍କ ଗୃହରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସୋମ ପାନ କଲେ—ଚମୂରେ ପିଷିତ-ସୁତ, ଶତଧନ୍ୟ, ସମୃଦ୍ଧି ପୂରଣକାରୀ ରସ।
Mantra 4
किं स ऋधक्कृणवद्यं सहस्रं मासो जभार शरदश्च पूर्वीः । नही न्वस्य प्रतिमानमस्त्यन्तर्जातेषूत ये जनित्वाः ॥
ଯେ ହଜାର ମାସ ଏବଂ ଅନେକ ପୂର୍ବ ଶରଦ୍ଋତୁ ଧାରଣ କଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ସମାନ ହେବାକୁ କେଉଁ ପୃଥକ୍ କୃତ୍ୟ (ଋଧକ୍-କୃତ୍ୟ) ସମର୍ଥ? ନିଶ୍ଚୟ, ଜନ୍ମିତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର କୌଣସି ପ୍ରତିମାନ/ମାପ ନାହିଁ; ଏବଂ ଜନିତ୍ୱା—ଜନ୍ମର ଉତ୍ସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସମତା ନାହିଁ।
Mantra 5
अवद्यमिव मन्यमाना गुहाकरिन्द्रं माता वीर्येणा न्यृष्टम् । अथोदस्थात्स्वयमत्कं वसान आ रोदसी अपृणाज्जायमानः ॥
ତାଙ୍କୁ ଦୋଷାର୍ହ ଭାବି, ମାତା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଗୁହା-ଆଶ୍ରୟ କରିଦେଲେ—ନିଜ ଭୀର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିମ୍ନକୁ ଦବାଯାଇଥିବା ପରି। ପରେ ସେ ସ୍ୱୟଂ ଉଠିଲେ, ନିଜ କବଚ ଧାରଣ କରି; ଜନ୍ମ ନେଇ ସେ ଦୁଇ ରୋଦସୀ (ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ)କୁ ପୂରିଦେଲେ।
Mantra 6
एता अर्षन्त्यललाभवन्तीॠतावरीरिव संक्रोशमानाः । एता वि पृच्छ किमिदं भनन्ति कमापो अद्रिं परिधिं रुजन्ति ॥
ଏମାନେ ଧାଇ ବାହାରୁଛନ୍ତି—ଋତାବରୀମାନଙ୍କ ପରି, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ସଂକ୍ରୋଶ କରୁଥିବା। ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପଚାର: ଏହା କ’ଣ କହୁଛି, କ’ଣ ଘୋଷଣା କରୁଛି? କାହା ପାଇଁ ଆପଃ (ଜଳମାନେ) ପାଥରର ଆବରଣ, ପରିଧି-ସୀମାକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଉଛନ୍ତି?
Mantra 7
किमु ष्विदस्मै निविदो भनन्तेन्द्रस्यावद्यं दिधिषन्त आपः । ममैतान्पुत्रो महता वधेन वृत्रं जघन्वाँ असृजद्वि सिन्धून् ॥
ତେବେ କାହିଁକି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିବିଦ୍ର ଘୋଷ ଉଠୁଛି? ଜଳମାନେ କି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ଦୋଷ ଆରୋପ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି? ମୋ ପୁତ୍ର ମହା ବଜ୍ରାୟୁଧରେ ବୃତ୍ରକୁ ବଧ କରି, ବିଶାଳ ପ୍ରବାହରେ ନଦୀମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲା।
Mantra 8
ममच्चन त्वा युवतिः परास ममच्चन त्वा कुषवा जगार । ममच्चिदापः शिशवे ममृड्युर्ममच्चिदिन्द्रः सहसोदतिष्ठत् ॥
ମୋ ଯୁବଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଦୂରେ ଫେଙ୍କିପାରିଲା ନାହିଁ; ଧାଇମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଦମନ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଶିଶୁ ପାଇଁ ଜଳମାନେ ମଧ୍ୟ ନମିଗଲେ; ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ସହସରେ ଉଠି ଦଢ଼ ହେଲେ।
Mantra 9
ममच्चन ते मघवन्व्यंसो निविविध्वाँ अप हनू जघान । अधा निविद्ध उत्तरो बभूवाञ्छिरो दासस्य सं पिणग्वधेन ॥
