गणेश-वाक्यं तथा गणानां समर-सन्नाहः | Gaṇeśa’s Challenge and the Mustering of the Gaṇas

Verse 1

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ता विभुना तेन निश्चयं परमं गताः । सन्नद्धास्तु तदा तत्र जग्मुश्च शिवमन्दिरम्

ब्रह्मा म्हणाले—त्या सर्वव्यापी प्रभूने असे सांगितल्यावर त्यांनी परम निश्चय धारण केला। मग तेथेच पूर्ण सन्नद्ध होऊन ते शिवमंदिरास गेले।

Verse 2

गणेशोऽपि तथा दृष्ट्वा ह्यायातान्गणसत्तमान् । युद्धाऽऽटोपं विधायैव स्थितांश्चैवाब्रवीदिदम्

गणेशानेही त्या श्रेष्ठ गणांना येताना पाहून तत्क्षणी युद्धाची तयारी केली; आणि ठाम उभा राहून त्यांना हे वचन सांगितले।

Verse 3

गणेश उवाच । आयांतु गणपास्सर्वे शिवाज्ञाप रिपालकाः । अहमेकश्च बालश्च शिवाज्ञापरिपालकः

गणेश म्हणाला—शिवाज्ञेचे रक्षक असलेले सर्व गणपती येथे या। मी एकटाच बालक आहे, तरीही मीही शिवाज्ञेचा रक्षक आहे।

Verse 4

तथापि पश्यतां देवी पार्वती सूनुजं बलम् । शिवश्च स्वगणानां तु बलं पश्यतु वै पुनः

तरीही देवी पार्वतीने आपल्या पुत्राचे बळ पाहावे; आणि शिवानेही पुन्हा आपल्या गणांचे सामर्थ्य नक्की पाहावे।

Verse 5

बलवद्बालयुद्धं च भवानीशिव पक्षयोः । भवद्भिश्च कृतं युद्धं पूर्वं युद्धविशारदैः

भवानी व शिव या दोन्ही पक्षांत बलवान पण बालसुलभ युद्ध झाले; हे युद्धविशारदांनो, असेच युद्ध तुम्हीही पूर्वी केले होते।

Verse 6

मया पूर्वं कृतं नैव बालोस्मि क्रियतेऽधुना । तथापि भवतां लज्जा गिरिजाशिवयोरिह

मी हे पूर्वी केले नाही; मी तर बालक आहे, आता करीत आहे. तरीही गिरिजा व शिव यांच्या समोर या बाबतीत तुमच्यात लज्जायुक्त संयम असावा।

Verse 7

ममैवं तु भवेन्नैव वैपरीत्यं भविष्यति । ममैव भवतां लज्जा गिरिजाशिवयोरिह

मी जसे सांगितले तसेच होईल, याचा उलटपणा होणार नाही. येथे गिरिजा व शिव यांच्या समोर अनुचिततेची लाज माझ्यावरच येईल, तुमच्यावर नाही।

Verse 8

एवं ज्ञात्वा च कर्त्तव्यः समरश्च गणेश्वराः । भवद्भिस्स्वामिनं दृष्ट्वा मया च मातरं तदा

हे गणेश्वरा, हे जाणून आता समर करावाच. तुम्ही आपल्या स्वामीचे दर्शन केले आहे आणि मीही त्या वेळी मातृदेवीचे दर्शन केले होते.

Verse 9

क्रियते कीदृशं युद्धं भवितव्यं भवत्विति । तस्य वै वारणे कोऽपि न समर्थस्त्रिलोकके

“कसे युद्ध करावे? जे होणार ते होऊ दे.” असा निश्चय करून, त्या घडणाऱ्या प्रसंगाला थांबविण्यास त्रैलोक्यात कोणीही समर्थ नव्हता.

Verse 10

ब्रह्मोवाच । इत्येवं भर्त्सितास्ते तु दंडभूषितबाहवः । विविधान्यायुधान्येवं धृत्वा ते च समाययुः

ब्रह्मा म्हणाले—अशा रीतीने धारेवर धरले गेलेले, दंडांनी भूषित भुजा असलेले ते योद्धे विविध शस्त्रे धारण करून एकत्र आले.

