
Sukta 4.18
Vāmadeva Gautama (traditional for RV 4.18)
Triṣṭubh
ഋഗ്വേദം 4.18 ഒരു നാടകീയമായ, സൃഷ്ടികഥാ–വീരഗാഥാത്മകമായ സൂക്തമാണ്; ഇതിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ ഇന്ദ്രന്റെ ദുരൂഹജനനവും തടസ്സം ഭേദിക്കുന്നവനെന്ന നിലയിലെ അവന്റെ ഉടൻതന്നെയുള്ള വിധിയും നിലകൊള്ളുന്നു. സംഘർഷഭരിതമായ സംവാദസദൃശമായ വിവരണത്തിലൂടെ (അമ്മ–കുഞ്ഞ്, ജലങ്ങൾ, സമൂഹത്തിന്റെ പ്രഖ്യാപനങ്ങൾ) ഇന്ദ്രനെതിരെയുള്ള കുറ്റാരോപണങ്ങളെ പ്രതിരോധിച്ച് അവനെ ന്യായീകരിക്കുന്നു; വൃത്രവധവും നദികളെ മോചിപ്പിച്ചതും ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു; ഒടുവിൽ ശ്യേനൻ മധു (മധുരസാരം) കൊണ്ടുവരുന്നതിലൂടെ പ്രതിസന്ധിയും പുനരുജ്ജീവനവും അടയാളപ്പെടുത്തുന്ന കടുത്ത മനുഷ്യസ്വരത്തോടെ സമാപിക്കുന്നു.
Mantra 1
अयं पन्था अनुवित्तः पुराणो यतो देवा उदजायन्त विश्वे । अतश्चिदा जनिषीष्ट प्रवृद्धो मा मातरममुया पत्तवे कः ॥
ഇത് വീണ്ടും കണ്ടെത്തപ്പെട്ട പുരാതന പഥം; ഇതിൽ നിന്നാണ് എല്ലാ ദേവന്മാരും മേലോട്ടു ഉദ്ഭവിച്ചത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെ, ശക്തിയിൽ വർദ്ധിച്ച നീ പുറത്തേക്ക് ജനിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഹേ ശിശുവേ, ആ പ്രേരണയാൽ അമ്മയെ പ്രഹരിക്കാൻ പോകരുത്—അതു ആരാണ് ചെയ്യുക?
Mantra 2
नाहमतो निरया दुर्गहैतत्तिरश्चता पार्श्वान्निर्गमाणि । बहूनि मे अकृता कर्त्वानि युध्यै त्वेन सं त्वेन पृच्छै ॥
ഞാൻ ഇവിടെ നിന്നു, ഈ കടക്കാൻ ദുഷ്കരമായ ബന്ധനത്തിൽ നിന്നു, നേരായ വഴിയിലൂടെ പുറത്തുപോകുന്നില്ല; വശത്തുനിന്ന്, പാർശ്വഭാഗത്തിലൂടെ തന്നെ ഞാൻ പുറത്തുവരണം. എനിക്കു ഇനിയും അനേകം കൃത്യങ്ങൾ അകൃതമായിരിക്കുന്നു; അവയെ യുദ്ധമായി നിർവഹിക്കുവാൻ ഞാൻ നിന്നോടു ഏകത്വം തേടുന്നു, ആ ഏകത്വത്തിലേ നിന്നെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു.
Mantra 3
परायतीं मातरमन्वचष्ट न नानु गान्यनु नू गमानि । त्वष्टुर्गृहे अपिबत्सोममिन्द्रः शतधन्यं चम्वोः सुतस्य ॥
അവൻ ഓടിപ്പോകുന്ന മാതാവിനെ നിരീക്ഷിച്ചു, (പറഞ്ഞു) ‘അല്ല—സാധാരണ പാതകളെ പിന്തുടർന്ന് ഞാൻ പോകുകയില്ല; ഇനി ഞാൻ പതിവ് വഴികളിലൂടെ പോകുകയില്ല.’ ത്വഷ്ടൃയുടെ ഗൃഹത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ സോമം പാനം ചെയ്തു—ചമൂവിൽ പിഴിഞ്ഞെടുത്ത, ശതധന്യമായ, സമൃദ്ധി നിറയ്ക്കുന്ന പാനീയം.
