ବସିଷ୍ଠ କହନ୍ତି—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କନ୍ୟା ମୋହିନୀ ମୋହ ସୃଷ୍ଟିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସନ୍ଧ୍ୟାବଳୀଙ୍କୁ କ୍ରୂର ଦାବିରେ ଚାପ ଦିଅନ୍ତି। ଧର୍ମ ଓ ପତିବ୍ରତା-ଦାନର ପରୀକ୍ଷା ଭାବେ ସେ କହେ—ଯଦି ପୁଅ ଧର୍ମାଙ୍ଗଦ ହରି/ଦ୍ୱାଦଶୀ ନିୟମ ଭଙ୍ଗ କରି ଭୋଜନ କରେ, ତେବେ ‘ପ୍ରାଣଠାରୁ ପ୍ରିୟ’ ବସ୍ତୁ ଭାବେ ପୁଅର ଶିର ଅର୍ପଣ କରିବାକୁ ପଡିବ। ସନ୍ଧ୍ୟାବଳୀ କମ୍ପିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି ପୁରାଣ ପ୍ରମାଣରେ କହନ୍ତି—ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ପାଳନ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷଦାୟକ; ଧନ, ସମ୍ପର୍କ କିମ୍ବା ଜୀବନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହା ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସତ୍ୟ ଓ ବ୍ରତକୁ ଧରି ମୋହିନୀଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବି ବୋଲି ସେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରନ୍ତି। ପରେ ବିରୋଚନ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ବିଶାଳାକ୍ଷୀଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦିଅନ୍ତି—ବ୍ରାହ୍ମଣ ସତ୍କାର ଓ ପାଦୋଦକ/ଚରଣାମୃତ ପାନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ। ଅସୁରବଳରେ ପୀଡିତ ଦେବମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବହୁରୂପ ସହ ବିସ୍ତୃତ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି; ବିଷ୍ଣୁ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ବିରୋଚନଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇ ଶେଷରେ ତାଙ୍କ ଆୟୁ ଦାନ ମାଗନ୍ତି। ଚରଣାମୃତ ପ୍ରସାଦରେ ଦମ୍ପତି ଦିବ୍ୟରୂପ ପାଇ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗତି କରନ୍ତି, ଦେବଦୁଃଖ ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ। ଶେଷରେ ସନ୍ଧ୍ୟାବଳୀ କହନ୍ତି—ପତି ରୁକ୍ମାଙ୍ଗଦ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟରୁ ଡଗମଗିବି ନାହିଁ; ସତ୍ୟ ହିଁ ପରମ ଗତି, ସତ୍ୟଭ୍ରଂଶ ଅଧୋଗତି।
Verse 1
वसिष्ठ उवाच । संध्यावलीवचः श्रुत्वा मोहिनी दुहिता विधेः । उवाच तत्परा स्वीये कार्ये मोहकरंडिका ॥ १ ॥
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ: ସନ୍ଧ୍ୟାବଳୀଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ବିଧାତା (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ କନ୍ୟା ମୋହିନୀ—ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ତତ୍ପର—କହିଲା; ସେ ଯେନେ ମୋହର କରଣ୍ଡିକା ଥିଲା।
Verse 2
यद्येवं त्वं विजानासि धर्माधर्मगतिं शुभे । भर्तुरर्थे प्रदात्री च धनजीवितयोरपि ॥ २ ॥
ହେ ଶୁଭେ, ଯଦି ତୁମେ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ଗତି-ଫଳ ଜାଣ, ତେବେ ପତିଙ୍କ ହିତରେ ଧନ ମାତ୍ର ନୁହେଁ, ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅ।
Verse 3
तदाहं याचये वित्तं जीवितादधिकं शुभे । देहि पुत्रशिरों मह्यं यदिष्टटं हृदयाधिकम् ॥ ३ ॥
ଏହେତୁ ହେ ଶୁଭେ, ଜୀବନଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ସେଇ ଧନକୁ ମୁଁ ଯାଚୁଛି—ମୋତେ ତୁମ ପୁତ୍ରର ଶିର ଦିଅ; ଯାହା ତୁମ ହୃଦୟର ସର୍ବାଧିକ ଇଷ୍ଟ।
Verse 4
यदि नो भोजनं कुर्यात्संप्राप्ते हरिवासरे । तदा स्वहस्ते संगृह्य खङगं राजा पतिस्तव ॥ ४ ॥
ହରିବାସର ଆସିଲେ ଯଦି ସେ ଭୋଜନରୁ ବିରତ ହୁଏନି, ତେବେ ତୁମ ପତି ରାଜା ନିଜ ହାତରେ ଖଡ୍ଗ ଧରି ସେଇ ଅପରାଧକୁ ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତୁ।
Verse 5
धर्मांगदशिरश्चारु चंद्रबिंबोपमं शुभम् । अजातश्मश्रुकं चैव कुंडलाभ्यां विभूषितम् ॥ ५ ॥