Verse 11

घर्षयन्तस्तथा दंतान् हुंकृत्य च पुनःपुनः । पश्य पश्य ब्रुवंतश्च गणास्ते समुपागताः

दात घासीत, पुन्हा पुन्हा भयंकर “हुँ” असा हुंकार देत, आणि “पहा! पहा!” असे ओरडत, ते गण (शिवाचे सेवक) धावून येऊन समोर उभे राहिले.

Verse 12

नंदी प्रथममागत्य धृत्वा पादं व्यकर्षयत् । धावन्भृंगी द्वितीयं च पादं धृत्वा गणस्य च

नंदी प्रथम आला व पाय धरून तो मागे ओढू लागला. मग भृंगी धावत येऊन त्या गणाचा दुसरा पायही धरून ओढू लागला.

Verse 13

यावत्पादे विकर्षन्तौ तावद्धस्तेन वै गणः । आहत्य हस्तयोस्ताभ्यामुत्क्षिप्तौ पादकौ स्वयम्

जोपर्यंत ते दोघे त्याचे पाय ओढीत होते, तोपर्यंत त्या गणाने (गणेशाने) हाताने त्यांना मारले. त्यांच्या हातांवर प्रहार करून त्याने स्वतःचे पाय उचलून झटकून सोडवले.

Verse 14

अथ देवीसुतो वीरस्सगृह्य परिघं बृहत् । द्वारस्थितो गणपतिः सर्वानापोथयत्तदा

मग देवीपुत्र वीर गणपतीने मोठा परिघ (लोखंडी दंड) उचलला; दाराशी उभा राहून त्याने त्या वेळी सर्वांना परतवून लावले।

Verse 15

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वि० रुद्रसंहितायां च कुमारखण्डे गणेशयुद्धवर्णनं नाम पञ्चदशोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीशिवमहापुराणाच्या द्वितीय भागातील रुद्रसंहितेच्या कुमारखण्डात ‘गणेशयुद्धवर्णन’ नामक पंधरावा अध्याय समाप्त झाला।

Verse 16

केषांचिजानुनी तत्र केषांचित्स्कंधकास्तथा । सम्मुखे चागता ये वै ते सर्वे हृदये हताः

तेथे काहींची गुडघे मोडली, काहींचे खांदेही तसेच; आणि जे खरोखर समोर येऊन भिडले, ते सर्व हृदयप्रदेशी घाव लागून कोसळले।

Verse 17

केचिच्च पतिताभूमौ केचिच्च विदिशो गताः । केषांचिच्चरणौ छिन्नौ केचिच्छर्वान्तिकं गताः

काही जण भूमीवर कोसळले, काही जण निरनिराळ्या दिशांना पळाले। काहींचे चरण छिन्न झाले, आणि काही शर्व—शिवाच्या—सान्निध्यास गेले।

Verse 18

तेषां मध्ये तु कश्चिद्वै संग्रामे सम्मुखो न हि । सिंहं दृष्ट्वा यथा यांति मृगाश्चैव दिशो दश

त्यांच्यातला एकही जण युद्धात समोर उभा राहिला नाही. जसे सिंह पाहताच हरिणे दहा दिशांना पळतात, तसे ते भयाने विखुरले.

Verse 19

तथा ते च गणास्सर्वे गताश्चैव सहस्रशः । परावृत्य तथा सोपि सुद्वारि समुपस्थितः

तसेच ते सर्व गण हजारोंच्या संख्येने निघून गेले. मग तोही परत फिरून शुभ द्वारी येऊन उभा राहिला.

Verse 20

कल्पांतकरणे कालो दृश्यते च भयंकरः । यथा तथैव दृष्टस्स सर्वेषां प्रलयंकरः

कल्पाच्या अंतकाळी काळ अत्यंत भयंकर दिसतो. जसा-तसा तो दिसला तरी तो सर्वांचा प्रलयकर्ता आहे.