Mantra 4
किं स ऋधक्कृणवद्यं सहस्रं मासो जभार शरदश्च पूर्वीः । नही न्वस्य प्रतिमानमस्त्यन्तर्जातेषूत ये जनित्वाः ॥
ആയിരം മാസങ്ങളും അനേകം മുൻ ശറദൃതുക്കളും ധരിച്ച അവനോട് തുല്യമായ വേറിട്ടൊരു കൃത്യം (ഋധക്-കൃത്യ) എന്തുണ്ടാകാം? സത്യമായി, ജനിച്ചവരിൽ അവനു പ്രതിമാനം/അളവ് ഇല്ല; ജനിത്വാ—ജനനത്തിന്റെ ഉറവകളായവരിലും അവനു സമം ഇല്ല.
Mantra 5
अवद्यमिव मन्यमाना गुहाकरिन्द्रं माता वीर्येणा न्यृष्टम् । अथोदस्थात्स्वयमत्कं वसान आ रोदसी अपृणाज्जायमानः ॥
അവനെ കുറ്റാർഹനെന്നപോലെ കരുതി, മാതാവ് ഇന്ദ്രനെ ഗുഹാ-ആശ്രയമാക്കി—സ്വന്തം വീര്യത്താൽ തന്നെ താഴേക്ക് അമർത്തപ്പെട്ടവനായി. പിന്നെ അവൻ സ്വയം എഴുന്നേറ്റു, തന്റെ കവചം ധരിച്ചു; ജനിച്ച ഉടനെ അവൻ ഇരുവിധ റോദസീ (ആകാശവും ഭൂമിയും) നിറച്ചു.
Mantra 6
एता अर्षन्त्यललाभवन्तीॠतावरीरिव संक्रोशमानाः । एता वि पृच्छ किमिदं भनन्ति कमापो अद्रिं परिधिं रुजन्ति ॥
ഇവ പാഞ്ഞുചെല്ലുന്നു—ഋതാവരിമാരെപ്പോലെ, ഉച്ചത്തിൽ നിലവിളിച്ചു വിളിച്ചുകൊണ്ട്. അവരോടു വ്യക്തമായി ചോദിക്ക: ഇവ എന്താണ് പറയുന്നത്, എന്താണ് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത്? ആര്ക്കുവേണ്ടി ആപഃ (ജലങ്ങൾ) കല്ലിന്റെ ആവരണം, പരിധി-സീമയെ പൊളിച്ചുതുറക്കുന്നു?
Mantra 7
किमु ष्विदस्मै निविदो भनन्तेन्द्रस्यावद्यं दिधिषन्त आपः । ममैतान्पुत्रो महता वधेन वृत्रं जघन्वाँ असृजद्वि सिन्धून् ॥
അപ്പോൾ എന്തുകൊണ്ടാണ് അവനുവേണ്ടി നിവിദുകളുടെ ഘോഷങ്ങൾ മുഴങ്ങുന്നത്? ജലങ്ങൾ ഇന്ദ്രനിൽ കുറ്റം ചാർത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നുവോ? എന്റെ പുത്രൻ മഹത്തായ വജ്രായുധത്തോടെ വൃത്രനെ വധിച്ചു; വിശാലപ്രവാഹത്തിൽ നദികളെ മോചിപ്പിച്ചു.
Mantra 8
ममच्चन त्वा युवतिः परास ममच्चन त्वा कुषवा जगार । ममच्चिदापः शिशवे ममृड्युर्ममच्चिदिन्द्रः सहसोदतिष्ठत् ॥
എന്റെ യുവശക്തിക്കും നിന്നെ അകറ്റിവിടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; പ്രസവസഹായിനികൾക്കും നിന്നെ കീഴടക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ശിശുവിനുവേണ്ടി ജലങ്ങൾ പോലും വഴങ്ങി; ഇന്ദ്രനും തന്റെ തന്നെ സഹസാൽ എഴുന്നേറ്റുനിന്നു.
Mantra 9
ममच्चन ते मघवन्व्यंसो निविविध्वाँ अप हनू जघान । अधा निविद्ध उत्तरो बभूवाञ्छिरो दासस्य सं पिणग्वधेन ॥
ഹേ മഘവൻ, നിനക്കെതിരേ ആക്രമകൻ പോലും ജയിച്ചില്ല; അവൻ കയറിവന്നപ്പോൾ നീ അവന്റെ താടിയെല്ലുകൾ അടിച്ചു അകറ്റി. പിന്നെ ഭേദിച്ച് നീ ഉന്നതനായി ഉയർന്നു; നിർണായക പ്രഹാരത്തോടെ ദാസന്റെ ശിരസ് തകർത്തു.