ଧର୍ମାଙ୍ଗଦଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଶିର ମକୁଟରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା—ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବ ସଦୃଶ ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ଦୀପ୍ତ; ସେ ଦାଢ଼ିହୀନ ଏବଂ ଯୁଗଳ କୁଣ୍ଡଳରେ ଭୂଷିତ।
Verse 6
छित्वा शीघ्रं पातयतु ममोत्संगे सुलोचने । एतद्वा कुरुतद्भद्रे यदान्नं न भुनक्ति च ॥ ६ ॥
ହେ ସୁଲୋଚନେ, ତାହା କାଟି ଶୀଘ୍ର ମୋ କୋଳରେ ପକାଇ ଦିଅ। କିମ୍ବା ହେ ଭଦ୍ରେ, ସେ ଅନ୍ନ ଭୁଞ୍ଜିବାକୁ ମନା କଲେ ଏହି କାମଟି କର।
Verse 7
दिने माधवदेवस्य पापसंघविनाशने । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या मोहिन्याः कटुकाक्षरम् ॥ ७ ॥
ପାପସଂଘ ବିନାଶକ ଶ୍ରୀମାଧବଦେବଙ୍କ ପବିତ୍ର ଦିନରେ, ସେଇ ମୋହିନୀର କଟୁବାକ୍ୟ ଶୁଣି ପରେ ଯଥୋଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଲା।
Verse 8
प्रचकंपे क्षणं देवी शीतार्ता कदली यथा । संध्यावली ततो धैर्यमास्थाय वरवार्णिनी ॥ ८ ॥
କ୍ଷଣମାତ୍ର ଦେବୀ ସନ୍ଧ୍ୟାବଳୀ ଶୀତାର୍ତ୍ତ କଦଳୀ ପରି କମ୍ପିଲେ; ପରେ ସେ ସୁନ୍ଦରବର୍ଣ୍ଣିନୀ ଧୈର୍ୟ ଧରି ସ୍ଥିର ହେଲେ।
Verse 9
उवाच मोहिनीं वाक्यं सुमुखी प्रहसंत्यपि । श्रूयंते हि पुराणेषु गाथाः सुभ्रु समीरिताः ॥ ९ ॥
ସୁମୁଖୀ ସେ ନାରୀ ହସିହସି ମୋହିନୀଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ସୁନ୍ଦରୀ! ପୁରାଣରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ଗାଥା ଓ କଥା ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଣାଯାଏ।”
Verse 10
द्वादशी प्रति संबद्धाः स्वर्गमोक्षप्रदायिकाः । धनं त्यजेत्त्यजेद्दाराञ्जीवितं च गृहं त्यजेत् ॥ १० ॥
ଦ୍ୱାଦଶୀ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବ୍ରତାଚରଣ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦାୟକ। ତାହା ପାଇଁ ଧନ ତ୍ୟାଗ କର, ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କର, ଜୀବନ ଓ ଗୃହ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଛାଡ଼।
Verse 11
त्यजेद्देशं तथा भूपं स्वर्गं मित्रं गुरुं त्यजेत् । त्यजेत्तीर्थं त्यजेद्धर्मं त्यजेदत्यंतसुप्रियम् ॥ ११ ॥
ଦେଶ ଓ ରାଜାକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କର; ସ୍ୱର୍ଗ, ମିତ୍ର ଓ ଗୁରୁକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କର। ତୀର୍ଥ ଓ ରୂଢ଼ିଧର୍ମକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼— ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟକୁ ମଧ୍ୟ— ଯଦି ତାହା ପରମହିତରେ ବାଧା ହୁଏ।
Verse 12
त्यजेद्योगं त्यजेद्दानं ज्ञानं पुण्यक्रिया त्यजेत् । तपस्त्यजेत्त्यजेद्विद्यां सिद्धिं मोक्षं त्यजेच्छुभे ॥ १२ ॥
ହେ ଶୁଭେ, ଯୋଗ ତ୍ୟାଗ କରିହେବ, ଦାନ ତ୍ୟାଗ କରିହେବ, ଜ୍ଞାନ ଓ ପୁଣ୍ୟକ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିହେବ; ତପ ଓ ବିଦ୍ୟା ତ୍ୟାଗ କରିହେବ—ସିଦ୍ଧି ଓ ମୋକ୍ଷକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିହେବ।
Verse 13
न त्यजेद्द्वादगशीं पुण्यां पक्षयोरुभयोरपि । इह संबंधिनः सर्वे पुत्रभ्रातृसुहृत्प्रियाः ॥ १३ ॥
ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ—ଉଭୟ ପକ୍ଷରେ ପୁଣ୍ୟମୟ ଦ୍ୱାଦଶୀକୁ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କାରଣ ଏହି ଲୋକରେ ପୁତ୍ର, ଭ୍ରାତା, ସୁହୃଦ ଓ ପ୍ରିୟ—ସମସ୍ତ ସମ୍ବନ୍ଧୀ ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ସହ ଜଡିତ।
Verse 14
ऐहिकामुष्मिके देवि साधनी द्वादशी स्मृता । द्वादश्यास्तु प्रभावेण सर्वं क्षेमं भविष्यति ॥ १४ ॥
ହେ ଦେବି, ଦ୍ୱାଦଶୀକୁ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଉଭୟ ସାଧ୍ୟ ପାଇଁ ସାଧନ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଦ୍ୱାଦଶୀର ପ୍ରଭାବରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର କ୍ଷେମ-କଲ୍ୟାଣ ହେବ।