Verse 21

एतस्मिन्समये चैव सरमेशसुरेश्वराः । प्रेरिता नारदेनेह देवास्सर्वे समागमन्

त्याच वेळी नारदाच्या प्रेरणेने देवांचे अधिपती व श्रेष्ठ देवगण—सर्व देव तेथे एकत्र जमले।

Verse 22

समब्रुवंस्तदा सर्वे शिव स्य हितकाम्यया । पुरःस्थित्वा शिवं नत्वा ह्याज्ञां देहि प्रभो इति

तेव्हा शिवाच्या हितासाठी सर्वांनी त्यांच्या समोर उभे राहून शिवाला नमस्कार करून म्हटले—“हे प्रभो, आम्हांस आज्ञा द्या.”

Verse 23

त्वं परब्रह्म सर्वेशस्सर्वे च तव सेवकाः । सृष्टेः कर्ता सदा भर्ता संहर्ता परमेश्वरः

आपण परब्रह्म, सर्वेश्वर आहात; आणि सर्व जीव आपलेच सेवक आहेत. आपणच सृष्टीचे कर्ते, सदैव पालनकर्ते आणि संहारकर्ते—हे परमेश्वर—आहात।

Verse 24

रजस्सत्त्वतमोरूपो लीलया निर्गुणः स्वतः । का लीला रचिता चाद्य तामिदानीं वद प्रभो

हे प्रभो, आपण स्वभावतः निर्गुण आहात; तरीही लीलामात्रेने रज, सत्त्व, तम अशी रूपे धारण करता. आदौ आपण जी लीला रचिली, ती आता मला सांगा, हे स्वामी।

Verse 25

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां मुनिश्रेष्ठ महेश्वरः । गणान् भिन्नांस्तदा दृष्ट्वा तेभ्यस्सर्वं न्यवेदयत्

ब्रह्मा म्हणाले—हे मुनिश्रेष्ठ, त्यांचे वचन ऐकून महेश्वरांनी तेव्हा गण विभक्त झालेले पाहिले आणि त्यांना सर्व विषय नीटपणे सांगून स्पष्ट केला।

Verse 26

अथ सर्वेश्वरस्तत्र शंकरो मुनिसत्तम । विहस्य गिरिजानाथो ब्रह्माणं मामुवाच ह

मग, हे मुनिसत्तम, सर्वेश्वर शंकर हसले; आणि गिरिजानाथ शिवांनी मला—ब्रह्माला—म्हटले।

Verse 27

शिव उवाच । ब्रह्मञ्छृणु मम द्वारि बाल एकस्समास्थितः । महाबलो यष्टिपाणिर्गेहावेशनिवारकः

शिव म्हणाले—हे ब्रह्मन्, ऐक. माझ्या द्वारी एकच बालक उभा आहे—अतिबलवान, हातात दंड धारण केलेला—आणि तो घरात प्रवेश रोखीत आहे.

Verse 28

महाप्रहारकर्ताऽसौ मत्पार्षदविघातकः । पराजयः कृतस्तेन मद्गणानां बलादिह

तो महाप्रहार करणारा आणि माझ्या पार्षदांचा संहार करणारा आहे. येथे त्याने बलाने माझ्या गणांचा पराभव घडविला आहे।

Verse 29

ब्रह्मन् त्वयैव गंतव्यं प्रसाद्योऽयं महाबलः । यथा ब्रह्मन्नयः स्याद्वै तथा कार्यं त्वया विधे

हे ब्रह्मन्, तुलाच जाऊन या महाबलवानास प्रसन्न करावे लागेल. हे विधाता, असा उपाय कर की नय व योग्य व्यवस्था निश्चित होईल।

Verse 30

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य प्रभोर्वाक्यमज्ञात्वाऽज्ञानमोहितः । तदीयनिकटं तात सर्वैरृषिवरैरयाम्

ब्रह्मा म्हणाले—प्रभूचे वचन असे ऐकूनही, ते न कळल्याने अज्ञानाने मोहित होऊन, हे तात, मी सर्व श्रेष्ठ ऋषींंसह त्याच्या निकट गेलो।

Verse 31

समायान्तं च मां दृष्ट्वा स गणेशो महाबली । क्रोधं कृत्वा समभ्येत्य मम श्मश्रूण्यवाकिरत्

