Kumarakhanda
शिवविहारवर्णनम् (Śivavihāra-varṇana) — “Description of Śiva’s Divine Pastimes/Sojourn”
अध्याय १ मध्ये कुमारखण्डाची सुरुवात मंगळाचरण व शिवस्तुतीने होते. शिवाला पूर्ण, सत्यस्वरूप आणि विष्णू-ब्रह्मादि देवांनी स्तुत्य असे वर्णिले आहे. पुढे संवादात नारद ब्रह्मांना विचारतात—गिरिजाविवाहानंतर शंकर पर्वतावर परतल्यावर काय करीत होते, परमात्म्याला पुत्र कसा होऊ शकतो, आत्माराम प्रभूने विवाह का केला, आणि तारकाचा वध कसा झाला. ब्रह्मा ‘दिव्य रहस्य’ अशी गुह्य-जन्मकथा सांगण्याचे वचन देतात, ज्याचा शेवट तारकासुराच्या धर्म्य विनाशात होतो. ही कथा पापनाशिनी, विघ्नविनाशिनी, मंगळप्रदा व कर्ममूळ छेदणारी मोक्षबीज आहे; श्रद्धेने ऐकणाऱ्याचे कल्याण होते, असे अध्यायात प्रतिपादन आहे.
शिवपुत्रजननवर्णनम् — Description of the Birth/Manifestation of Śiva’s Son
या अध्यायात ब्रह्मा सांगतात की महादेव योगविद्येचे स्वामी व कामत्यागी असूनही पार्वतीचा अपमान होईल या भीतीने व तिच्या मानासाठी दाम्पत्य-संयोगाचा त्याग करत नाहीत. पुढे भक्तवत्सल शिव दैत्यपीडित देवांवर विशेष करुणा करून त्यांच्या द्वारी येतात. शिवांना पाहून विष्णू व ब्रह्मासह देवगण हर्षित होऊन स्तुती करतात आणि तारकादी दैत्यांचा नाश व देवांचे रक्षण करण्याची विनंती करतात. शिव तत्त्वतः सांगतात—जे भवितव्य आहे ते घडणारच; ते रोखता येत नाही. त्यानंतर ते आपल्या विसर्जित/विस्थापित वीर्य-तेजाचा उल्लेख करून प्रश्न उपस्थित करतात—ते तेज कोण धारण करील? अशा रीतीने देवसंकट, शिवकृपा आणि दिव्य पुत्रप्रकट्याची कारणसाखळी जोडली जाते।
कार्तिकेयलीलावर्णनम् (Narration of Kārttikeya’s Divine Play)
या अध्यायात नारदांच्या प्रश्नावर ब्रह्मा पुढील वृत्तांत सांगतात. विधीच्या प्रेरणेने विश्वामित्र शिवाच्या तेजस्वी पुत्राच्या अलौकिक धामात योग्य वेळी येतात; त्या दिव्य दर्शनाने ते पूर्णकाम, आनंदित होऊन प्रणाम व स्तुती करतात. शिवसुत सांगतो की हा भेटीचा योग शिवेच्छेने झाला असून वैदिक विधीने योग्य संस्कार करण्याची विनंती करतो; त्याच दिवसापासून तो विश्वामित्रांना आपला पुरोहित नेमून चिरसम्मान व सर्वत्र पूज्यता देण्याचे वचन देतो. विश्वामित्र विस्मित होऊन म्हणतात—मी जन्माने ब्राह्मण नाही, गाधीवंशीय क्षत्रिय; ‘विश्वामित्र’ म्हणून प्रसिद्ध आणि ब्राह्मणसेवेत तत्पर आहे. अध्यायात दिव्यदर्शन, स्तुती, कर्मवैधता व वर्ण-अधिकाराचा सूक्ष्म विचार गुंफला आहे।
कार्त्तिकेयान्वेषण-नन्दिसंवाद-वर्णनम् (Search for Kārttikeya and the Nandī Dialogue)