Verse 15
दापये तव तुष्ट्यर्थं धर्मांगदशिरः शुभे । विश्वासं कुरु मे वाक्ये सुखिनी भव शोभने ॥ १५ ॥
ହେ ଶୁଭେ, ହେ ଶୋଭନେ, ତୋର ତୁଷ୍ଟି ପାଇଁ ମୁଁ ଧର୍ମାଙ୍ଗଦର ଶିର ତୋତେ ଦେଇଦେବି। ମୋ କଥାରେ ବିଶ୍ୱାସ କର, ସୁଖିନୀ ହେ।
Verse 16
इहार्थं श्रूयते भद्रे इतिहासः पुरातनः । कथयिष्यामि ते भद्रे सावधाना श्रुणुष्व मे ॥ १६ ॥
ହେ ଭଦ୍ରେ, ଏହି ବିଷୟରେ ଏକ ପୁରାତନ ଇତିହାସ (ପବିତ୍ର କଥା) ଶୁଣାଯାଏ। ହେ ଭଦ୍ରେ, ମୁଁ ତାହା ତୋତେ କହିବି—ସାବଧାନ ହୋଇ ମୋ କଥା ଶୁଣ।
Verse 17
आसीद्विरोचनः पूर्वं दैत्यो धर्मपरायणः । तस्य भार्या विशालाक्षी द्विजपूजनतत्परा ॥ १७ ॥
ପୂର୍ବକାଳରେ ବିରୋଚନ ନାମକ ଦୈତ୍ୟ ଧର୍ମପରାୟଣ ଥିଲା। ତାହାର ପତ୍ନୀ ବିଶାଳାକ୍ଷୀ ସଦା ଦ୍ୱିଜ (ବ୍ରାହ୍ମଣ) ପୂଜାରେ ତତ୍ପର ଥିଲେ।
Verse 18
नित्यमेकमृषिं प्रातः पूजयित्वा यथाविधि । पादोदकं तस्य सुभ्रु भक्त्या पिबति हृष्टधीः ॥ १८ ॥
ସେ ସୁଭ୍ରୁ ନିତ୍ୟ ପ୍ରଭାତେ ଏକ ଋଷିଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି, ହର୍ଷିତ ମନେ ଭକ୍ତିସହିତ ତାଙ୍କ ପାଦୋଦକ ପାନ କରନ୍ତି।
Verse 19
प्राह्लादिशंकिता देवा आसन्पूर्वं मृते सति । हिरण्यकशिपौ राज्यं शासति ह्युग्रतेजसि ॥ १९ ॥
ପୂର୍ବେ (ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ) ମୃତ ହେବା ପରେ, ଉଗ୍ରତେଜସ୍ବୀ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରୁଥିବାବେଳେ, ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ନେଇ ଭୟଭୀତ ଦେବମାନେ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ଥିଲେ।
Verse 20
प्राह्लादौ ह्लादसंयुक्ते चेरुर्व्यग्रा महीतले । एकदा शक्रमुख्यास्ते देवाः समंत्र्य वाक्पतिम् ॥ २० ॥
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ ହ୍ଲାଦ ଏକତ୍ର ହେଲେ, ଦେବମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟଗ୍ର ହୋଇ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ପରେ ଏକଦା ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆଦି ଦେବମାନେ ପରାମର୍ଶ କରି ବାକ୍ପତି (ବୃହସ୍ପତି)ଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
Verse 21
प्रोचुः किं कार्यमधुनास्माभिः शत्रु प्रतापितैः । तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां देवानां गुरुरब्रवीत् ॥ २१ ॥
ସେମାନେ କହିଲେ—“ଶତ୍ରୁର ପ୍ରତାପରେ ପୀଡିତ ଆମେ ଏବେ କ’ଣ କରିବୁ?” ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଦେବମାନଙ୍କ ଗୁରୁ କହିଲେ।
Verse 22
विष्णुर्विज्ञापनीयोऽद्य दुःखं प्राप्तैः सुरव्रजैः । तच्छ्रुत्वा भाषितं तस्य गुरोरमिततेजसः ॥ २२ ॥
ଆଜି ଦୁଃଖପ୍ରାପ୍ତ ଦେବସମୂହ ଵିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ଶୁଣି ସେ ଅମିତତେଜସ୍ବୀ ଗୁରୁ କଥା କହିଲେ।
Verse 23
विरोचनप्राणहत्यै जग्मुर्वैकुंठमंतिके । तत्र गत्वा सुरश्रेष्ठं वैकुंठं तुष्टुवुः स्तवैः ॥ २३ ॥
ବିରୋଚନଙ୍କ ପ୍ରାଣହତ୍ୟା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେମାନେ ବୈକୁଣ୍ଠର ସମୀପକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୈକୁଣ୍ଠଙ୍କୁ ସ୍ତବଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି କଲେ।
Verse 24
देवा ऊचुः । नमो देवाधिदेवाय विष्णवेऽमिततेजसे । भक्तविघ्नविनाशाय वैकुण्ठाय नमो नमः ॥ २४ ॥
ଦେବମାନେ କହିଲେ— ଦେବାଧିଦେବ ଅମିତତେଜସ୍ବୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଭକ୍ତଙ୍କ ବିଘ୍ନନାଶକ ବୈକୁଣ୍ଠଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।
Verse 25
हरयेऽद्भुतसिंहाय वामनाय महात्मने । क्रोडरूपाय मत्स्याय प्रलयाब्धिनिवासिने ॥ २५ ॥