मला येताना पाहून तो महाबली गणेश क्रोधाने संतप्त झाला; जवळ येऊन त्याने माझी मिशी/दाढी उपटून खाली विखुरली।

Verse 32

क्षम्यतां क्षम्यतां देव न युद्धार्थं समागतः । ब्राह्मणोहमनुग्राह्यः शांतिकर्तानुपद्रवः

क्षमस्व, क्षमस्व, हे देव! मी युद्धासाठी आलो नाही. मी ब्राह्मण आहे, अनुग्रहास पात्र; मी शांतिदाता, कोणालाही उपद्रव न करणारा।

Verse 33

इत्येवं ब्रुवति ब्रह्मंस्तावत्परिघमाददे । स गणेशो महावीरो बालोऽबालपराक्रमः

ब्रह्मा असे बोलत असतानाच गणेशाने तत्काळ मोठा परिघ उचलला. तो बालक असूनही महावीर होता; त्याचे पराक्रम सामान्यांपलीकडे होते.

Verse 34

गृहीतपरिघं दृष्ट्वा तं गणेशं महाबलम् । पलायनपरो यातस्त्वहं द्रुततरं तदा

हातात परिघ घेतलेल्या त्या महाबली गणेशाला पाहून, मी तेव्हा पळण्याचाच निश्चय केला आणि अधिक वेगाने निघून गेलो.

Verse 35

यात यात ब्रुवंतस्ते परिघेन हतास्तदा । स्वयं च पतिताः केचित्केचित्तेन निपातिताः

ते “चला, चला” असे म्हणत असतानाच परिघाच्या आघाताने तेव्हा कोसळले. काही स्वतःच पडले, तर काही त्या प्रहाराने पाडले गेले.

Verse 36

केचिच्च शिवसामीप्यं गत्वा तत्क्षणमात्रतः । शिवं विज्ञापयांचक्रुस्तद्वृत्तां तमशेषतः

त्यांपैकी काही जण तत्क्षणीच शिवसामीप्याला जाऊन, घडलेल्या सर्व घटनांचा संपूर्ण वृत्तान्त शिवांना निवेदन करू लागले।

Verse 37

तथाविधांश्च तान् दृष्ट्वा तद्वृत्तांतं निशम्य सः । अपारमादधे कोपं हरो लीलाविशारदः

त्यांना त्या अवस्थेत पाहून आणि सर्व वृत्तान्त ऐकून, दिव्य लीलांत निपुण हर असीम क्रोधाने भरून गेले।

Verse 38

इंद्रादिकान्देवगणान् षण्मुखप्रवरान् गणान् । भूतप्रेतपिशाचांश्च सर्वानादेशयत्तदा

तेव्हा त्यांनी इंद्र आदी देवगणांना, षण्मुख (कार्त्तिकेय) यांच्या नेतृत्वाखालील श्रेष्ठ गणांना, तसेच भूत-प्रेत-पिशाच सर्वांना आदेश दिला.

Verse 39

ते सर्वे च यथायोग्यं गतास्ते सर्वतो दिशम् । तं गणं हंतुकामा हि शिवाज्ञाता उदायुधाः

ते सर्वे यथायोग्य सर्व दिशांनी निघाले। शिवाज्ञेने शस्त्रधारी होऊन त्या गणाचा वध करण्याचीच इच्छा धरली होती।

Verse 40

यस्य यस्यायुधं यच्च तत्तत्सर्वं विशेषतः । तद्गणेशोपरि बलात्समागत्य विमोचितम्

ज्याचे ज्याचे जे जे शस्त्र होते, ते सर्व विशेषतः बलपूर्वक गणेशाकडे ओढले गेले; त्याच्याजवळ येताच ते निष्फळ होऊन गळून पडले।

Verse 41

हाहाकारो महानासीत्त्रैलोक्ये सचराचरे । त्रिलोकस्था जनास्सर्वे संशयं परमं गताः

चराचरांसह त्रैलोक्यात महान हाहाकार झाला। त्रिलोकीतील सर्व जन परम संशय व घोर अनिश्चिततेत पडले।

Verse 42

न यातं ब्रह्मणोऽप्यायुर्ब्रह्मांड क्षयमेति हि । अकाले च तथा नूनं शिवेच्छावशतः स्वयम्