हा अध्याय संवादरूप आहे. नारद ब्रह्म्याला विचारतो की कृत्तिकांनी शिवपुत्राला उचलून नेल्यानंतर पुढे काय घडले. ब्रह्मा सांगतो की काळ लोटतो आणि हिमाद्रीकन्या पार्वती/दुर्गा या घटनेपासून अनभिज्ञ राहते; नंतर ती चिंताकुल होऊन शिववीर्याच्या गतीविषयी प्रश्न करते—ते गर्भात न जाता पृथ्वीवर का पडले, कुठे गेले, आणि अव्यय दिव्यशक्ती कशी गुप्त किंवा व्यर्थ वाटू शकते. जगदीश्वर महेश्वर शांतपणे देव-ऋषींची सभा बोलावून पार्वतीचे संशय दूर करण्याची व्यवस्था करतो. शीर्षकानुसार कथा ‘कार्त्तिकेय-अन्वेषण’ व ‘नन्दी-संवाद’ यांकडे वळते, जिथे कार्त्तिकेयाची स्थिती आणि दिव्य ऊर्जेच्या गूढता-प्रकटतेचे तात्त्विक कारण स्पष्ट होते।
कुमाराभिषेकवर्णनम् — Description of Kumāra’s Abhiṣeka (Consecration/Installation)
या अध्यायात ब्रह्मा पार्वतीच्या आज्ञेने विश्वकर्म्याने घडवलेला विशाल, अनेकचाकी, मनोवेगाने धावणारा दिव्य रथ पाहतो; तो श्रेष्ठ परिचारकांनी वेढलेला असतो. भक्तभावाने अनंत हृदयविदीर्ण होऊन रथावर चढतो. परमेश्वराच्या शक्तीतून उत्पन्न परमबुद्धिमान कुमार/कार्त्तिकेय प्रकट होतो. शोकाकुल, विस्कटलेल्या कृतिका येऊन त्याच्या प्रस्थानास मातृधर्मभंग म्हणत विरोध करतात; प्रेमाने वाढवलेल्या पुत्राच्या विरहाने विलाप करत त्याला उराशी धरून त्या मूर्च्छित होतात. कुमार अध्यात्मोपदेश देऊन त्यांना जागे करतो व सांत्वन करतो, विरहाला अंतर्ज्ञान व दैवी व्यवस्था म्हणून समजावतो. मग कृतिका व शिवगणांसह रथारोहण करून मंगल दृश्य-नादांत पित्याच्या धामाकडे प्रस्थान करतो; अभिषेक व औपचारिक मान्यतेची भूमिका सिद्ध होते.
कुमाराद्भुतचरितवर्णनम् — Description of Kumāra’s Wondrous Deeds
अध्याय ६ मध्ये ब्रह्मा नारदांना एक कथानक सांगतात. नारद नावाचा एक ब्राह्मण कुमार/कार्त्तिकेय/गुह यांच्या चरणी शरण जाऊन त्यांच्या करुणा व विश्वाधिपत्याचे स्तवन करतो. तो सांगतो की त्याने अजमेध-अध्वर (छागयज्ञ) आरंभ केला; पण बांधलेला बकरा बंधन तोडून पळून गेला. पुष्कळ शोधूनही तो सापडला नाही, त्यामुळे यज्ञभंग होऊन यज्ञफल नष्ट होण्याची भीती आहे. ‘आपण रक्षक असताना यज्ञ अपयशी होऊ नये; आपल्यावाचून दुसरा आश्रय नाही; देव, हरि-ब्रह्मा इत्यादी आपली स्तुती करतात’ असे तो निवेदन करतो. शेवटी यज्ञ पूर्ण व्हावा म्हणून कुमारांनी कृपापूर्वक हस्तक्षेप करावा अशी प्रार्थना करून पुढील अद्भुतचरित्राची भूमिका तयार होते।
युद्धप्रारम्भवर्णनम् — Description of the Commencement of Battle
या अध्यायात देवांनी शिवाची प्रभावी दिव्य नीती आणि कुमाराला प्राप्त झालेले तेज पाहून पुन्हा आत्मविश्वास मिळविला. कुमाराला अग्रभागी ठेवून त्यालाच मोहिमेचे रणनैतिक व पावन केंद्र मानून देवसेना सज्ज होते. देवांची तयारी कळताच तारक मोठ्या सैन्यासह त्वरित प्रतिमोर्चा घेऊन युद्धासाठी पुढे येतो. त्याचा पराक्रम पाहून देवगण गर्जना करून मनोबल दाखवितात. तेव्हा शंकर-प्रेरित व्योमवाणी होते—‘कुमार पुढे असेल तर विजय निश्चित’; अशा रीतीने युद्ध शिवाधिष्ठित, आज्ञापालनावर आधारित धर्मकार्य म्हणून मांडले जाते.