ଅଦ୍ଭୁତ ନୃସିଂହରୂପ, ମହାତ୍ମା ବାମନ, ବରାହରୂପ, ଏବଂ ପ୍ରଳୟସମୁଦ୍ରନିବାସୀ ମତ୍ସ୍ୟରୂପ ହରିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Verse 26
कूर्माय मन्दरधृते भार्गवायाब्धिशायिने । रामायाखिलनाथाय विश्वेशाय च साक्षिणे ॥ २६ ॥
ମନ୍ଦରଧାରୀ କୂର୍ମଙ୍କୁ, ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ, ଅବ୍ଧିଶାୟୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ, ଅଖିଳନାଥ ରାମଙ୍କୁ, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଏବଂ ସର୍ବସାକ୍ଷୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Verse 27
दत्तात्रेयाय शुद्धाय कपिलायार्तिहारिणे । यज्ञाय धृतधर्माय सनकादिस्वरूपिणे ॥ २७ ॥
ଶୁଦ୍ଧ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଆର୍ତ୍ତିହାରୀ କପିଳଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଧର୍ମ ଧାରଣକାରୀ ଯଜ୍ଞଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ସନକାଦି ଋଷିସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର॥
Verse 28
ध्रुवस्य वरदात्रे च पृथवे भूरिकर्मणे । ऋषभाय विशुद्धाय हयशीर्षभृतात्मने ॥ २८ ॥
ଧ୍ରୁବଙ୍କୁ ବର ଦେଇଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ମହାକର୍ମୀ ପୃଥୁ-ସ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବିଶୁଦ୍ଧ ଋଷଭଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ହୟଶୀର୍ଷ ଧାରଣକାରୀ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର॥
Verse 29
हंसायागमरूपायामृतकुम्भविधारिणे । कृष्णांय वासुदेवाय संकर्षणवपुर्धृते ॥ २९ ॥
ହଂସ-ସ୍ୱରୂପ, ଆଗମ-ରୂପ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଅମୃତକୁମ୍ଭ ଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। କୃଷ୍ଣ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ସଂକର୍ଷଣ-ବପୁ ଧାରଣକାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର॥
Verse 30
प्रद्युम्नायानिरुद्धाय ब्रह्मणे शंकराय च । कुमाराय गणेशाय नन्दिने भृंगिणे नमः ॥ ३० ॥
ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଶଂକରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। କୁମାର (ସ୍କନ୍ଦ)ଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଗଣେଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ନନ୍ଦି ଓ ଭୃଙ୍ଗିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର॥
Verse 31
गन्धमादनवासाय नरनारायणाय च । जगन्नाथाय नाथाय नमो रामेश्वराय च ॥ ३१ ॥
ଗନ୍ଧମାଦନରେ ବାସ କରୁଥିବା ନର-ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଜଗନ୍ନାଥ, ସର୍ବନାଥ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ରାମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର॥
Verse 32
द्वारकावासिने चैव तुलसी वनवासिने । नमः कमलनाभाय नमस्ते पंकजांघ्रये ॥ ३२ ॥
ଦ୍ୱାରକାବାସୀ ଏବଂ ତୁଳସୀ-ବନବାସୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। କମଳନାଭଙ୍କୁ ନମଃ; ପଦ୍ମସଦୃଶ ଚରଣଯୁକ୍ତ ଆପଣଙ୍କୁ ନମଃ॥
Verse 33
नमः कमलहस्ताय कमलाक्षाय ते नमः । कमलाप्रतिपालाय केशवाय नमो नमः ॥ ३३ ॥
ପଦ୍ମହସ୍ତ ଆପଣଙ୍କୁ ନମଃ; ପଦ୍ମନେତ୍ର ଆପଣଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ନମଃ। କମଳା (ଲକ୍ଷ୍ମୀ)ଙ୍କ ପ୍ରତିପାଳକ କେଶବଙ୍କୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ପ୍ରଣାମ॥
Verse 34
नमो भास्कररूपाय शशिरूपधराय च । लोकपालस्वरूपाय प्रजापतिवपुर्धृते ॥ ३४ ॥
ଭାସ୍କରରୂପ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମଃ; ଶଶିରୂପ ଧାରଣକାରୀଙ୍କୁ ନମଃ। ଲୋକପାଳସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ପ୍ରଜାପତି-ଦେହ ଧାରଣକାରୀଙ୍କୁ ନମୋ ନମଃ॥