ब्रह्म्याचे आयुष्यही अजून पूर्ण झाले नव्हते आणि ब्रह्मांडाचा क्षयही आला नव्हता। तरीही अकाली ते घडले—निश्चितच स्वयं शिवाच्या परम इच्छेने।

Verse 43

ते सर्वे चागतास्तत्र षण्मुखाद्याश्च ये पुनः । देवा व्यर्थायुधा जाता आश्चर्यं परमं गताः

तेव्हा ते सर्व तेथे येऊन पोहोचले—षण्मुख इत्यादीही सोबत होते। देवांची आयुधे निष्फळ झाली आणि ते परम आश्चर्यात मग्न झाले।

Verse 44

एतस्मिन्नन्तरे देवी जगदम्बा विबोधना । ज्ञात्वा तच्चरितं सर्वमपारं क्रोधमादधे

दरम्यान जगदंबा देवी—सदा जागृत व विवेकी—ते सर्व चरित्र जाणून अपार क्रोध धारण करू लागली.

Verse 45

शक्तिद्वयं तदा तत्र तया देव्या मुनीश्वर । निर्मितं स्वगणस्यैव सर्वसाहाय्यहेतवे

हे मुनीश्वर, तेव्हा त्या देवीने आपल्या गणांसाठी सर्व प्रकारच्या सहाय्यासाठी दोन शक्ती निर्माण केल्या.

Verse 46

एका प्रचंडरूपं च धृत्वातिष्ठन्महामुने । श्यामपर्वतसंकांशं विस्तीर्य मुखगह्वरम्

हे महामुने, त्यांपैकी एकीने अतिप्रचंड रूप धारण करून ठाम उभी राहिली; तिचे शरीर श्याम पर्वतासारखे होते आणि तिने मुखगुहा प्रचंडपणे पसरली.

Verse 47

एका विद्युत्स्वरूपा च बहुहस्तसमन्विता । भयंकरा महादेवी दुष्टदंडविधायिनी

दुसरी विद्युत्स्वरूप, अनेक हातांनी युक्त होती। ती भयंकर महादेवी दुष्टांना दंड देणारी होती.

Verse 48

आयुधानि च सर्वाणि मोचितानि सुरैर्गणैः । गृहीत्वा स्वमुखे तानि ताभ्यां शीघ्रं च चिक्षिपे

देवगणांनी फेकलेली सर्व शस्त्रे त्याने पकडून आपल्या मुखात घेतली आणि मग तीच शस्त्रे त्यांच्यावरच शीघ्र परत फेकली.

Verse 49

देवायुधं न दृश्येत परिघः परितः पुनः । एवं ताभ्यां कृतं तत्र चरितं परमाद्भुतम्

तेथे कोणतेही देवायुध दिसत नव्हते; फक्त परिघ (लोखंडी गदा-दंड)च सर्वत्र पुन्हा पुन्हा फिरत होता. अशा रीतीने त्या दोघांनी तेथे केलेले चरित्र परम अद्भुत होते.

Verse 50

एको बालोऽखिलं सैन्यं लोडयामास दुस्तरम् । यथा गिरिवरेणैव लोडितस्सागरः पुरा

त्या एकाच बालकाने दुस्तर असे सर्व सैन्य उध्वस्त केले; जसे पूर्वी महान पर्वताने सागर मथला गेला होता।

Verse 51

एकेन निहतास्सर्वे शक्राद्या निर्जरास्तथा । शंकरस्य गणाश्चैव व्याकुलाः अभवंस्तदा

त्या एकाच्यामुळे इंद्रादि सर्व अमर देवही पराभूत झाले; तेव्हा शंकरांचे गणसुद्धा अत्यंत व्याकुळ झाले।

Verse 52

अथ सर्वे मिलित्वा ते निश्श्वस्य च मुहुर्मुहुः । परस्परं समूचुस्ते तत्प्रहारसमाकुलाः

मग ते सर्वजण एकत्र झाले आणि वारंवार उसासे टाकीत, त्या प्रहारांनी व्याकुळ होऊन परस्परांशी बोलू लागले।