देवदैत्यसामान्ययुद्धवर्णनम् — Description of the General Battle Between Devas and Daityas
या अध्यायात देव व दैत्य/असुर यांच्यातील घोर सामान्य युद्धाचे वर्णन आहे. ब्रह्मा नारदांना सांगतात की दैत्यांच्या प्रबळ तेज व बळापुढे देवांना पराभव पत्करावा लागतो; वज्रधर इंद्र आघाताने व्याकुळ होतो, इतर लोकपाल व देवही शत्रुतेज सहन न झाल्याने पराभूत होऊन पळ काढतात. असुर सिंहनादासारखे जयघोष करून रणकोलाहल माजवतात. याच वळणावर शिवकोपोद्भव वीरभद्र आपल्या वीर गणांसह प्रकट होऊन तारकास थेट सामोरा जातो व युद्धासाठी सज्ज होतो; त्यामुळे देवपराजयाची कथा शिवपक्षीय प्रत्याक्रमणाकडे वळते. हा अध्याय संक्रमणकारी—असुरप्राबल्य, मुख्य विरोधी तारक, आणि शैव उपाय म्हणून वीरभद्राचा प्रवेश—स्थिर करतो.
तारकवाक्य-शक्रविष्णुवीरभद्रयुद्धवर्णनम् — Account of Tāraka’s declarations and the battle involving Śakra (Indra), Viṣṇu, and Vīrabhadra
या अध्यायात तारकासुरामुळे देवांवर आलेले संकट ब्रह्माच्या वरदान-नियमांच्या चौकटीत मांडले आहे. ब्रह्मा गुहाला (पार्वतीसुत, शिवसुत) सांगतात की ब्रह्मदत्त वरामुळे विष्णू तारकाचा वध करू शकत नाहीत; म्हणून विष्णू-तारक संग्राम निष्फळ ठरतो. तारकवधास एकमेव समर्थ गुहच असून शंकरापासून त्यांचा अवतारही तारकविनाशासाठीच आहे. ब्रह्मा गुहाला बालक किंवा केवळ युवक नव्हे, तर कार्यतः अधिपती व देवांचा रक्षक म्हणून प्रतिष्ठित करून त्वरित तयारीची आज्ञा देतात. तारकाच्या तपोबलामुळे इंद्र व लोकपालांचा पराभव आणि विष्णूची अस्वस्थता वर्णिली आहे. गुहाच्या उपस्थितीत देव पुन्हा युद्धास प्रवृत्त होतात; ब्रह्माज्ञा—‘पापपुरुष’ तारकाचा वध करून त्रैलोक्य पुन्हा सुखी करा. हा रुद्रसंहितेच्या कुमारखण्डातील नववा अध्याय आहे।
तारक-कुमार-युद्धवर्णनम् / Description of the Battle between Tāraka and Kumāra
या अध्यायात तारक-वध प्रसंगातील युद्ध अधिकच तीव्र होते. ब्रह्मा सांगतात की कुमार वीरभद्राला आवरून शिवाच्या कमलचरणांचे स्मरण करीत तारकाचा वध करण्याचा दृढ संकल्प करतो. कार्तिकेयाची रणतत्परता, गर्जना, क्रोध आणि सभोवतालची सेना यांचे वर्णन येते; देव व ऋषी जयघोष व स्तुती करून त्याचे अभिनंदन करतात. हा सामना केवळ वैयक्तिक द्वंद्व न राहता सर्वलोकांना भयभीत करणारा विश्वव्यापी महासंग्राम ठरतो. दोन्ही वीर शक्ती-शस्त्रांनी परस्पर प्रहार करतात; वैतालिक व खेचर अशा पद्धती, मंत्र आणि युक्ती यांचाही उल्लेख आहे. मस्तक, गळा, जांघा, गुडघे, कंबर, छाती व पाठ इत्यादी अनेक ठिकाणी परस्पर विद्ध व आघात होत समबळाचा दीर्घ, घोर द्वंद्व चालू राहतो आणि पुढील कथानिराकरणाची भूमिका तयार होते.
