Sukta 18

Mantra 1

अयं पन्था अनुवित्तः पुराणो यतो देवा उदजायन्त विश्वे । अतश्चिदा जनिषीष्ट प्रवृद्धो मा मातरममुया पत्तवे कः ॥

हा तोच पुनः ज्ञात झालेला प्राचीन पंथ आहे—ज्यापासून सर्व देव ऊर्ध्व दिशेने जन्मले. याच ठिकाणाहून, आपल्या बळात प्रवृद्ध होऊन, तूही जन्म घेण्यास उद्यत आहेस; पण हे बालका, त्या प्रेरणेने आपल्या मातेला आघात करण्यास जाऊ नकोस—असे कोण करील?

Mantra 2

नाहमतो निरया दुर्गहैतत्तिरश्चता पार्श्वान्निर्गमाणि । बहूनि मे अकृता कर्त्वानि युध्यै त्वेन सं त्वेन पृच्छै ॥

मी इथून—या दुर्गम बंदिस्त अवस्थेतून—सरळ मार्गाने बाहेर जात नाही; मला पार्श्वाने, कुशीकडून बाहेर पडावे लागेल. माझी अनेक कर्मे अजून अकृतच आहेत; त्यांच्याशी युद्ध करण्यासाठी मी तुझ्याशी संयोग मागतो, आणि त्या एकत्वातच तुला प्रश्न करतो.

Mantra 3

परायतीं मातरमन्वचष्ट न नानु गान्यनु नू गमानि । त्वष्टुर्गृहे अपिबत्सोममिन्द्रः शतधन्यं चम्वोः सुतस्य ॥

तो पळून जाणाऱ्या मातेकडे पाहत राहिला, (म्हणत)—‘नाही; मी सर्वसाधारण पाऊलवाटांमागे जाणार नाही; आता मी रूढ मार्गांनी जाणार नाही.’ त्वष्टृच्या गृही इंद्राने सोम पिला—चमू पात्रात पिळून काढलेला, शतधन्य, समृद्धि देणारा रस.

Mantra 4

किं स ऋधक्कृणवद्यं सहस्रं मासो जभार शरदश्च पूर्वीः । नही न्वस्य प्रतिमानमस्त्यन्तर्जातेषूत ये जनित्वाः ॥

ज्याने सहस्र मास आणि अनेक पूर्व शरद्-ऋतू धारण केले—त्याच्या बरोबरीचे कोणते वेगळे कर्म असू शकेल? खरोखर जन्मलेल्यांमध्ये त्याचा कोणताही प्रतिमान नाही; आणि जननाचे स्रोत असणाऱ्यांमध्येही नाही.

Mantra 5

अवद्यमिव मन्यमाना गुहाकरिन्द्रं माता वीर्येणा न्यृष्टम् । अथोदस्थात्स्वयमत्कं वसान आ रोदसी अपृणाज्जायमानः ॥

त्याला जणू दोषयुक्त मानून, मातेनं इंद्राला गुहेसारख्या लपण्याच्या आश्रयात ठेवले—त्याच्याच वीर्यबलाने खाली ढकलल्यासारखा. मग तो स्वतः उभा राहिला, आपले कवच धारण करून; जन्मताच त्याने दोन्ही रोदसी (द्यावा-पृथिवी) भरून टाकल्या.

Mantra 6

एता अर्षन्त्यललाभवन्तीॠतावरीरिव संक्रोशमानाः । एता वि पृच्छ किमिदं भनन्ति कमापो अद्रिं परिधिं रुजन्ति ॥

या (धारा) अडथळ्याविना वेगाने धावतात, ऋतावरींसारख्या सत्याच्या रक्षिकांप्रमाणे मोठ्याने आक्रोश करीत. यांना स्पष्ट विचार—या काय उद्घोष करतात? कोणासाठी आपः (जल) अद्रि-परिधि, दगडी घेरा-सीमा, फोडून टाकतात?

