Previous Verse
Next Verse

Shloka 49

Saṃdhyāvalī-ākhyāna

Mohinī-parīkṣā; Dvādaśī-vrata-mahattva

श्रृणु मे कार्यमतुलं यदर्थमहमागतः । यन्मे मनोगतं कार्यं तद्विज्ञाय च मानिनि ॥ ४९ ॥

śrṛṇu me kāryamatulaṃ yadarthamahamāgataḥ | yanme manogataṃ kāryaṃ tadvijñāya ca mānini || 49 ||

ମୋର ଅତୁଲ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣ—ଯେହେତୁ ମୁଁ ଆସିଛି। ହେ ମାନିନୀ, ମୋ ମନରେ ଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣି ସେହିପରି କର।

शृणुlisten
शृणु:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलोट्-लकारः (Imperative), मध्यम-पुरुषः (2nd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्
मेmy
मे:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्; ‘my/of me’
कार्यम्task/purpose
कार्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकार्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
अतुलम्incomparable
अतुलम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअतुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘कार्यम्’ इत्यस्य विशेषणम्
यत्which
यत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्ध-सूचकं (relative pronoun)
अर्थम्for the purpose
अर्थम्:
Hetu/Prayojana (हेतु/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootअर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
आगतःhave come
आगतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + गम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past participle used predicatively), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘I have come’
यत्which
यत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्ध-सूचकं; अत्र ‘कार्यम्’ इत्यस्य विशेषण-सम्बन्धः
मेmy
मे:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्
मनोगतम्in my mind/intent
मनोगतम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमनस् + गत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘मनसि गतम्’ इति सप्तमी-तत्पुरुषः; ‘कार्यम्’ इत्यस्य विशेषणम्
कार्यम्task
कार्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकार्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; अत्र ‘यत् ... कार्यम्’ (relative clause)
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘that (task)’
विज्ञायhaving understood
विज्ञाय:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootवि + ज्ञा (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund), अर्थः—‘having understood/known’
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
मानिनिO proud/esteemed lady
मानिनि:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमानिन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘मानिनी’ (proud/esteemed lady)

Unspecified male speaker addressing a woman (mānini) within the narrative frame

Vrata: none

Rasa: {"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_journey":"Purposeful urgency—he asks for attentive listening and readiness to act—tempered by controlled, directive speech."}

FAQs

The verse highlights sankalpa (inner resolve): spiritual and worldly actions become meaningful when one’s intention is clearly known and consciously carried out.

Indirectly, it stresses attentive listening and alignment with heartfelt purpose—qualities essential in bhakti, where one listens (śravaṇa) and acts in harmony with a sacred intention.

No specific Vedanga is taught in this line; the practical takeaway is disciplined communication—clear statement of purpose and correct understanding before action, which supports dharmic conduct in ritual and daily duty.