क्रौञ्चशरणागमनम् तथा बाणासुरवधः (Krauñca Seeks Refuge; Slaying of Bāṇāsura)
या अध्यायात ब्रह्मा सांगतात की बाणाने विद्ध व पीडित झालेला क्रौञ्च पर्वत कुमार स्कंदाच्या आश्रयास येतो. तो नम्रतेने जवळ जाऊन स्कंदाच्या कमलचरणी साष्टांग प्रणाम करतो आणि त्यांना देवेश व तारकासुर-नाशक म्हणत स्तुती करून बाणासुरापासून संरक्षण मागतो. भक्तपालक स्कंद प्रसन्न होऊन आपली अनुपम शक्ती (आयुध) धारण करतात व मनाने शिवाचे स्मरण करून, शिवाधीन सामर्थ्याने, बाणावर शक्ती फेकतात. तेव्हा महाघोष होतो, दिशा व आकाश तेजाने प्रज्वलित होतात; क्षणार्धात बाणासुर सैन्यासह भस्म होतो आणि शक्ती परत येते. अध्याय शरणागती, स्तुती आणि तत्क्षणी दैवी प्रतिसाद यांची प्रभावीता दर्शवितो।
तारकवधोत्तरं देवस्तुतिः पर्वतवरप्रदानं च / Devas’ Hymn after Tāraka’s Slaying and the Bestowal of Boons upon the Mountains
या अध्यायात ब्रह्मा तारकवधानंतर देवांचा आनंद वर्णन करतो. विष्णूसह सर्व देव शंकरपुत्र कुमार/स्कंद याची दीर्घ स्तुती करतात; दत्त-दैवी अधिकाराने तो सृष्टी-स्थिती-लय यांचा कर्ता व नियंता आहे असे मानून देवसंरक्षण व धर्मव्यवस्थेची स्थिरता यासाठी प्रार्थना करतात. स्तुतीने प्रसन्न झालेला कुमार क्रमाने वर देतो. या भागात तो पर्वतांना उद्देशून त्यांना तपस्वी, यज्ञकर्मी व तत्त्वज्ञ यांच्याकडून पूज्य ठरवतो आणि पुढे ते शंभूचे विशेष रूप व शिवलिंग-रूप म्हणून प्रकट होतील अशी भविष्यवाणी करतो. अध्यायात विजयोनंतरची स्तुती, अभयदान आणि भूमीचे पावनीकरण यांचा संगम दिसतो.
गणेशोत्पत्ति-प्रसङ्गः / Episode on the Origin of Gaṇeśa (Śvetakalpa Account)
अध्याय १३ मध्ये सूत सांगतात—तारकारि (स्कंद) याच्याशी संबंधित अद्भुत प्रसंग ऐकून नारद आनंदित होऊन ब्रह्मदेवांना गणेशाच्या परमकथेचा योग्य विधी विचारतात. ते गणेशाचे ‘सर्वमंगल’ दिव्य जन्मचरित्र व जीवन-प्रसंग मागतात. ब्रह्मा कल्पभेद स्पष्ट करून पूर्वी सांगितलेली कथा आठवतात—शनीच्या दृष्टीने बालकाचे शिरच्छेद होणे व नंतर गजशिराची स्थापना. त्यानंतर ते श्वेतकल्पातील वृत्तांत सांगू लागतात, ज्यात कारणपरंपरेत शिव करुणेने शिरच्छेद करतात. पुढे सिद्धांत ठाम केला जातो—परम कर्ता शंकरच; शंभू जगदीश्वर, निर्गुण व सगुण दोन्ही; त्यांच्या लीलेंतून सृष्टी-स्थिती-प्रलय होतो. शिवविवाहानंतर कैलासला परतल्यावर योग्य काळी गणपतीच्या प्राकट्याची भूमिका तयार होते; पार्वती जया-विजया सख्यांसह विचारविनिमय करतात, ज्यातून पुढील द्वारपालन, प्रवेश-नियमन व गृह-दैवी हेतूचे प्रसंग उभे राहतात।
द्वारपाल-गणेशसंवादः / The Dialogue at the Gate: Gaṇeśa and Śiva’s Gaṇas
अध्याय १४ मध्ये पवित्र द्वारावरचा संघर्ष येतो. ब्रह्मा सांगतात की शिवाच्या आज्ञेने क्रुद्ध शिवगण येऊन द्वारपाल—गिरिजापुत्र गणेश—याची ओळख, उत्पत्ती व हेतू विचारतात आणि बाजूला होण्याची आज्ञा देतात. दंड हातात घेऊन निर्भय गणेश उलट त्यांनाच प्रश्न विचारून द्वारावर त्यांच्या विरोधी भूमिकेला आव्हान देतो. गण परस्परांत त्याची थट्टा करतात; मग आपण शंकराचे सेवक असून शंकराच्या आदेशाने त्याला रोखायला आलो आहोत असे सांगतात, आणि त्याला गणसदृश मानूनच वध टाळतो अशी धमकी देतात. तरीही गणेश द्वार सोडत नाही. शेवटी गण शिवाला वृत्तांत सांगतात; या प्रसंगातून अधिकार, सान्निध्य व अनुमती यांची शैव दृष्टीने कसोटी लागते.