Verse 53

देवगणा ऊचुः । किं कर्तव्यं क्व गंतव्यं न ज्ञायंते दिशो दश । परिघं भ्रामयत्येष सव्यापसव्यमेव च

देवगण म्हणाले—“आता काय करावे आणि कुठे जावे? दहा दिशा कळेनाशा झाल्या आहेत। हा (प्रभाव) परिघ फिरवीत आहे—कधी डावीकडे, कधी उजवीकडे—आणि सर्वांना गोंधळात टाकीत आहे।”

Verse 54

ब्रह्मोवाच । एतत्कालेऽप्सरश्रेष्ठाः पुष्पचन्दनपाणयः । ऋषयश्च त्वदाद्या हि येऽतियुद्धेतिलालसाः

ब्रह्मा म्हणाले—त्या वेळी श्रेष्ठ अप्सरा हातात पुष्प व चंदन घेऊन तेथे आल्या. तसेच तुमच्यापासून आरंभ करून महायुद्ध पाहण्यास अत्यंत उत्सुक असलेले ऋषीही तेथे आले.

Verse 55

ते सर्वे च समाजग्मुर्युद्धसंदर्शनाय वै । पूरितो व्योम सन्मार्गस्तैस्तदा मुनिसत्तम

ते सर्वजण युद्ध पाहण्यासाठी निश्चयाने एकत्र जमले. हे मुनिश्रेष्ठ, त्या वेळी त्यांच्या उपस्थितीने आकाश व त्याचे शुभ मार्ग परिपूर्ण झाले.

Verse 56

तास्ते दृष्ट्वा रणं तं वै महाविस्मयमागताः । ईदृशं परमं युद्धं न दृष्टं चैकदापि हि

तो रण पाहून ते सर्वजण महान विस्मयाने थक्क झाले. कारण असे परम व अद्भुत युद्ध त्यांनी कधीही एकदाही पाहिले नव्हते.

Verse 57

पृथिवी कंपिता तत्र समुद्रसहिता तदा । पर्वताः पतिताश्चैव चक्रुः संग्रामसंभवम्

तेव्हा त्या ठिकाणी समुद्रांसह पृथ्वी कंपित झाली. पर्वतही कोसळले आणि अशा रीतीने संग्रामातून उत्पन्न झालेला प्रचंड गोंधळ उठला.

Verse 58

द्यौर्ग्रहर्क्षगणैर्घूर्ण्णा सर्वे व्याकुलतां गताः । देवाः पलायितास्सर्वे गणाश्च सकलास्तदा

ग्रह-नक्षत्रांच्या घूर्णनशील समूहांनी आकाश व्याकुळ झाले. सर्व जीव त्रस्त झाले; तेव्हा सर्व देव आणि सर्व गणही पळून गेले।

Verse 59

केवलं षण्मुखस्तत्र नापलायत विक्रमी । महावीरस्तदा सर्वानावार्य पुरतः स्थितः

तेथे केवळ पराक्रमी षण्मुखच पळाला नाही. तो महावीर तेव्हा सर्वांना आवरून अगदी पुढे ठाम उभा राहिला।

Verse 60

शक्तिद्वयेन तद्युद्धे सर्वे च निष्फलीकृताः । सर्वास्त्राणि निकृत्तानि संक्षिप्तान्यमरैर्गणैः

त्या युद्धात त्या दोन शक्तींमुळे सर्वांचे प्रयत्न निष्फळ झाले. अमरांच्या गणांनी सर्व अस्त्रे छेदून संक्षिप्त केली.

Verse 61

येऽव स्थिताश्च ते सर्वे शिवस्यांतिकमागताः । देवाः पलायितास्सर्वे गणाश्च सकलास्तदा

तेव्हा जे त्या वेळी उरले होते ते सर्व शिवाच्या निकट आले; आणि सर्व देव पळून गेले, तसेच सर्व गणही तेव्हा पलायन झाले.

