Anuvaka 4

Sukta 31

અથર્વવેદ ૫.૩૧ એક કેન્દ્રિત પ્રત્યવાય (ઉલટાવ/પરતફેર) સૂક્ત છે. તેમાં શત્રુભાવવાળી કૃત્યાઃ—કૃત્રિમ રીતે રચાયેલો ટોણો/વિચક્રાફ્ટ—અન્ન, વાસણો, પાસાં, શસ્ત્રો, ઢોલ, સેના જેવા દૈનિક અને જાહેર સાધનોમાં ગૂંથાયેલી/છુપાયેલી હોવાનું અનુસરીને, તેને વિધિપૂર્વક “ઉઠાવી” તેના કર્તાઓ પર જ પાછી ફેરવવામાં આવે છે. વારંવાર આવતું ‘ઝપટવું–પાછું મોકલવું’નું સૂત્ર કૃત્યાને સ્થાનપાત્ર અને હસ્તાંતરિત થઈ શકે તેવી શક્તિ તરીકે દર્શાવે છે; અને તેને શોધી, નિષ્ક્રિય કરી, દિશા ફેરવી પાછી વાળવાની પ્રક્રિયા તરીકે અથર્વણી વાક્શક્તિને સ્થાપિત કરે છે. સમાજ, યુદ્ધ અને ઘરેલુ ક્ષેત્ર—જ્યાં ગુપ્ત હાનિ રોપાય છે એમ માનવામાં આવે છે—આ બધાનું સર્વગ્રાહી આવરણ જ આ સૂક્તનું બળ છે.

Rishi: Atharvanic tradition (often anonymous/Angiras-type attribution in this kṛtyā cycle; varies by anukramaṇī) | Devata: Kṛtyā (as hostile entity) and the counteracting Atharvanic power of reversal | 12 Mantras