गणेश-वाक्यं तथा गणानां समर-सन्नाहः | Gaṇeśa’s Challenge and the Mustering of the Gaṇas
या अध्यायात युद्धाची पूर्वतयारी व वाक्-उत्तेजना वर्णिली आहे. ब्रह्मा सांगतात की एका महाप्रभावी अधिकार्याच्या संबोधनानंतर सर्व पक्ष दृढ निश्चय करून पूर्ण सज्जतेने शिवधाम/मंदिर-परिसराकडे निघतात. गणेश श्रेष्ठ गणांचे आगमन पाहून रणमुद्रा धारण करतात व त्यांना थेट संबोधतात. ते या भेटीला शिवाज्ञा-परिपालनाची निष्ठा-परीक्षा ठरवतात आणि स्वतःला ‘बाल’ म्हणत आव्हानाची लज्जा व उपदेशात्मक धार वाढवतात—अनुभवी योद्ध्यांनी बालकाशी युद्ध केले तर त्यांची लाज पार्वती व शिव यांच्या साक्षीने उघड होईल. ते अटी समजावून यथाविधी संग्राम करण्यास सांगतात व त्रिलोकी कोणीही घडणारे थांबवू शकत नाही अशी घोषणा करतात. मग गण ताडित होऊनही प्रेरित होतात, विविध आयुधांनी सज्ज होऊन युद्धासाठी एकत्र येतात; शिवाच्या सर्वोच्च अधिपत्याखाली दिव्य लीला-रूप संघर्षात अधिकार, शिस्त व अनुशासन यांचा अर्थ अधोरेखित होतो।
युद्धप्रसङ्गः—देवगणयुद्धे शिवविष्णुसंयोगः / Battle Episode—Śiva–Viṣṇu Convergence in the Devas’ Conflict
या अध्यायात ब्रह्मा नारदांना युद्धप्रसंग सांगतात. शक्तीने समर्थ असा दुर्जेय बाल-योद्धा आणि देवगण यांच्यात घनघोर संग्राम होतो; तरी देव शिवपादांबुज-स्मरणाने अंतःस्थैर्य राखतात. विष्णूंना पाचारण केले जाते व ते महाबलाने रणात उतरतात. शत्रूची विलक्षण सहनशक्ती पाहून शिव म्हणतात की त्याचा पराभव थेट बळाने नव्हे, तर छल/युक्तीनेच होऊ शकतो. शिवांचे निरगुण असूनही गुणरूप असणे स्पष्ट केले आहे आणि त्यांच्या सान्निध्यामुळे इतर देव रणभूमीवर एकत्र येतात. शेवटी सलोखा, शिवगणांचा हर्ष आणि सर्वांचा उत्सव—संकटानंतर शिवाधीन धर्मव्यवस्थेची पुनर्स्थापना दर्शविली आहे।
देव्याः क्रोधः शक्तिनिर्माणं च (Devī’s Wrath and the Manifestation of the Śaktis)
या अध्यायात नारद ब्रह्मदेवांना महादेवीच्या प्रसंगानंतर काय घडले ते विचारतात. ब्रह्मा सांगतात—गण वाद्ये वाजवून मोठा उत्सव करतात; पण शिव एका शिरच्छेदनानंतर शोकाकुल होतात. गिरिजा/देवी तीव्र क्रोध व दुःखाने आपली हानी विलापते आणि अपराधी गणांचा नाश करावा किंवा प्रलय आरंभावा असा विचार करते. त्या क्षणी जगदंबा असंख्य शक्ती प्रकट करते; त्या शक्ती देवीला नमस्कार करून आज्ञा मागतात. महामाया, शंभुशक्ती/प्रकृतीस्वरूपा देवी त्यांना विलंब न करता लय-সংहारकार्य करण्याची ठाम आज्ञा देते; त्यामुळे शोकातून क्रोध, शक्तींचे प्रकटीकरण आणि विश्वव्यवस्था विरुद्ध विनाशवेग यांचा ताण स्पष्ट होतो.