Verse 62

ते सर्वे मिलिताश्चैव मुहुर्नत्वा शिवं तदा । अब्रुवन्वचनं क्षिप्रं कोऽयं गणवरः प्रभो

ते सर्वे एकत्र जमले आणि वारंवार भगवान् शिवांना नमस्कार करून त्वरेने म्हणाले—“प्रभो, हा आपल्या गणांतील श्रेष्ठ कोण आहे?”

Verse 63

पुरा चैव श्रुतं युद्धमिदानीं बहुधा पुनः । दृश्यते न श्रुतं दृष्टमीदृशं तु कदाचन

“पूर्वी आम्ही युद्धांची वार्ता ऐकली होती, आणि आताही अनेक प्रकारे वारंवार ऐकतो; पण पाहिलेल्यात वा ऐकलेल्यात असे युद्ध कधीच झाले नाही।”

Verse 64

किंचिद्विचार्यतां देव त्वन्यथा न जयो भवेत् । त्वमेव रक्षकस्स्वामिन्ब्रह्मांडस्य न संशयः

“हे देव, कृपया थोडा विचार करा; नाहीतर विजय होणार नाही. स्वामी, संपूर्ण ब्रह्मांडाचे रक्षणकर्ता आपणच आहात—यात संशय नाही।”

Verse 65

ब्रह्मोवाच । इत्येवं तद्वचः श्रुत्वा रुद्रः परमकोपनः । कोपं कृत्वा च तत्रैव जगाम स्वगणैस्सह

ब्रह्मा म्हणाले—ते वचन ऐकून परमकोपी रुद्र अत्यंत क्रुद्ध झाले. क्रोध प्रज्वलित करून ते तिथूनच आपल्या गणांसह निघून गेले।

Verse 66

देवसैन्यं च तत्सर्वं विष्णुना चक्रिणा सह । समुत्सवं महत्कृत्वा शिवस्यानुजगाम ह

मग सर्व देवसेना, चक्रधारी विष्णूसह, मोठा उत्सव करून भगवान् शिवांच्या मागोमाग निघाली।

Verse 67

एतस्मिन्नंतरे भक्त्या नमस्कृत्य महेश्वरम् । अब्रवीन्नारद त्वं वै देवदेवं कृतांजलिः

याच वेळी भक्तिभावाने महेश्वरास नमस्कार करून, करजोडून नारदाने देवदेवाला निवेदन केले।

Verse 68

नारद उवाच । देवदेव महादेव शृणु मद्वचनं विभो । त्वमेव सर्वगस्स्वामी नानालीलाविशारदः

नारद म्हणाले—हे देवदेव महादेव, हे विभो, माझे वचन ऐका। तुम्हीच सर्वत्रगामी स्वामी, नानाविध दिव्य लीलांत पारंगत आहात।

Verse 69

त्वया कृत्वा महालीलां गणगर्वोऽपहारितः । अस्मै दत्त्वा बलं भूरि देवगर्वश्च शंकर

हे शंकर! तुम्ही महालीला करून गणांचा गर्व हरपविला; आणि त्याला विपुल बल देऊन देवांचा अहंकारही दाबला।

Verse 70

दर्शितं भुवने नाथ स्वमेव बलमद्भुतम् । स्वतंत्रेण त्वया शंभो सर्वगर्वप्रहारिणा

हे नाथ, आपण भुवनांत आपलेच अद्भुत बळ प्रकट केले आहे. हे शंभो, सर्व गर्वाचा नाश करणाऱ्या आपल्या स्वातंत्र्य-ऐश्वर्याने आपण हे प्रकट केले।

Verse 71

इदानीं न कुरुष्वेश तां लीलां भक्तवत्सलः । स्वगणानमरांश्चापि सुसन्मान्याभिवर्द्धय

हे ईश, भक्तवत्सल, आता ती लीला करू नका. आपल्या गणांना आणि देवांनाही योग्य सन्मान देऊन त्यांचे कल्याण व समृद्धी वाढवा।

Verse 72

न खेलयेदानीं जहि ब्रह्मपदप्रद । इत्युक्त्वा नारद त्वं वै ह्यंतर्द्धानं गतस्तदा

“आता अधिक खेळ करू नकोस—हे ब्रह्मपद-प्रद, त्याला घात कर.” असे बोलून नारद त्या क्षणी अंतर्धान पावला.