Verse 35
भूतग्रामस्वरूपाय जीवरूपाय तेजसे । जयाय जयिने नेत्रे नियमाय क्रियात्मने ॥ ३५ ॥
ସମସ୍ତ ଭୂତସମୂହସ୍ୱରୂପ, ଜୀବରୂପ ଓ ତେଜୋମୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମଃ। ଜୟସ୍ୱରୂପ ଓ ସଦା ବିଜୟୀ; ସର୍ବଦର୍ଶୀ ନେତ୍ର; ନିୟମ ଓ କ୍ରିୟାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମଃ॥
Verse 36
निर्गुणाय निरीहाय नीतिज्ञायाक्रियात्मने । बुद्धाय कल्किरूपाय क्षेत्रज्ञायाक्षराय च ॥ ३६ ॥
ନିର୍ଗୁଣ ଓ ନିରୀହ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମଃ; ନୀତିଜ୍ଞ ଓ ଅକ୍ରିୟାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମଃ। ବୁଦ୍ଧରୂପ ଏବଂ କଲ୍କିରୂପ ଧାରଣକାରୀଙ୍କୁ; କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଓ ଅକ୍ଷରଙ୍କୁ ନମଃ॥
Verse 37
गोविंदाय जगद्भर्त्रेऽनन्तायाद्याय शार्ङ्गिणे । शंखिने गदिने चैव नमश्चक्रधराय च ॥ ३७ ॥
ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ, ଜଗତ୍ର ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ, ଅନନ୍ତ ଓ ଆଦ୍ୟ, ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଶଙ୍ଖ-ଗଦାଧାରୀ ଏବଂ ଚକ୍ରଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।
Verse 38
खड्गिने शूलिने चैव सर्वशस्त्रास्त्रघातिने । शरण्याय वरेण्याय पराय परमात्मने ॥ ३८ ॥
ଖଡ୍ଗଧାରୀ ଓ ଶୂଳଧାରୀ, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର-ଅସ୍ତ୍ରକୁ ନାଶ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଶରଣ୍ୟ, ବରେଣ୍ୟ, ପରମ ଓ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।
Verse 39
हृषीकेशाय विश्वाय विश्वरूपाय ते नमः । कालनाभाय कालाय शशिसूर्य्यदृशे नमः । पूर्णाय परिसेव्याय परात्परतराय च ॥ ३९ ॥
ହେ ହୃଷୀକେଶ! ଆପଣେ ହିଁ ବିଶ୍ୱ, ଆପଣଙ୍କ ରୂପ ହିଁ ବିଶ୍ୱରୂପ—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। କାଳନାଭ, ସ୍ୱୟଂ କାଳ, ଯାହାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ—ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେବ୍ୟ, ଏବଂ ପରାତ୍ପରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Verse 40
जगत्कर्त्रे जगद्भर्त्रे जगद्धात्रेंऽतकाय च । मोहिने क्षोभिने कामरूपिणेऽजाय सूरिणे ॥ ४० ॥
ଜଗତ୍ର କର୍ତ୍ତା, ଜଗତ୍ର ଭର୍ତ୍ତା, ଜଗତ୍ର ଧାତା ଏବଂ ତାହାର ଅନ୍ତକ—ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ମୋହିନ, କ୍ଷୋଭିନ, କାମରୂପୀ, ଅଜ ଓ ସୂରିଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।
Verse 41
भगवंस्तव संप्राप्ताः शरणं दैत्यतापिताः । तद्विधत्स्वाखिलाधार यथा हि सुखिनो वयम् ॥ ४१ ॥
ହେ ଭଗବାନ! ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ତାପରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ। ହେ ଅଖିଳାଧାର! ଏମିତି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତୁ ଯେ ଆମେ ନିଶ୍ଚୟ ସୁଖୀ ଓ କ୍ଷେମୀ ହେବୁ।
Verse 42
पुत्रमित्रकलत्रादिसंयुता विहरामहे । तच्छ्रुत्वा स्तवनं तेषां वैकुंठः प्रीतमानसः ॥ ४२ ॥
ପୁତ୍ର, ମିତ୍ର, ପତ୍ନୀ ଆଦିଙ୍କ ସହ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଆମେ ଆନନ୍ଦରେ ବିହାର କରୁଛୁ। ସେମାନଙ୍କର ସେହି ସ୍ତବନ ଶୁଣି ବୈକୁଣ୍ଠ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ହୃଦୟରେ ପ୍ରୀତ ହେଲେ।
Verse 43
प्रददौ दर्शनं तेषां दैत्यसं संतापितात्मनाम् । ते दृष्ट्वा देवदेवेशं वैकुंठं स्निग्धमानसम् ॥ ४३ ॥
ସନ୍ତାପିତ ଆତ୍ମା ଥିବା ସେହି ଦୈତ୍ୟସମୂହକୁ ଭଗବାନ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ। ଦେବଦେବେଶ, ସ୍ନିଗ୍ଧହୃଦୟ ବୈକୁଣ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖି ସେମାନଙ୍କ ମନ ଶାନ୍ତ ହେଲା।