गणेशाभिषेक-वरदान-विधानम् | Gaṇeśa’s Consecration, Boons, and Prescribed Worship
अध्याय १८ हा नारद–ब्रह्मा संवाद आहे. गिरिजा देवीने पुत्र जिवंत पाहिल्यानंतर पुढे काय घडले, हे नारद विचारतात. ब्रह्मा ‘महोत्सव’ सांगतात—देव व गणाध्यक्ष शिवपुत्राला दुःखमुक्त करून विधिपूर्वक अभिषेक करतात, त्याला गजानन व शिवगणांचा नायक म्हणून प्रतिष्ठित करतात. देवी शिवा मातृआनंदाने बालकाला आलिंगन देऊन वस्त्रे-आभूषणे अर्पण करते व सिद्धी इत्यादी शक्तींनी सहित पूजन करते. पुढे वरदान-विधान—गणेशाचे पूर्वपूज्यत्व आणि अमरांमध्ये सदैव शोकवर्जितत्व. मुखावरील शेंदूर हे मानवांसाठी शेंदूराने पूजा करण्याचा निर्देश ठरतो; पुष्प, चंदन, सुगंध, नैवेद्य, नीराजन इ. उपचार सांगून शुभारंभाला गणेशपूजेचा प्रमाणित विधी ठरविला आहे।
गणेश-षण्मुखयोः विवाहविचारः / Deliberation on the Marriages of Gaṇeśa and Ṣaṇmukha
या अध्यायात नारद गणेशाच्या दिव्य जन्मकथा व पराक्रम ऐकून “ततः किमभवत्?” असे विचारतात, ज्यामुळे शिव‑शिवेची कीर्ती वाढून महान आनंद होतो. ब्रह्मा त्यांच्या करुणामय जिज्ञासेचे कौतुक करून क्रमाने वृत्तांत सांगतो. शिव व पार्वती स्नेही माता‑पित्याप्रमाणे गणेश व षण्मुखावर वाढत्या चंद्रासारखे वाढत जाणारे प्रेम करतात. पालकांच्या जपणुकीने पुत्रांचे सुख वाढते आणि तेही भक्तीपूर्ण परिचर्येने आई‑वडिलांची सेवा करतात. पुढे एकांतात शिव‑शिवा प्रेमाने एकरूप होऊन विचार करतात की दोन्ही पुत्र विवाहयोग्य झाले आहेत; म्हणून दोघांचे शुभ विवाह योग्य विधी‑काळाने कसे करावेत. लीला आणि धर्मनिष्ठ विधिचिंतन यांचा संगम पुढील विवाह‑व्यवस्थेची पार्श्वभूमी तयार करतो.
गणेशविवाहोत्सवः तथा सिद्धि-बुद्धि-सन्तानवर्णनम् | Gaṇeśa’s Wedding Festival and the Progeny of Siddhi & Buddhi
या अध्यायात गणेशाच्या विवाहविधीचा शुभ समारोप व त्याचा दिव्य महोत्सव वर्णिला आहे. ब्रह्मा देवसृष्टीतील घडामोडी पाहून विश्वरूप प्रजापतीचा संतोष आणि त्याच्या तेजस्वी कन्या—सिद्धी व बुद्धी—यांचा उल्लेख करतो. शंकर व गिरिजा गणेशाचा महोत्सव-विवाह घडवितात; देव व ऋषी आनंदाने सहभागी होतात आणि विश्वकर्मा विधिपूर्वक व्यवस्था करतो. या मंगल प्रसंगाने शिव-पार्वतीचा मनोरथ पूर्ण होतो. पुढे काही काळाने सिद्धीपासून क्षेम आणि बुद्धीपासून लाभ असे दोन दिव्य पुत्र गणेशाला होतात—कल्याण/सुरक्षा व समृद्धि/लाभ यांचे प्रतीक. गणेशाचा आनंद अवर्णनीय सांगितला असून, कथा पृथ्वी परिभ्रमण करून एका आगंतुकाच्या आगमनाकडे वळते.