Anuvaka 4

Sukta 31

ਅਥਰਵਵੇਦ 5.31 ਇੱਕ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਤਿਆਵਾਯ (ਉਲਟ-ਫੇਰ/ਵਾਪਸੀ) ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਵੈਰੀ ਕ੍ਰਿਤਿਆ—ਘੜੀ ਹੋਈ ਟੋਣੇ-ਟੋਟਕੇ ਦੀ ਹਾਨਿਕਾਰਕ ਸ਼ਕਤੀ—ਨੂੰ ਭੋਜਨ, ਬਰਤਨ, ਪਾਸੇ, ਹਥਿਆਰ, ਡੋਲ/ਨਗਾਰਾ, ਫੌਜ ਆਦਿ ਰੋਜ਼ਮਰ੍ਹਾ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸਾਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਹੋਈ ਟਟੋਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਸਨੂੰ “ਚੁੱਕ ਕੇ” ਉਸਦੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ ਫੜਨ-ਅਤੇ-ਵਾਪਸ-ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ਾਰਮੂਲਾ ਕ੍ਰਿਤਿਆ ਨੂੰ ਇਕ ਐਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਟਿਕਾਣੇਯੋਗ ਅਤੇ ਤਬਾਦਲੇਯੋਗ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਥਰਵਣਿਕ ਵਚਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾਣਨ, ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੁੜ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ, ਯੁੱਧਕ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਖੇਤਰਾਂ—ਜਿੱਥੇ ਗੁਪਤ ਨੁਕਸਾਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਹੀ ਇਸ ਸੂਕਤ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ।

Rishi: Atharvanic tradition (often anonymous/Angiras-type attribution in this kṛtyā cycle; varies by anukramaṇī) | Devata: Kṛtyā (as hostile entity) and the counteracting Atharvanic power of reversal | 12 Mantras