ହେ ମଘବନ, ତୁମ ବିରୋଧରେ ଆକ୍ରମଣକାରୀ ମଧ୍ୟ ସଫଳ ହେଲା ନାହିଁ; ସେ ଚାପି ଆସିଲାବେଳେ ତୁମେ ତାହାର ହନୁକୁ ଆଘାତ କରି ଦୂର କରିଦେଲ। ତାପରେ ଭେଦି ତୁମେ ଉତ୍ତର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲ; ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ପ୍ରହାରରେ ଦାସର ଶିରକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲ।
Mantra 10
गृष्टिः ससूव स्थविरं तवागामनाधृष्यं वृषभं तुम्रमिन्द्रम् । अरीळ्हं वत्सं चरथाय माता स्वयं गातुं तन्व इच्छमानम् ॥
ବଳବତୀ ଗାଈ ତୋ ପାଇଁ ସ୍ଥିର, ଅଚଳ, ସଦା ଅଗ୍ରସର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରସବ କଲା—ଅନାଧୃଷ୍ୟ ବୃଷଭ, ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ। ମାତା ଅରୀଳ୍ହ (ଅକ୍ଷତ) ବଛାକୁ ଚରଣ-ସଞ୍ଚାର ପାଇଁ ପ୍ରସବ କଲା; ସେ ନିଜ ଦେହ ପାଇଁ ପଥ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିଲା।
Mantra 11
उत माता महिषमन्ववेनदमी त्वा जहति पुत्र देवाः । अथाब्रवीद्वृत्रमिन्द्रो हनिष्यन्त्सखे विष्णो वितरं वि क्रमस्व ॥
ଏବଂ ମାତା ମହିଷ (ମହାନ)ଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ: ‘ହେ ପୁତ୍ର, ଏହି ଦେବମାନେ ତୋତେ ତ୍ୟାଗ କରୁଛନ୍ତି।’ ତେବେ ବୃତ୍ରକୁ ହନନ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: ‘ସଖା ବିଷ୍ଣୋ, ଆଉ ଅଧିକ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ପଦକ୍ଷେପ କର; ପଥକୁ ବିଶାଳ କର।’
Mantra 12
कस्ते मातरं विधवामचक्रच्छयुं कस्त्वामजिघांसच्चरन्तम् । कस्ते देवो अधि मार्डीक आसीद्यत्प्राक्षिणाः पितरं पादगृह्य ॥
କିଏ ତୋ ମାତାକୁ ବିଧବା କଲା, ଏବଂ ତୋତେ ତ୍ୟଜିତ କଲା? ତୁ ଚାଲୁଥିବାବେଳେ ତୋତେ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ କିଏ ଚେଷ୍ଟା କଲା? ତୁ ପିତାଙ୍କୁ ପାଦରେ ଧରି ପ୍ରହାର କଲାବେଳେ, କେଉଁ ଦେବ ମାର୍ଡୀକ (ଚିକିତ୍ସକ କୃପା) ସହିତ ତୋ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ?
Mantra 13
अवर्त्या शुन आन्त्राणि पेचे न देवेषु विविदे मर्डितारम् । अपश्यं जायाममहीयमानामधा मे श्येनो मध्वा जभार ॥
ବିପଦରେ ମୁଁ କୁକୁରର ଆନ୍ତ୍ର ପକାଇଲି; ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋତେ ସୁସ୍ଥ କରି ସଠିକ୍ କରିଦେବା ଜଣେ ମଧ୍ୟ ମିଳିଲେ ନାହିଁ। ମୁଁ ମୋର ଜାୟାକୁ ମହିମାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇ କ୍ଷୀଣ ହେଉଥିବା ଦେଖିଲି; ତାପରେ ମୋ ପାଇଁ ଶ୍ୟେନ ମଧୁର ମଧୁ ଆଣିଲା।
Frequently Asked Questions
It is a narrative hymn that frames Indra’s unusual birth and then defends his power by pointing to his greatest deed: slaying Vṛtra and releasing the rivers (waters) to flow freely.
The hymn acknowledges a tension—voices (including the Waters) seem to ‘attach fault’—but it overturns that by arguing that Indra’s action restores cosmic order and life-giving flow.
It functions as a symbol of sudden recovery and essence: after distress and lack of help, a swift, higher force brings ‘madhu’—sweetness, vitality, or the nourishing core of life.
Ask anything about Sukta 18 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
