
Sukta 7.94
Vasiṣṭha (Mandala 7 attribution)
Indrāgnī
Gāyatrī (probable: shorter 3-pāda structure typical of gāyatrī in some Indrāgnī hymns)
इंद्र–अग्नींना उद्देशून असलेले हे सूक्त, स्तुतीला “प्राचीन” प्रेरणा म्हणून—मेघातून पडणाऱ्या पावसासारखी उगवणारी—दाखवते; आणि त्या प्रेरित वाणीचे संरक्षण व विजयासाठी उपयुक्त असे आवाहन करते. बळ (इंद्र) आणि पवित्र अग्नी (अग्नी) या युगुल शक्तींनी मदतीसह यावे, लोकांमध्ये उपासकांना सुरक्षितपणे स्थिर करावे, तसेच शत्रुत्वपूर्ण वाणी, दुष्ट हेतू आणि राक्षसी अडथळा यांचा संहार करावा, अशी ही स्तुती वारंवार विनवते.
Mantra 1
इयं वामस्य मन्मन इन्द्राग्नी पूर्व्यस्तुतिः । अभ्राद्वृष्टिरिवाजनि ॥
हे इंद्राग्नी! ही स्तुती मनाच्या गहन संकल्पातून जन्मलेली आहे—प्राचीन प्रकारची ही प्रशंसा. मेघातून वृष्टी जशी उद्भवते तशी ही उगवली आहे—संचित परिपूर्णतेतून ओसंडलेला प्रवाह, जो शोधक क्षेत्रावर बरसतो.
Mantra 2
शृणुतं जरितुर्हवमिन्द्राग्नी वनतं गिरः । ईशाना पिप्यतं धियः ॥
हे इंद्रा-अग्नी! स्तोत्याचा हाक ऐका; वचने स्वीकारून त्यांकडे वळा. हे सामर्थ्याचे ईशान! धिया पुष्ट करा—बुद्धीला वृद्धीने परिपूर्ण करा.
Mantra 3
मा पापत्वाय नो नरेन्द्राग्नी माभिशस्तये । मा नो रीरधतं निदे ॥
हे नर इंद्रा-अग्नी, हे बलवानो! आम्हाला पापत्व/पतनाकडे सोपवू नका, शत्रूच्या आरोपाकडेही नाही. निंदेमुळे आम्हाला इजा होऊ देऊ नका.
Mantra 4
इन्द्रे अग्ना नमो बृहत्सुवृक्तिमेरयामहे । धिया धेना अवस्यवः ॥
हे इंद्र, हे अग्नी! आम्ही तुम्हांला महान नमस्कार अर्पितो; सु-रचित स्तुती-वाणी प्रवाहित करतो. धियेने—समृद्धीच्या धेनूसारखे—आम्ही तुमची अवसि/पालन-रक्षा मागतो.
Mantra 5
ता हि शश्वन्त ईळत इत्था विप्रास ऊतये । सबाधो वाजसातये ॥
कारण त्या दोघांचीच ऋषी सदैव अशा रीतीने सहाय्यासाठी स्तुती करतात—सर्व अडथळे भेदून—बल व विजयाची समृद्धी (वाज) मिळविण्यासाठी.
Mantra 6
ता वां गीर्भिर्विपन्यवः प्रयस्वन्तो हवामहे । मेधसाता सनिष्यवः ॥
हे दोघांनो, आत्म्याला जागविणाऱ्या प्रेरित वाणीने आम्ही तुम्हांला हाक मारतो—अर्पणाची प्रेरणा घेऊन; लाभ शोधणारे आम्ही, मेधेद्वारे जिंकून प्राप्त करू.
Mantra 7
इन्द्राग्नी अवसा गतमस्मभ्यं चर्षणीसहा । मा नो दुःशंस ईशत ॥
इंद्रा-अग्नी, रक्षणकारी सहाय्यासह आमच्याकडे या, जनांवर विजय मिळविणाऱ्यांनो; आमच्यावर दु:शंस (शत्रूची दुष्ट निंदा/दुर्भाव) याचे वर्चस्व होऊ नये.
Mantra 8
मा कस्य नो अररुषो धूर्तिः प्रणङ्मर्त्यस्य । इन्द्राग्नी शर्म यच्छतम् ॥
कोणत्याही उग्र मर्त्याची कपटी झडप आमच्यावर येऊ नये, आम्हाला पाडू नये. हे इंद्र–अग्नी, आम्हांस तुमचे आश्रयदायक शांतीरूप ‘शर्म’ द्या.
Mantra 9
गोमद्धिरण्यवद्वसु यद्वामश्वावदीमहे । इन्द्राग्नी तद्वनेमहि ॥
हे इंद्र–अग्नी, तुमचे तेच धन आम्ही मागतो—गोसमृद्ध, सुवर्णसमृद्ध, आणि अश्वबलयुक्त; ती परिपूर्ण संपदा आम्ही जिंकू/प्राप्त करू.
Mantra 10
यत्सोम आ सुते नर इन्द्राग्नी अजोहवुः । सप्तीवन्ता सपर्यवः ॥
सोम पिळून ओतला जातो तेव्हा नर (यजमान) इंद्र–अग्नींना पुन्हा पुन्हा हाक मारतात—सप्तशक्तींनी युक्त—भक्तिसेवेच्या कर्मांत.
Mantra 11
उक्थेभिर्वृत्रहन्तमा या मन्दाना चिदा गिरा । आङ्गूषैराविवासतः ॥
उक्थांनी (स्तोत्रांनी) ते त्या परम वृत्रहंता शक्तीला दृढ करतात; आनंदमदातही, वाणी व आङ्गूष (उत्साहपूर्ण स्तुती) यांनी ते तिला सतत आवाहन करून सन्निध आणतात.
Mantra 12
ताविद्दुःशंसं मर्त्यं दुर्विद्वांसं रक्षस्विनम् । आभोगं हन्मना हतमुदधिं हन्मना हतम् ॥
ते दोघेही—दुःशंस (दुष्ट-आशय) असलेल्या मर्त्याला, दुर्विद्वानाला, रक्षस्विन् (राक्षसग्रस्त) याला—खचितच पाडोत. तुमच्या हनुबळाने ‘भोग’ (ग्रासणारी पकड) याचा वध करा; तुमच्या हनुबळाने त्या ‘उदधि’ (ग्रासणारी अथांगता) चाही वध करा.
Indrāgnī means Indra and Agni invoked as a single paired power—Indra’s strength and Agni’s sacrificial fire working together to protect and empower the worshipper.
It asks Indrāgnī to come with help, protect the people from hostile speech and ill-will, and destroy forces that obstruct the rite or harm the community.
The image suggests that true praise is a gathered fullness that naturally pours out—an inspired utterance that nourishes and makes divine help ‘arrive’ like rain sustaining life.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.