Verse 44
विरोचनवधायाशु प्रार्थयामासुरादरात् । तच्छ्रुत्वा शक्रमुख्यानां कार्यं कार्यविदां वरः ॥ ४४ ॥
ସେମାନେ ଆଦରସହ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବିରୋଚନଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ଏହା ଶୁଣି, କାର୍ଯ୍ୟଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଜନ ଇନ୍ଦ୍ରମୁଖ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
Verse 45
समाश्वास्य सुरान्प्रीत्या विससर्ज मुदान्वितान् । गतेषु देववर्गेषु सर्वोपायविदांवरः ॥ ४५ ॥
ସେ ପ୍ରୀତିସହ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ଆନନ୍ଦରେ ସେମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ କଲେ। ଦେବବର୍ଗ ଚାଲିଗଲା ପରେ, ସର୍ବ ଉପାୟଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଜନ ସେଠାରେ ରହିଲେ।
Verse 46
वृद्धब्राह्मणरूपेण विरोचनगृहं ययौ । द्विजपूजनकाले तु संप्राप्तः कार्यसाधकः ॥ ४६ ॥
ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣର ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେ ବିରୋଚନଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ। ଦ୍ୱିଜପୂଜାର ସମୟରେ ହିଁ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟସାଧକ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
Verse 47
तं तु दृष्ट्वा विशालाक्षी ब्राह्मणं हृष्टमानसा । अपूर्वं भक्तिभावेन ददौ सत्कृत्य चासनम् ॥ ४७ ॥
ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ବିଶାଳାକ୍ଷୀଙ୍କ ମନ ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ସେ ଅପୂର୍ବ ଭକ୍ତିଭାବରେ ସତ୍କାର କରି ଯଥାବିଧି ଆସନ ଅର୍ପଣ କଲେ।
Verse 48
सोऽनंगीकृत्य तद्दत्तमासनं प्राह तां शुभे । नाहं समाददे देवि त्वद्दत्तं परमासनम् ॥ ४८ ॥
ସେ ଦିଆ ଆସନକୁ ଗ୍ରହଣ ନକରି ସେ ଶୁଭାଙ୍ଗୀଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ଦିଆ ଏହି ପରମ ଆସନ ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରୁନାହିଁ।”
Verse 49
श्रृणु मे कार्यमतुलं यदर्थमहमागतः । यन्मे मनोगतं कार्यं तद्विज्ञाय च मानिनि ॥ ४९ ॥
ମୋର ଅତୁଲ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣ—ଯେହେତୁ ମୁଁ ଆସିଛି। ହେ ମାନିନୀ, ମୋ ମନରେ ଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣି ସେହିପରି କର।
Verse 50
योंऽगीकरोति तत्पूजां ग्रहीष्यामि वरानने । तच्छ्रुत्वा वृद्धविप्रस्य वाक्यं वाक्यविशारदा ॥ ५० ॥
“ହେ ବରାନନେ, ଯେ ଏହି ପୂଜାକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କରିବ, ମୁଁ ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବି।” ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବାକ୍-ନିପୁଣା ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
Verse 51
मायया मोहिता विष्णोः स्त्रीत्वाच्चाहातिहर्षिता । विशालाक्ष्युवाच । यत्ते मनोगतं विप्र तद्दास्यामि गृहाणमे ॥ ५१ ॥
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟାରେ ମୋହିତ ଏବଂ (ତାଙ୍କ) ସ୍ତ୍ରୀରୂପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ବିଶାଳାକ୍ଷୀ କହିଲେ—“ହେ ବିପ୍ର, ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ମୁଁ ଦେବି; ମୋଠାରୁ ଗ୍ରହଣ କର।”
Verse 52
आसनं पादसलिलं देहि मे वांछितार्थदम् । इत्युक्तः स द्विजः प्राह न प्रत्येमि स्त्रिया वचः ॥ ५२ ॥
“ମୋତେ ଆସନ ଓ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ପାଇଁ ଜଳ ଦିଅ—ଯାହା ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଉଛି।” ଏମିତି କୁହାଗଲାପରେ ସେ ଦ୍ୱିଜ କହିଲେ, “ସ୍ତ୍ରୀର କଥାକୁ ମୁଁ ଭରସା କରେନି।”