Mantra 7

किमु ष्विदस्मै निविदो भनन्तेन्द्रस्यावद्यं दिधिषन्त आपः । ममैतान्पुत्रो महता वधेन वृत्रं जघन्वाँ असृजद्वि सिन्धून् ॥

का बरं त्याच्यासाठी हे निवेद (घोष) घुमत आहेत—आपः (जलदेवता) इंद्रावर दोष लावू पाहतात काय? माझ्या पुत्राने महाबलवान वध-शस्त्राने वृत्राचा वध केला आणि विस्तीर्ण प्रवाहात सिंधूंना (नद्यांना) मुक्त केले.

Mantra 8

ममच्चन त्वा युवतिः परास ममच्चन त्वा कुषवा जगार । ममच्चिदापः शिशवे ममृड्युर्ममच्चिदिन्द्रः सहसोदतिष्ठत् ॥

माझी तरुणाईची शक्तीही तुला दूर ढकलू शकली नाही; धायिणी (कुषवाः)ही तुला आवरू शकल्या नाहीत. शिशूसाठी आपः (जल)सुद्धा मृदू होऊन झुकले; आणि इंद्रही आपल्या सहस (पराक्रम)बळावर उभा राहिला.

Mantra 9

ममच्चन ते मघवन्व्यंसो निविविध्वाँ अप हनू जघान । अधा निविद्ध उत्तरो बभूवाञ्छिरो दासस्य सं पिणग्वधेन ॥

हे मघवन्, तुझ्याविरुद्ध आक्रमकही प्रबळ ठरू शकला नाही; तो आत घुसून दाबू लागला तेव्हा तू त्याचे जबडे फोडून टाकलेस. मग भेद करून तू वर उठलास, श्रेष्ठ ठरलास; आणि निर्णायक वधाने दासाचे शिर चुरडून टाकलेस.

Mantra 10

गृष्टिः ससूव स्थविरं तवागामनाधृष्यं वृषभं तुम्रमिन्द्रम् । अरीळ्हं वत्सं चरथाय माता स्वयं गातुं तन्व इच्छमानम् ॥

दृढशक्ती गायीने तुझ्यासाठी स्थिर, सदैव पुढे जाणारा इंद्र जन्मास घातला—अधृष्य, वृषभ, पराक्रमात तूम्र. माता भ्रमणासाठी अरीळ्ह (अक्षत) वत्साला प्रसवली; तो स्वतःच्या तनु (देह)साठी गमन-पथ इच्छित होता.

Mantra 11

उत माता महिषमन्ववेनदमी त्वा जहति पुत्र देवाः । अथाब्रवीद्वृत्रमिन्द्रो हनिष्यन्त्सखे विष्णो वितरं वि क्रमस्व ॥

आणि माता त्या महिष (महान्) मागोमाग गेली, म्हणाली—‘हे पुत्रा, हे देव तुला सोडून देतात.’ तेव्हा वृत्र-वधास उद्यत इंद्र म्हणाला—‘सखा विष्णो, आणखी व्यापक पाऊल टाक; मार्ग विशाल कर.’

Mantra 12

कस्ते मातरं विधवामचक्रच्छयुं कस्त्वामजिघांसच्चरन्तम् । कस्ते देवो अधि मार्डीक आसीद्यत्प्राक्षिणाः पितरं पादगृह्य ॥

कोणाने तुझ्या मातेला विधवा केले, आणि तुला परित्यक्तासारखे केले? चालता चालता तुला कोण मारू पाहत होते? तू पित्याला पाय धरून प्रहार केला तेव्हा कोणता देव मार्डीक (उपचारक-करुणा) घेऊन तुझ्यावर उभा होता?

Mantra 13

अवर्त्या शुन आन्त्राणि पेचे न देवेषु विविदे मर्डितारम् । अपश्यं जायाममहीयमानामधा मे श्येनो मध्वा जभार ॥

संकटात मी कुत्र्याची आंत्रे शिजविली; देवांमध्ये मला असा कोणीच आढळला नाही की जो मला बरे करून पुन्हा सावरून देईल. मी माझ्या जायेला क्षीण होताना, तिचे माहात्म्य नाकारले जाताना पाहिले; तेव्हा माझ्यासाठी श्येन मधुर मधुरस घेऊन आला.