Mantra 10
गृष्टिः ससूव स्थविरं तवागामनाधृष्यं वृषभं तुम्रमिन्द्रम् । अरीळ्हं वत्सं चरथाय माता स्वयं गातुं तन्व इच्छमानम् ॥
ബലവതിയായ പശു നിനക്കായി സ്ഥിരനും അചലനും സദാ മുന്നേറുന്ന ഇന്ദ്രനെ പ്രസവിച്ചു—അനാധൃഷ്യനായ വൃഷഭൻ, പ്രചണ്ഡനായ ഇന്ദ്രൻ. മാതാവ് അറിൾഹ (അക്ഷത) കാളക്കുട്ടിയെ സഞ്ചാരത്തിനായി പ്രസവിച്ചു; അവൻ തന്നേ തന്റെ ദേഹത്തിനായി ഒരു പാത ആഗ്രഹിച്ചു.
Mantra 11
उत माता महिषमन्ववेनदमी त्वा जहति पुत्र देवाः । अथाब्रवीद्वृत्रमिन्द्रो हनिष्यन्त्सखे विष्णो वितरं वि क्रमस्व ॥
മാതാവ് മഹിഷൻ (മഹാൻ)നെ പിന്തുടർന്ന് പറഞ്ഞു: ‘മകനേ, ഈ ദേവന്മാർ നിന്നെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.’ അപ്പോൾ വൃത്രനെ വധിക്കാൻ ഉദ്യതനായ ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: ‘സഖാ വിഷ്ണോ, കൂടുതൽ വിശാലമായി പാദവിക്ഷേപം ചെയ്യുക; പാതയെ വിപുലമാക്കുക.’
Mantra 12
कस्ते मातरं विधवामचक्रच्छयुं कस्त्वामजिघांसच्चरन्तम् । कस्ते देवो अधि मार्डीक आसीद्यत्प्राक्षिणाः पितरं पादगृह्य ॥
ആരാണ് നിന്റെ മാതാവിനെ വിധവയാക്കി, നിന്നെ ഉപേക്ഷിതനാക്കി? നീ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ നിന്നെ കൊല്ലാൻ ആരാണ് ശ്രമിച്ചത്? നീ പിതാവിനെ കാൽ പിടിച്ച് പ്രഹരിച്ചപ്പോൾ, മാർഡീക (ചികിത്സക കൃപ)യോടെ നിന്റെ മേൽ ഏത് ദേവൻ നിലകൊണ്ടിരുന്നു?
Mantra 13
अवर्त्या शुन आन्त्राणि पेचे न देवेषु विविदे मर्डितारम् । अपश्यं जायाममहीयमानामधा मे श्येनो मध्वा जभार ॥
വിപത്തിൽ ഞാൻ നായയുടെ അന്തർത്രങ്ങൾ പാകം ചെയ്തു; ദേവന്മാരിൽ എന്നെ ശമിപ്പിച്ച് ശരിയാക്കുന്ന ഒരാളെയും ഞാൻ കണ്ടില്ല. എന്റെ ജായ മഹിമയിൽ നിന്ന് വഞ്ചിതയായി ക്ഷയിക്കുന്നതു ഞാൻ കണ്ടു; അപ്പോൾ എന്റെ വേണ്ടി ശ്യേനൻ മധുരമായ മധു കൊണ്ടുവന്നു.
An ‘ancient path’ is rediscovered—the primordial route by which the gods arise—introducing Indra’s extraordinary birth-frame and a caution against destructive impulse toward the mother.
The hymn moves through contesting voices and justifications: proclamations about Indra, the Waters’ implied accusation, and the mother’s defense that the son’s deed is cosmic deliverance—Vṛtra slain and rivers released.
Indra’s world-turning act is asserted as decisive proof of his rightful power: the obstruction is broken and the waters flow wide.
The tone shifts to a stark personal-cosmic crisis and healing motif—no easy rescuer is found among the gods, yet the śyena brings madhu, signaling recovered essence, vitality, and restored fortune.
ayam panthā anuvittaḥ purāṇaḥ
किमु ष्विदस्मै निविदो भनन्तेन्द्रस्यावद्यं दिधिषन्त आपः । ममैतान्पुत्रो महता वधेन वृत्रं जघन्वाँ असृजद्वि सिन्धून् ॥śyeno madhv ā jabhāra
It is a narrative hymn that frames Indra’s unusual birth and then defends his power by pointing to his greatest deed: slaying Vṛtra and releasing the rivers (waters) to flow freely.
The hymn acknowledges a tension—voices (including the Waters) seem to ‘attach fault’—but it overturns that by arguing that Indra’s action restores cosmic order and life-giving flow.
It functions as a symbol of sudden recovery and essence: after distress and lack of help, a swift, higher force brings ‘madhu’—sweetness, vitality, or the nourishing core of life.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.