Verse 53
तव भर्ता यदि वदेत्तदा मे प्रत्ययो भवेत् । तदाकर्ण्य द्विजेनोक्तं विरोचनगृहेश्वरी ॥ ५३ ॥
“ତୁମ ଭର୍ତ୍ତା ଯଦି ନିଜେ କହିବେ, ତେବେ ମୋର ଭରସା ହେବ।” ଏହା ଶୁଣି ସେ ଦ୍ୱିଜ ବିରୋଚନଙ୍କ ଗୃହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 54
पतिमाकारयामास तत्रैव द्विजसन्निधौ । स प्राप्तो दूतवाक्येन प्राह्लादिर्हृष्टमानसः ॥ ५४ ॥
ସେଠାରେଇ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ସେ ପତିଙ୍କୁ ଡାକାଇଲା। ଦୂତର ସନ୍ଦେଶ ପାଇ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ହର୍ଷିତ ମନେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
Verse 55
अंतःपुरं यत्र भार्या विशालाक्षी समास्थिता । तमागतं समालोक्य पतिं धर्मपरायणा ॥ ५५ ॥
ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଯେଉଁଠି ବିଶାଳାକ୍ଷୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ବସିଥିଲା, ଧର୍ମପରାୟଣା ସେ ପତିଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖିଲା।
Verse 56
उत्थाय नत्वा विप्राग्र्यमासनं पुनरर्पयत् । यदा तु जगृहे नैव दत्तमासनमादरात् ॥ ५६ ॥
ଉଠି ପ୍ରଣାମ କରି ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୁଣି ଆସନ ଅର୍ପଣ କଲା। କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଦରବଶତଃ ଦିଆଯାଇଥିବା ଆସନ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ,
Verse 57
राजानं कथयामास दैत्यानां पतिमात्मनः । तद्दृत्तांतमुपाज्ञाय दैत्यराट् स विरोचनः ॥ ५७ ॥
ତାପରେ ସେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ନିଜ ରାଜାଙ୍କୁ ସେ ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିଲା। ସମଗ୍ର କଥା ଜାଣି ଦୈତ୍ୟରାଟ୍ ବିରୋଚନ ତଦନୁରୂପ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
Verse 58
भार्यास्नेहेन मुग्धात्मा तत्तदांगीचकार ह । अंगीकृते तु दैत्येन तद्विज्ञाय च मानसम् ॥ ५८ ॥
ଭାର୍ଯ୍ୟାସ୍ନେହରେ ମୁଗ୍ଧ ମନ ହୋଇ ସେ ଦୈତ୍ୟ ସବୁ କଥା ଅଙ୍ଗୀକାର କଲା। ଦୈତ୍ୟ ଅଙ୍ଗୀକାର କରିବା ସହିତ ତାହାର ମନୋଭାବ ମଧ୍ୟ ଜଣା ପଡ଼ିଲା।
Verse 59
उवाच ब्राह्मणो हृष्टः स्वमायुर्मम कल्पय । ततस्तु दंपती तत्र मुग्धौ स्वकृतया शुचा ॥ ५९ ॥
ହୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—“ତୁମ ନିଜ ଆୟୁ ମୋ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କର।” ତାପରେ ନିଜେ କରା ଶୋକରେ ମୁଗ୍ଧ ସେ ଦମ୍ପତି ସେଠାରେ ଶୋକାକୁଳ ହୋଇ ରହିଲେ।
Verse 60
मुहूर्तं ध्यानमास्थाय करौ बद्धोचतुर्द्विजम् । गृहाण जीवितं विप्र देहि पादोदकं मम ॥ ६० ॥
ମୁହୂର୍ତ୍ତମାତ୍ର ଧ୍ୟାନ କରି, ହାତ ଯୋଡ଼ି ସେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ କହିଲା—“ହେ ବିପ୍ର, ମୋ ଜୀବନ ଗ୍ରହଣ କର; ମୋତେ ତୁମ ପାଦୋଦକ ଦିଅ।”
Verse 61
त्वयोक्तं वचनं सत्यं कुर्वः प्रीतिमवाप्नुहि । ततस्तु विप्रः प्रोतात्मा तदंगीकृत्य चासनम् ॥ ६१ ॥
“ତୁମେ କହିଥିବା ବଚନ ସତ୍ୟ; ସେହିପରି କରି ପ୍ରୀତି ଲାଭ କର।” ତାପରେ ହୃଦୟ ଦ୍ରବିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାହା ଅଙ୍ଗୀକାର କରି ଆସନ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
Verse 62
पादोदकं ददौ तस्यै भक्त्या प्रीतो जनार्दनः । प्रक्षाल्य पादौ विप्रस्य विशालाक्षी मुदान्विता ॥ ६२ ॥
ତାହାର ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରୀତ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ତାକୁ ନିଜ ପାଦୋଦକ (ଚରଣାମୃତ) ଦେଲେ। ବିଶାଳାକ୍ଷୀ ସେ ଆନନ୍ଦରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କଲା।
Verse 63
