Anuvaka 4

Sukta 31

ଅଥର୍ବବେଦ ୫.୩୧ ଏକ କେନ୍ଦ୍ରିତ ପ୍ରତ୍ୟବାୟ (ପ୍ରତିଫେରା/ଉଲ୍ଟାଇଦେବା) ସୂକ୍ତ, ଯାହା ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ କୃତ୍ୟା—ନିର୍ମିତ ଟୋଣା-ଟୁଣି—କୁ ଦୈନନ୍ଦିନ ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ଉପକରଣମାନେ (ଖାଦ୍ୟ, ପାତ୍ର, ପାଶା, ଅସ୍ତ୍ର, ଢୋଲ, ସେନା) ମଧ୍ୟରେ ପୋତା ଥିବା ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରି, ରିତିମତେ “ଉଠାଇ” ତାହାର ନିର୍ମାତାଙ୍କ ଉପରେ ଫେରାଇ ଦିଏ। ‘ଧରିନେବା-ଫେରାଇଦେବା’ର ପୁନରାବୃତ୍ତ ସୂତ୍ର କୃତ୍ୟାକୁ ସ୍ଥାନନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଓ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣଯୋଗ୍ୟ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଦେଖାଏ, ଏବଂ ଅଥର୍ବଣୀୟ ଶବ୍ଦ-ଶକ୍ତିକୁ ତାହାକୁ ଚିହ୍ନିବା, ନିଷ୍ପ୍ରଭ କରିବା ଓ ପୁନଃନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବାର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରେ। ଏହି ସୂକ୍ତର ଶକ୍ତି ସାମାଜିକ, ସାମରିକ ଓ ଗୃହସ୍ଥ ପରିସରର ସମଗ୍ର ଆବରଣରେ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଗୁପ୍ତ କ୍ଷତି ପୋତାଯାଇଥିବା ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ।

Rishi: Atharvanic tradition (often anonymous/Angiras-type attribution in this kṛtyā cycle; varies by anukramaṇī) | Devata: Kṛtyā (as hostile entity) and the counteracting Atharvanic power of reversal | 12 Mantras