पत्या सह दधौ मूर्ध्नि अपः पादावनेजनीः । ततस्तु सहसा सुभ्रु दंपती दिव्यरूपिणौ ॥ ६३ ॥
ପତି ସହିତ ସେ ସୁଭ୍ରୂ ନାରୀ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନର ଜଳକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ଧାରଣ କଲା। ତାପରେ ସହସା ସେ ଦମ୍ପତି ଦିବ୍ୟରୂପ ହେଲେ।
Verse 64
विमानवरमारुह्य जग्मतुर्वैष्णवं पदम् । ततः प्रसन्नो भगवान् देवशल्यं विमोच्य सः ॥ ६४ ॥
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରି ସେମାନେ ବୈଷ୍ଣବ ପଦ (ବିଷ୍ଣୁଧାମ) କୁ ଗଲେ। ତାପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଭଗବାନ ଦେବମାନଙ୍କ ‘ଶଲ୍ୟ’ ଅର୍ଥାତ୍ ପୀଡା ହଟାଇଲେ।
Verse 65
ययौ वैकुंठभवनं सर्वैर्देवगणैः स्तुतः । एवं मयापि दातव्यं तव देवि प्रतिश्रुतम् ॥ ६५ ॥
ସମସ୍ତ ଦେବଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହୋଇ ସେ ବୈକୁଣ୍ଠଭବନକୁ ଗଲେ। ଏହିପରି, ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯେ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛି, ତାହା ମୋତେ ନିଶ୍ଚୟ ଦେବାକୁ ହେବ।
Verse 66
न सत्याच्चालये देवि पतिं रुक्मांगदाभिधम् । सत्तयमेव मनुष्याणां गतिदं परिकीर्तितम् ॥ ६६ ॥
ହେ ଦେବୀ, ରୁକ୍ମାଙ୍ଗଦ ନାମକ ପତି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସତ୍ୟରୁ ଚ୍ୟୁତ ହେବି ନାହିଁ। ସତ୍ୟକୁ ହିଁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପରମଗତିଦାୟକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
Verse 67
सत्याच्च्चुतं मनुष्यं हि श्वपाकादधमं विदुः ॥ ६७ ॥
ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ସତ୍ୟରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୁଏ, ସେ ଶ୍ୱପାକ (ଚାଣ୍ଡାଳ) ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧମ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
Verse 68
इत्येवमुक्त्वा कनकावदाता सा मोहिनीं पंकजजन्मजाताम् । जग्राह भर्तुश्चरणौ सुताम्नौ रक्तांगुली पाणियुगेन सुभ्रूः ॥ ६८ ॥
ଏହିପରି କହି ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣା, ସୁନ୍ଦର-ଭୃକୁଟିଧାରିଣୀ—ରକ୍ତିମ ଆଙ୍ଗୁଳି ସହ—ଦୁଇ ହାତରେ ନିଜ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଚରଣ ଧରିଲା; ପଦ୍ମଜ (ବ୍ରହ୍ମା)ଜନିତ ମୋହିନୀଙ୍କ ପାଦରେ ଶରଣ ନେଲା।
Verse 69
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीचरिते संध्यावलीकथनं नाम द्वात्रिंशत्तमोऽध्यायः ॥ ३२ ॥
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବୃହନ୍ନାରଦୀୟପୁରାଣର ଉତ୍ତରଭାଗରେ ମୋହିନୀଚରିତ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ସନ୍ଧ୍ୟାବଳୀକଥନ’ ନାମକ ଦ୍ୱାତ୍ରିଂଶତ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Saṃdhyāvalī frames Dvādaśī as a vow that grants both svarga and mokṣa and therefore outweighs ordinary social and personal attachments; the chapter explicitly ranks it above wealth, relationships, and even life when those obstruct the highest good.
It serves as a precedent-legend demonstrating that extreme giving and brāhmaṇa-sevā, when aligned with Viṣṇu’s presence and grace (pāda-tīrtha), leads to divine transformation and resolves cosmic disorder—supporting Saṃdhyāvalī’s vow-centered reasoning.
The stotra acts as a theological ‘catalog’ of Viṣṇu’s forms and functions—creator, sustainer, refuge, avatāra—reinforcing that vrata and truth are ultimately oriented toward the supreme Lord who responds to devotion and restores dharma.